Tuyển sinh đại học 2026: Chiến thuật chọn ngành, xếp nguyện vọng

2 giờ trướcBài gốc

Học sinh Trường THPT Chi Lăng (Gia Lai) tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), tháng 1/2026. Ảnh: UEL

Đây là những nội dung thí sinh cần lưu ý trong mùa tuyển sinh năm nay.

Thí sinh được cộng tối đa 0,75 điểm ưu tiên khu vực

Theo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, thí sinh thuộc các khu vực ưu tiên được cộng mức điểm thấp nhất là 0,25 điểm và cao nhất là 0,75 điểm. Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho hay, mức điểm ưu tiên áp dụng cho khu vực 1 (KV1) là 0,75 điểm, khu vực 2 nông thôn (KV2-NT) là 0,50 điểm, khu vực 2 (KV2) là 0,25 điểm; khu vực 3 (KV3) không được tính điểm ưu tiên;

Khu vực tuyển sinh của mỗi thí sinh được xác định theo địa điểm trường mà thí sinh đã học lâu nhất trong thời gian học cấp THPT (hoặc trung cấp, trung học nghề); nếu thời gian học (dài nhất) tại các khu vực tương đương nhau thì xác định theo khu vực của trường mà thí sinh theo học sau cùng.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT quy định cộng điểm ưu tiên theo đối tượng chính sách với mức điểm cộng từ 1 đến 2 điểm. Trong đó, nhóm ưu tiên 1 được cộng 2 điểm gồm: Thí sinh người dân tộc thiểu số được hưởng ưu tiên khu vực 1; quân nhân, sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ xuất ngũ và được công nhận hoàn thành nghĩa vụ tại ngũ…

Đối tượng ưu tiên khác được cộng 1 điểm gồm: Người khuyết tật nặng có giấy xác nhận, giáo viên đã giảng dạy đủ 3 năm trở lên dự tuyển vào các chương trình đào tạo giáo viên, con thương binh, bệnh binh, con của người được hưởng chính sách như thương binh bị suy giảm khả năng lao động dưới 81%... Thí sinh thuộc nhiều diện đối tượng chính sách chỉ được hưởng một mức điểm ưu tiên cao nhất.

Cũng theo ông Nguyễn Tiến Thảo, một trong những điểm mới của Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 là, thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng vào các chương trình đào tạo, các trường khác nhau và sắp xếp các nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp (nguyện vọng 1 là thứ tự ưu tiên cao nhất). Các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 5.

Thí sinh được tư vấn lựa chọn ngành học, trường học. Ảnh: TG

Chia nguyện vọng thành ba nhóm

Với quy định trên, các chuyên gia khuyến cáo, thí sinh cần có chiến thuật sắp xếp nguyện vọng. Theo PGS.TS Vũ Thị Hiền - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương, thí sinh cần tuân thủ nguyên tắc chọn ngành trước, sau đó mới lựa chọn trường phù hợp. Đây là cách tiếp cận có tính hệ thống, giúp các em định hướng rõ ràng, hạn chế rủi ro và tránh những quyết định cảm tính.

PGS.TS Vũ Thị Hiền cho rằng, việc chọn ngành học phải dựa trên ba yếu tố cốt lõi: Nhu cầu xã hội, năng lực - đam mê của bản thân và điều kiện thực hiện. Nhu cầu xã hội thể hiện ở xu hướng phát triển của thị trường lao động, cơ hội việc làm và khả năng thích ứng của ngành nghề trong tương lai. Nếu không nắm được bức tranh tổng thể này, học sinh dễ rơi vào tình trạng chọn ngành theo “trào lưu”, dẫn đến nguy cơ dư thừa nhân lực hoặc khó tìm việc sau khi tốt nghiệp.

