Tuyến đường sinh thái sông Hồng: Hình mẫu hồi sinh thiên nhiên trong lòng thành phố

2 giờ trướcBài gốc

"Hệ sinh thái ẩn" trong lòng Thủ đô

Từ năm 2021 đến nay, doanh nghiệp xã hội Nghĩ về sân chơi trong phố (Think Playgrounds), với bảo trợ chuyên môn của Hội kiến trúc sư Hà Nội, đã khởi xướng, thiết kế tổng thể, điều phối cộng đồng và các đối tác chung tay xây dựng mô hình công viên rừng Chương Dương, công viên rừng Phúc Tân và tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng tại phường Hồng Hà, thành phố Hà Nội.

Những công trình này được đánh giá rất thành công về mặt bảo tồn đa dạng sinh thái, nâng cao chất lượng cuộc sống và kết nối cộng đồng đô thị.

Khu vực bờ vở sông Hồng ở Chương Dương - Phúc Tân sở hữu hệ sinh thái đất ngập nước bán tự nhiên rất có giá trị trong đô thị.

Trong đó, với mục tiêu thúc đẩy đa dạng sinh thái trong đô thị và giáo dục môi trường cho cộng đồng dân cư, từ tháng 2/2024, Think Playgrounds phối hợp chuyên gia sinh thái Nguyễn Hoàng Hào và cộng đồng khảo sát, phát triển tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng với chiều dài gần 2km.

KTS Chu Kim Đức, Giám đốc kiêm người đồng sáng lập Think Playgrounds cho biết: Khi bắt đầu làm việc tại bờ vở Chương Dương và Phúc Tân, cảm nhận đầu tiên là sự tiếc nuối. Đây là một dải đất ven sông rất quý giá, đóng vai trò hành lang thoát lũ quan trọng, nhưng lại bị ngắt kết nối với đời sống đô thị bởi rác thải và sự e ngại của cộng đồng.

"Chúng tôi nhận thấy, dù môi trường chưa được đảm bảo, nhưng khu vực này vẫn sở hữu một hệ sinh thái đất ngập nước bán tự nhiên rất có giá trị trong đô thị. Khảo sát của các chuyên gia và Chi hội Bảo tồn chim hoang dã ghi nhận, đây là nơi cư trú và điểm dừng chân của hơn 140 loài chim, cùng với hơn 200 loài thực vật bản địa. Đây thực sự là một "hệ sinh thái ẩn" ngay trong lòng thành phố. Từ đó, chúng tôi nảy ra suy nghĩ: Tại sao không khôi phục lại sự kết nối này?", KTS Chu Kim Đức nói.

Từ đây, Think Playgrounds và chuyên gia sinh thái Nguyễn Hoàng Hào nảy ra ý tưởng xây dựng tuyến đường sinh thái hình thành như một sợi dây liên kết, nối liền 2 công viên rừng Chương Dương và Phúc Tân.

Đó không chỉ là một không gian giúp người dân tiếp cận dòng sông an toàn, mà còn đóng vai trò chiến lược trong việc khoanh vùng và bảo vệ toàn bộ khu vực rộng khoảng 15ha.

Sự hiện diện của tuyến đường và các hoạt động cộng đồng sẽ là hàng rào hiệu quả nhất để chống tái lấn chiếm, đồng thời gìn giữ và bảo tồn hệ sinh thái bán ngập đặc thù của bờ sông Hồng, như tài sản xanh vô giá của Thủ đô Hà Nội.

Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng nối liền 2 công viên rừng Chương Dương và Phúc Tân tại phường Hồng Hà, TP Hà Nội.

Trong hơn 4 năm qua, các giải pháp quản lý môi trường dựa vào cộng đồng đã được triển khai tại Chương Dương và Phúc Tân, bao gồm: Dọn rác, phục hồi thảm thực vật bản địa với hơn 5.000 cây bản địa, xử lý nước thải bằng phương pháp tự nhiên, cải tạo các không gian sinh thái. Nhờ vậy, môi trường trong khu vực đã được cải thiện rõ rệt.

Sự hiện diện thường xuyên của người dân, học sinh và các hoạt động cộng đồng đã góp phần hạn chế việc săn bắt chim, giảm tình trạng đổ rác và tái lấn chiếm đất công. Nhiều gia đình đã thay đổi thói quen sinh hoạt, tăng cường giao lưu, tham gia các hoạt động ngoài trời nhiều hơn, góp phần thúc đẩy tinh thần cộng đồng.

Chuyên gia sinh thái Nguyễn Hoàng Hào, Phó chủ tịch Chi hội nghiên cứu và bảo tồn chim hoang dã Việt Nam (VBCS) chia sẻ: "Đối với chúng tôi, tuyến đường sinh thái không chỉ là hạ tầng tiếp cận, mà còn đóng vai trò như một không gian học tập ngoài trời, giúp con người hiện diện trong thiên nhiên theo cách có trách nhiệm. Trong 2 năm qua, chúng tôi đã chào đón hơn 500 người tham gia các hoạt động trải nghiệm và khám phá không gian sinh thái đặc thù này.

Thông qua những hoạt động đó, cộng đồng có cơ hội hiểu rõ hơn về hệ sinh thái ven sông và giá trị của đa dạng sinh học trong đô thị. Khi người dân nhận ra những giá trị này, họ trở thành lực lượng bảo vệ môi trường hiệu quả và bền vững nhất".

