Ứng dụng có thực sự nghe lén không?
Câu trả lời không hoàn toàn đơn giản là "có" hoặc "không", mà phụ thuộc vào định nghĩa về "nghe lén":
Về mặt kỹ thuật và pháp lý, các chuyên gia bảo mật và các nền tảng lớn như Meta (Facebook), Google, Apple thường khẳng định họ không nghe lén cuộc hội thoại để quảng cáo.
Việc liên tục kích hoạt micro và gửi dữ liệu âm thanh sẽ khiến điện thoại nhanh cạn pin, nóng máy và tốn rất nhiều băng thông mạng, điều này rất dễ bị phát hiện.
Về phía Trợ lý ảo, các thiết bị có thể "lắng nghe" các từ khóa kích hoạt như "Hey Siri" hay "OK Google", nhưng thông thường dữ liệu chỉ được gửi đi khi có lệnh trực tiếp.
Tuy nhiên, đã từng có những bê bối như Apple hay Google cho phép nhà thầu nghe lại một phần nhỏ các bản ghi âm để cải thiện chất lượng dịch vụ, đôi khi bao gồm cả những đoạn âm thanh bị ghi lại do kích hoạt nhầm.
Đáng chú ý, có báo cáo cho thấy công ty marketing Cox Media Group (CMG) đã thừa nhận sử dụng phần mềm "Active Listening" để thu thập dữ liệu giọng nói thời gian thực qua micro smartphone nhằm định hướng quảng cáo, và các điều khoản này đôi khi được "cài cắm" trong các thỏa thuận sử dụng ứng dụng mà người dùng ít khi đọc kỹ.
Ảnh minh họa: AI
Quảng cáo cá nhân hóa từ đâu mà có?
Sở dĩ bạn thấy quảng cáo "đúng ý đến mức đáng sợ" thường là nhờ hệ thống dự đoán hành vi vô cùng tinh vi chứ không cần nghe lén âm thanh:
- Dữ liệu hành vi: Các nền tảng theo dõi mọi tương tác của bạn như lịch sử tìm kiếm, bài viết bạn thả tim, các trang web bạn truy cập qua cookie và cả thời gian bạn dừng lại xem một nội dung.
- Dữ liệu vị trí: GPS và lịch sử di chuyển giúp các công ty biết bạn thường ghé thăm nơi nào (ví dụ: siêu thị, cửa hàng giày) để đẩy quảng cáo phù hợp.
- Mạng lưới liên kết và dữ liệu ngoại tuyến: Các nhà môi giới dữ liệu thu thập thông tin từ thẻ thành viên, mã QR, điểm thưởng và chia sẻ thông tin giữa các ứng dụng trong cùng hệ sinh thái.
- Dữ liệu từ những người xung quanh: Nếu bạn dùng chung mạng Wi-Fi với người thân và họ tìm kiếm một sản phẩm, thuật toán có thể dự đoán bạn cũng có nhu cầu và hiển thị quảng cáo trên điện thoại của bạn.
- Hiệu ứng tâm lý: "Hiệu ứng xác nhận" khiến chúng ta chỉ ghi nhớ những lần quảng cáo xuất hiện trùng khớp với cuộc trò chuyện và bỏ qua hàng ngàn quảng cáo sai lệch khác diễn ra mỗi ngày.
Cách kiểm tra điện thoại có bị nghe lén
Bạn có thể nhận biết qua các dấu hiệu bất thường sau:
- Hao pin đột ngột: Nếu điện thoại tụt pin nhanh dù không sử dụng nhiều, có thể có ứng dụng chạy ngầm đang thu thập dữ liệu.
- Dữ liệu mạng (3G/4G) hết nhanh: Đây là dấu hiệu của phần mềm độc hại đang âm thầm gửi dữ liệu ra bên ngoài.
- Máy nóng và hiệu suất giảm: Các ứng dụng theo dõi hoạt động liên tục làm tăng nhiệt độ thiết bị và khiến máy chạy chậm.
- Âm thanh lạ: Xuất hiện tiếng bíp hoặc tạp âm lạ khi đang thực hiện cuộc gọi.
- Tin nhắn lạ: Nhận được các tin nhắn SMS chứa ký tự hoặc mã số khó hiểu từ người gửi vô danh.
Cách tắt “chế độ nghe lén” trên điện thoại để bảo vệ quyền riêng tư
Để hạn chế việc bị thu thập thông tin, bạn nên thực hiện các bước sau:
Kiểm soát quyền truy cập Micro:
- Trên iPhone: Vào Cài đặt, Quyền riêng tư, Micro và tắt quyền đối với các ứng dụng không cần thiết.
- Trên Android: Vào Cài đặt, Quản lý ứng dụng, Chọn ứng dụng cụ thể, Các quyền của ứng dụng, Micro và gạt nút tắt.
Các biện pháp bảo mật khác:
- Tắt định vị và Bluetooth khi không dùng đến để tránh bị theo dõi vị trí.
- Tắt quảng cáo cá nhân hóa trong phần cài đặt tài khoản của Google hoặc Facebook để giảm bớt việc hệ thống sử dụng dữ liệu hành vi.
- Sử dụng trình duyệt bảo mật: Các trình duyệt như Brave, Firefox Focus hoặc chế độ ẩn danh giúp hạn chế việc bị website ghi lại hành vi.
- Gỡ bỏ ứng dụng đáng ngờ: Thường xuyên kiểm tra danh sách ứng dụng và xóa những app không quen thuộc hoặc không rõ nguồn gốc.
- Khôi phục cài đặt gốc: Đây là phương pháp cuối cùng nếu bạn nghi ngờ máy bị nhiễm mã độc theo dõi sâu trong hệ thống (lưu ý cần sao lưu dữ liệu trước khi thực hiện).
- Cẩn trọng với quyền riêng tư: Hạn chế đăng tải quá nhiều thông tin cá nhân như số điện thoại, địa chỉ lên các biểu mẫu công khai trên Internet.
Nhật An