Bên cạnh đó, năng lực và đam mê là yếu tố có ý nghĩa quyết định. Yếu tố thứ ba là điều kiện thực hiện, bao gồm hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế và môi trường học tập. Một ngành học dù phù hợp về năng lực và nhu cầu xã hội nhưng nếu điều kiện không cho phép thì cũng khó theo đuổi lâu dài. Vì vậy, việc cân nhắc toàn diện cả ba yếu tố sẽ giúp thí sinh đưa ra quyết định có cơ sở.

Thí sinh tham dự Ngày hội tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp. Ảnh: Nam Trần

Liên quan đến quy định giới hạn đăng ký 15 nguyện vọng, PGS.TS Vũ Thị Hiền đánh giá đây là mức phù hợp. Quy định này vừa tránh gây quá tải cho hệ thống xét tuyển, vừa giúp thí sinh không đăng ký dàn trải, thiếu tập trung. Để sử dụng hiệu quả 15 nguyện vọng, thí sinh nên chia thành ba nhóm: Vừa sức, mơ ước và an toàn.

Trong đó, nhóm vừa sức là nhóm quan trọng nhất, nên chiếm từ 3-4 nguyện vọng hoặc hơn. Đây là những ngành, trường có mức điểm chuẩn những năm trước tương đối sát với năng lực dự kiến của thí sinh. Để xác định chính xác nhóm này, các em cần đánh giá trung thực kết quả học tập của mình, tham khảo phổ điểm các năm trước và mức độ cạnh tranh của từng ngành, trường.

Nhóm thứ hai là nhóm nguyện vọng mơ ước. Theo PGS.TS Vũ Thị Hiền, nhiều học sinh có tâm lý tự ti, đánh giá thấp khả năng bản thân nên không dám đăng ký vào những ngành, trường yêu thích. Việc dành một số nguyện vọng cho nhóm này cần thiết, bởi đây là cơ hội để các em thử sức và bứt phá nếu kết quả đạt được cao hơn dự kiến. Nhóm cuối cùng là nhóm an toàn, thường có mức điểm chuẩn thấp hơn năng lực dự kiến một chút. Nhóm này đóng vai trò “điểm tựa”, giúp thí sinh giảm thiểu rủi ro trượt tất cả các nguyện vọng.

Sau khi xác định đủ ba nhóm, PGS.TS Vũ Thị Hiền nhấn mạnh, thí sinh cần sắp xếp nguyện vọng theo mức độ yêu thích, thay vì xếp theo nhóm an toàn hay vừa sức. Theo quy chế xét tuyển hiện hành, thí sinh chỉ trúng tuyển vào nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện. Do đó, việc ưu tiên ngành, trường thực sự mong muốn là yếu tố then chốt, bảo đảm không bỏ lỡ cơ hội vào đúng ngành học mình yêu thích.

Để có được những hiểu biết cần thiết trước khi lựa chọn, PGS.TS Phạm Hồng Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khuyến nghị học sinh nên tham gia các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp từ sớm. Thông qua các chương trình hướng nghiệp, tham quan doanh nghiệp, thực tập ngắn hạn hoặc giao lưu với chuyên gia trong ngành, các em có cơ hội “chạm” vào nghề nghiệp thực tế, từ đó nhận diện rõ hơn năng lực và đam mê của bản thân.

Với những học sinh chưa xác định rõ định hướng, các em có thể cân nhắc lựa chọn các ngành học mang tính liên ngành. Những chương trình đào tạo này thường tích hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực, tạo nền tảng rộng và linh hoạt hơn cho tương lai nghề nghiệp. Đồng thời, thí sinh nên chủ động bổ sung các chứng chỉ, tích hợp kỹ năng nghề nghiệp ngay trong quá trình học để gia tăng năng lực cạnh tranh, bảo đảm có nền tảng kiến thức đủ lớn khi bước vào thị trường lao động.

Theo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, thí sinh được hưởng chính sách ưu tiên khu vực theo quy định trong năm tốt nghiệp THPT (hoặc trung cấp, trung học nghề) và một năm kế tiếp.

Minh Phong

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/tuyen-sinh-dai-hoc-2026-chien-thuat-chon-nganh-xep-nguyen-vong-post768326.html