Nâng cao vai trò cộng đồng dân cư

Điểm khác biệt của tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng so với các công viên hay đường dạo khác ở Hà Nội nằm ở chỗ, thay vì tạo ra những thảm cỏ hay bồn hoa được cắt tỉa nhân tạo, cộng đồng dân cư tập trung vào việc xúc tiến tái sinh tự nhiên.

Thay vì can thiệp thô bạo hay trồng mới hoàn toàn, cộng đồng đã tạo điều kiện để hệ sinh thái tự phục hồi và phát triển mạnh mẽ dựa trên tiềm năng sẵn có của vùng đất bãi bồi. Cách làm này không chỉ tiết kiệm nguồn lực mà còn giúp gìn giữ môi trường sống bền vững và quen thuộc cho các loài động thực vật bản địa như chim, côn trùng hay các loài cây bản địa.

Không gian sinh thái bờ vở sông Hồng ưu tiên hình thành các vùng không gian thoát lũ đặc thù, phù hợp cảnh quan bãi sông và yêu cầu phòng chống thiên tai.

Thiết kế của tuyến đường tập trung vào ba giải pháp kỹ thuật chính.

Thứ nhất là tính thích ứng và bảo vệ hệ sinh thái. Khác với các con đường bê tông hóa thường thấy, các chuyên gia đề xuất giải pháp duy trì phát quang lối đi và xây cầu tre tại những khu vực ngập nước hoặc có hệ sinh thái nhạy cảm. Cách làm này giúp giảm thiểu tác động lên mặt đất, bảo vệ thảm thực vật tầng thấp, đồng thời đảm bảo nâng cao dần tính tiếp cận của người già, người khuyết tật hay trẻ em.

Thứ hai là xử lý môi trường tại chỗ. Tuyến đường được thiết kế tích hợp với hệ thống lọc nước tự nhiên. Tại khu vực Phúc Xá và Phúc Tân, người dân sẽ tận dụng phế thải xây dựng tại chỗ để làm các đập tràn nắn dòng chảy, kết hợp với các mương thực vật và mô hình "vòng tròn chuối" để lọc nước thải sinh hoạt trước khi đổ ra sông.

Thứ ba là giáo dục và tái sinh. Đây là điểm đặc biệt nhất của tuyến đường này so với các không gian khác ở Hà Nội. Thay vì chỉ là nơi đi dạo, tuyến đường được thiết kế như một "lớp học trong rừng". Dọc tuyến đường sẽ có hệ thống biển bảng thông tin, các trạm quan sát chim và các điểm nghỉ chân làm từ vật liệu thân thiện như tre, gỗ.

KTS Chu Kim Đức cho biết: "Tuyến đường không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn hướng tới việc khôi phục sinh kế cho cộng đồng thông qua du lịch sinh thái, biến một khu vực từng là bãi rác và điểm nóng nước thải trở thành mô hình mẫu về sự hồi sinh của thiên nhiên trong lòng phố. Từ đó, chúng tôi hướng tới một không gian hài hòa, nơi các giải pháp kỹ thuật vừa giúp cải thiện môi trường, vừa đóng vai trò giáo dục cộng đồng về biến đổi khí hậu và hệ sinh thái".

Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của tuyến đường sinh thái là sự tham gia chủ động của cộng đồng địa phương trong việc chăm sóc và bảo vệ không gian này.

Trong khi đó, chuyên gia sinh thái Nguyễn Hoàng Hào đánh giá, yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của tuyến đường sinh thái là sự tham gia chủ động của cộng đồng địa phương trong việc chăm sóc và bảo vệ không gian này.

Một hệ sinh thái ven sông chỉ có thể được duy trì bền vững khi người dân coi đó là một phần của đời sống hằng ngày, chứ không phải một dự án tạm thời. Quan trọng hơn, cộng đồng cần được trao quyền tham gia quản lý, nâng cao năng lực và có những cơ hội sinh kế phù hợp, vừa đảm bảo nguồn thu nhập, vừa gắn trách nhiệm của người dân với việc gìn giữ và bảo vệ khu vực.

Bên cạnh đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, chuyên gia đa ngành và cộng đồng dân cư, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường giáo dục sinh thái môi trường cho thế hệ tương lai.

Bà Nguyễn Bích Thùy, một người dân sống tại khu vực Chương Dương cho biết, hiện nay, môi trường sinh thái tại đây vẫn còn ô nhiễm, chưa loại bỏ hết rác thải. Vì vậy, cộng đồng dân cư mong nhận được sự hỗ trợ của chính quyền và các tổ chức xã hội để cải tạo môi trường sinh thái trong khu vực. Người dân địa phương luôn sẵn sàng chung tay thực hiện các hoạt động cải tạo môi trường.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội KTS Hà Nội đánh giá, dự án tuyến đường sinh thái tại khu vực bờ vở sông Hồng hoàn toàn phù hợp chủ trương triển khai dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng của UBND Thành phố Hà Nội.

Trọng tâm là hình thành các vùng không gian thoát lũ đặc thù, phù hợp cảnh quan bãi sông và yêu cầu phòng chống thiên tai; chống lấn chiếm đất công, đổ rác thải, nước thải bừa bãi, san lấp tùy tiện gây cản trở dòng chảy mùa lũ và ô nhiễm nước, không khí mùa cạn.

Dịch Phong

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/tuyen-duong-sinh-thai-song-hong-hinh-mau-hoi-sinh-thien-nhien-trong-long-thanh-pho-192260216005153988.htm