Tương lai của 'yết hầu' Hormuz ra sao sau lệnh ngừng bắn?

3 giờ trướcBài gốc

Theo Al Jazeera, tên lửa vẫn tiếp tục được phóng đi tại Trung Đông, sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Còi báo động vẫn vang lên tại nhiều khu vực ở vùng Vịnh và Israel vào sáng sớm 8/4 (giờ địa phương), sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong hai tuần với Iran.

Tổng thống Trump đồng ý ngừng bắn hai tuần, với điều kiện Iran phải mở lại eo biển Hormuz. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cho biết trong thời gian hai tuần ngừng bắn, lực lượng Iran sẽ phối hợp để đảm bảo việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz.

Những “loạng choạng” sau lệnh ngừng bắn

Trong những giờ đầu tiên sau khi lệnh ngừng bắn được đưa ra, quân đội Israel cho biết đã phát hiện nhiều đợt tên lửa được phóng đi từ Iran và đã tiến hành đánh chặn. Kuwait, Qatar, Bahrain, Saudi Arabia và UAE cũng thông báo đang đối phó với các mối đe dọa từ UAV và tên lửa.

Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB đưa tin vào sáng sớm ngày 8/4 (giờ địa phương) rằng lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã ra lệnh cho toàn bộ lực lượng quân sự Iran ngừng bắn.

Tên lửa được phóng từ miền nam Iran. Ảnh: Iran Army.

Dù vậy, trong thời gian chiến sự, Iran theo đuổi chiến lược phòng thủ phi tập trung, cho phép các chỉ huy tại từng khu vực có mức độ tự chủ nhất định khi đưa ra quyết định, dựa trên danh sách các mục tiêu đã thống nhất sẵn.

Mô hình này có thể khiến việc truyền đạt mệnh lệnh đến từng đơn vị mất một khoảng thời gian, gây nên những sự “loạng choạng” trong những giờ đầu tiên sau khi lệnh ngừng bắn được hai bên thống nhất.

Hiện Israel cũng đồng ý tạm dừng không kích Iran trong thời gian đàm phán. Tuy nhiên, theo CNN, các quan chức Israel bày tỏ lo ngại về thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Một nguồn tin cho biết Israel sẽ tuân thủ lệnh ngừng bắn theo định hướng của Mỹ, nhưng điều này “không hoàn toàn tự nguyện”.

Trong cuộc họp báo ngày 18/3, khi CNN hỏi liệu Israel có dừng tấn công Iran nếu ông Trump đạt được thỏa thuận ngừng bắn với Iran hay không, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng từ chối trả lời trực tiếp.

Ông Netanyahu nói: “Cuối cùng, Tổng thống Trump sẽ đưa ra quyết định của riêng mình và tôi có tôn trọng những quyết định đó không? Có, tôi tôn trọng”.

Theo phía Iran, vòng đàm phán đầu tiên giữa Washington và Tehran dự kiến diễn ra vào ngày 10/4 tại Islamabad (Pakistan). Ông Trump cho biết hai tuần tới sẽ được sử dụng để hoàn tất thỏa thuận, đồng thời bày tỏ lạc quan rằng các bất đồng trước đây sẽ được giải quyết.

Tương lai của eo biển Hormuz

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã bước vào giai đoạn then chốt. Hiện có 3 khả năng xoay quanh tương lai của eo biển Hormuz.

Tàu chở dầu neo đậu tại vùng biển ngoài khơi Muscat, Oman, trong thời điểm lưu thông qua eo biển Hormuz bị tê liệt. Ảnh: Reuters.

Thứ nhất, sau khi đạt được lệnh ngừng bắn, Iran mở lại eo biển Hormuz, dù chỉ là tạm thời, trước khi có khả năng tiến tới thỏa thuận về lâu dài.

Trong kịch bản này, Iran vẫn sẽ kiểm soát phần lớn eo biển. Ngay cả khi đã đạt thỏa thuận và xung đột chấm dứt, Tehran nhiều khả năng vẫn sẽ áp dụng phí qua eo biển đối với tàu nước ngoài.

Thực tế, đã xuất hiện các báo cáo cho thấy một số tàu chấp nhận trả phí để di chuyển qua eo biển an toàn trong những tuần gần đây. Theo luật pháp quốc tế, việc áp phí đối với tàu đi qua eo biển quốc tế như Hormuz bị cấm trong thời bình. Tuy nhiên, Iran có thể sẽ quyết tâm hành động “rắn”, sau nhiều tuần hứng chịu các cuộc không kích dữ dội từ Mỹ và Israel.

Ngành vận tải biển quốc tế sẽ là bên chịu chi phí trực tiếp để duy trì hoạt động. Chi phí này sau đó sẽ được tính vào giá hàng hóa, dẫn tới việc giá các mặt hàng đến từ khu vực Vùng Vịnh tăng lên, bao gồm cả giá năng lượng.

Theo tờ Conversation, đây được đánh giá là kịch bản có khả năng cao nhất, trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao và quân sự đang hướng tới chấm dứt xung đột.

