Tục cúng vía bếp - Sợi dây tâm linh trong đời sống người Mường

4 giờ trướcBài gốc

Thầy mo thực hiện nghi lễ cúng vía bếp.

Theo quan niệm xưa, bếp là nơi ngự trị của vía bếp - linh hồn bảo hộ cho sự ấm no, hạnh phúc và bình yên của gia đình. Người Mường tin rằng, nếu vía bếp được chăm sóc chu đáo, gia đình sẽ làm ăn thuận lợi, con cháu khỏe mạnh, mùa màng tươi tốt. Ngược lại, khi vía bếp “buồn” hay bị quên lãng, cuộc sống có thể gặp trắc trở.

Tục cúng vía bếp thường được tổ chức vào những thời điểm quan trọng như cuối năm, sau khi dựng nhà mới, sửa bếp, sau vụ mùa hoặc lúc gia đình gặp điều không may như trong nhà có người ốm đau, làm ăn không thuận. Trước ngày cúng, gia chủ dọn dẹp sạch sẽ gian bếp, nhóm lại bếp lửa cho đỏ than, thể hiện mong ước hơi ấm và sinh khí luôn hiện hữu trong nhà. Lễ cúng thường được thực hiện vào buổi sáng hoặc chiều tối - thời khắc giao hòa giữa con người và thế giới tâm linh.

Mâm cỗ cúng vía bếp không đặt nặng sự cầu kỳ mà đề cao tính truyền thống và sự thành tâm. Thông thường, mâm lễ gồm xôi nếp đồ từ lúa mới, một con gà luộc (thường là gà trống), bát canh, đĩa thịt, cá nướng, lòng lợn, rượu cần hoặc rượu trắng, trầu cau và hương. Một số nơi còn đặt thêm ống cơm lam, bánh ống hoặc nắm muối - những vật phẩm gắn liền với đời sống sinh hoạt của người Mường. Mâm cỗ được bày ngay cạnh bếp hoặc trên sàn gần bếp lửa, thể hiện sự gần gũi giữa vía bếp và con người. Điều quan trọng nhất không nằm ở sự đủ đầy của lễ vật mà ở tấm lòng thành kính của gia chủ.

Khi nghi lễ bắt đầu, thầy mo đứng bên bếp lửa, tay cầm chén rượu và nén hương, miệng đọc lời khấn bằng tiếng Mường. Bài mo là lời mời vía bếp về hưởng lễ, đồng thời cầu xin vía phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, làm ăn hanh thông, bếp luôn đỏ lửa quanh năm. Sau phần khấn, thầy mo làm lễ “gọi vía”, tượng trưng cho việc giữ vía bếp ở lại, không để thất lạc hay rời bỏ gia đình.

Thầy mo - người giữ vai trò dẫn dắt nghi lễ, là cầu nối giữa con người với thần linh. Trong làn khói hương bảng lảng, tiếng mo trầm bổng vang lên như lời nhắn gửi tới vía bếp, cầu mong bếp luôn đỏ lửa, gia đình thuận hòa.

Thầy mo - Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh chia sẻ: "Người Mường có tín ngưỡng vạn vật hữu linh. Sông, suối, đất đai, con người, cây cối, nhà cửa... đều có hồn, vía. Và bếp cũng vậy. Bếp đối với người Mường là gốc của nhà. Cúng vía bếp không chỉ để xin vía phù hộ mà còn để nhắc con cháu nhớ giữ lửa, giữ nếp nhà, sống cho phải đạo với tổ tiên”. Tục cúng vía cho bếp (khôồng bếp) là nghi lễ quan trọng khi sửa bếp. Đây không chỉ là việc sửa lại nơi nấu nướng mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Đồng bào coi bếp lửa như linh hồn của ngôi nhà, bảo vệ gia đình, mang lại sự ấm no, thịnh vượng. Sau khi ăn ở, sinh sống tốt đẹp, lâu ngày, lâu năm... cũ dần phải tổ chức “khôồng bếp”. Mục đích “thu” các loại sinh linh, điềm gở, điềm xấu trong nhà, trong bếp, dưới sân, dưới nhà cùng các chuồng chăn nuôi, vườn tược... và toàn bộ khu vực đất đai nhà mình.

Sau khi kết thúc nghi lễ, mâm cỗ được hạ xuống để các thành viên trong gia đình cùng thụ lộc. Bữa cơm sau lễ cúng vía bếp mang ý nghĩa sum vầy, gắn kết, như một lời khẳng định rằng bếp lửa không chỉ nuôi dưỡng thân thể mà còn nuôi dưỡng tình cảm gia đình.

Theo thầy mo Bùi Văn Minh, nghi lễ này còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Qua mỗi lần cúng, con cháu được nhắc nhở về sự đoàn kết, về trách nhiệm giữ gìn phong tục, không quên cội nguồn. Bếp lửa vì thế trở thành biểu tượng của sự tiếp nối giữa các thế hệ, nơi lưu giữ ký ức và bản sắc văn hóa Mường.

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều phong tục truyền thống đang dần mai một. Tuy nhiên, tục cúng vía bếp vẫn được không ít gia đình người Mường gìn giữ như một cách bảo vệ văn hóa của dân tộc mình. Dù hình thức có thể giản lược, nhưng ý nghĩa tâm linh và giá trị tinh thần của nghi lễ vẫn vẹn nguyên.

Tục cúng vía bếp không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng, mà còn là lời nhắc nhở lặng lẽ về sự trân trọng mái ấm, về ngọn lửa yêu thương luôn cần được gìn giữ trong mỗi gia đình người Mường từ đời này sang đời khác.

Đinh Thắng

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/tuc-cung-via-bep-nbsp-nbsp-soi-day-tam-linh-nbsp-trong-doi-song-nguoi-muong-247474.htm