Thứ hai, xung đột tại Iran có thể kết thúc, nhưng eo biển chưa được mở lại bằng một thỏa thuận rõ ràng về dài hạn, việc đi lại an toàn qua eo biển không được đảm bảo.

Trong trường hợp này, động lực để hình thành một liên minh quốc tế nhằm giải quyết vấn đề tại eo biển Hormuz sẽ gia tăng. Ngày 11/3, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã thông qua Nghị quyết 2817 liên quan trực tiếp đến an ninh hàng hải tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.

Một nghị quyết mới có thể được ban hành, cho phép các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc phối hợp hành động nhằm đảm bảo tự do hàng hải. Khi đó, một liên minh hải quân dưới ủy quyền của Liên Hợp Quốc có thể được triển khai để hộ tống tàu thuyền.

Ngày 2/4, Anh đã tổ chức các cuộc thảo luận với đối tác và đồng minh, trong đó có Australia, nhằm tìm phương án triển khai. Tuy nhiên, các quốc gia như Anh, Australia hay các cường quốc châu Âu, châu Á nhiều khả năng sẽ chỉ tham gia vấn đề tại eo biển Hormuz sau khi xung đột đã chấm dứt, chiến sự đã đi qua giai đoạn căng thẳng.

Đây được xem là phương án dự phòng nếu bế tắc Mỹ - Iran tiếp diễn, hoạt động đàm phán không tạo ra lối thoát. Còn ông Trump tuyên bố chiến thắng, đồng thời rút lực lượng Mỹ khỏi chiến sự Iran.

Eo biển Hormuz là khu vực có các yếu tố địa chính trị nóng bỏng nhất thế giới hiện nay. Ảnh: New York Times.

Thứ ba, kịch bản chiến sự leo thang xuất hiện trở lại, Mỹ thậm chí triển khai lực lượng trên bộ. Hiện Washington đã hoàn tất việc tăng cường khoảng 5.000 binh sĩ tới Vùng Vịnh, nâng tổng số binh sĩ có mặt tại Trung Đông và sẵn sàng tham gia chiến dịch tại Iran lên khoảng 50.000 quân. Con số này cho thấy khả năng Mỹ sẵn sàng cho chiến dịch đổ bộ.

Một trong những phương án được bàn tới trong suốt nhiều tuần qua là khả năng Mỹ đánh chiếm đảo Kharg, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, để làm bàn đạp cho các hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, đảo này không nằm trong eo biển Hormuz và không mang lại lợi thế trực tiếp trong việc mở lại tuyến hàng hải.

Để tái mở eo biển Hormuz, Mỹ vẫn cần triển khai lực lượng hải quân quy mô lớn nhằm xử lý các mối đe dọa từ thủy lôi, đồng thời hộ tống tàu thương mại qua lại và kiểm soát đường vành đai an toàn bao gồm hệ thống các đảo nhỏ trọng yếu của Iran nằm trên eo biển.

Tổng thống Trump cho thấy ông không muốn hành động đơn phương trên eo biển Hormuz, ông muốn có sự hỗ trợ từ đồng minh. Tuy nhiên, sự ủng hộ này chưa xuất hiện, thậm chí trong một số trường hợp còn bị từ chối thẳng thừng.

Dù khả năng leo thang là có, nhưng xét về toàn cảnh, Mỹ nhiều khả năng sẽ tránh kịch bản này do rủi ro quân sự và chính trị quá lớn.

Hiện tương lai của eo biển Hormuz vẫn là điều chưa thể khẳng định, dù đã có những tín hiệu lạc quan xuất hiện. Có một điều chắc chắn là trạng thái trước chiến sự sẽ khó xuất hiện trở lại trên eo biển Hormuz. Điều này vốn đã được chính quan chức Iran khẳng định và giới phân tích cũng thừa nhận điều này.

Ngay cả khi chiến sự kết thúc, thậm chí Iran đã đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài, Iran vẫn có khả năng kiểm soát tuyến hàng hải này, đây là thực tế địa chính trị không thể phủ nhận. Iran hiểu rõ “lá bài Hormuz” hiệu nghiệm và quan trọng thế nào cả trong thời chiến và thời bình.

Khi xung đột chấm dứt, Iran sẽ cần xây dựng lại nhiều công trình, tái thiết lại nhiều khu vực, bài toán kinh tế lúc này được đặt ra. Eo biển Hormuz có thể là giải pháp hữu hiệu giúp Iran tự thấy được “bồi thường” sau những tổn thất phải gánh chịu.

Người Iran xuống đường ăn mừng 'chiến thắng' sau lệnh ngừng bắn Hàng nghìn người đổ ra đường ở Tehran giữa đêm, hô vang khẩu hiệu sau khi Iran tuyên bố ngừng bắn vì đã đạt được chiến thắng trong cuộc chiến mà truyền thông Iran cáo buộc do Mỹ và Israel gây ra.

An Hòa

Nguồn Znews : https://znews.vn/tuong-lai-cua-yet-hau-hormuz-ra-sao-sau-lenh-ngung-ban-post1641769.html