Ứng dụng trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu quả hoạt động tại TAND khu vực

4 giờ trướcBài gốc

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu quả hoạt động tại TAND khu vực.

Áp lực từ thực tiễn xét xử tại TAND khu vực

Việc triển khai mô hình TAND khu vực theo Luật Tổ chức TAND (sửa đổi) năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tổ chức bộ máy tư pháp, đồng thời đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động xét xử, nhất là trong lĩnh vực dân sự - nơi có số lượng án lớn, tính chất ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của TAND khu vực.

Những vấn đề này được thảo luận tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Hoàn thiện thể chế - nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực”, do Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh phối hợp với TAND Khu vực 7 TP Hồ Chí Minh tổ chức sáng 23/1.

Tại hội thảo, các đại biểu nhấn mạnh Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, trong đó xác định rõ yêu cầu “lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá”. Theo các chuyên gia, tinh thần của Nghị quyết 27 đòi hỏi Tòa án không chỉ đổi mới về tổ chức mà còn phải đổi mới phương thức hoạt động, trong đó ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI giữ vai trò quan trọng nhằm nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng dân sự.

ThS. Nguyễn Văn Bình, Chánh án TAND Khu vực 7 TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.

Từ góc độ thực tiễn, ThS. Nguyễn Văn Bình, Chánh án TAND Khu vực 7 TP Hồ Chí Minh cho biết, số lượng và tính chất các vụ việc dân sự ngày càng gia tăng cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Việc mở rộng thẩm quyền cho TAND khu vực khiến áp lực công việc đối với thẩm phán ngày càng lớn.

“Bên cạnh những kết quả đạt được, TAND khu vực vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn liên quan đến thể chế pháp luật, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và hạ tầng phục vụ hoạt động xét xử”, ThS. Nguyễn Văn Bình nhận định.

Phân tích sâu hơn về những “điểm nghẽn” hiện nay, TS. Nguyễn Mai Trâm, Thẩm phán (Phó Chánh Văn phòng TAND TP Hồ Chí Minh) cho rằng, việc gia tăng đột biến số lượng án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại khi thẩm quyền được mở rộng đang tạo sức ép lớn đối với đội ngũ thẩm phán. Cùng với đó là những thách thức về cơ sở vật chất, tổ chức bộ máy và năng lực thích ứng với mô hình quản trị tòa án mới.

Ở góc độ lập pháp, nhóm tác giả ThS. Phan Nguyễn Bảo Ngọc và ThS. Đỗ Thị Thúy Nga chỉ ra rằng, vẫn còn những điểm chưa thống nhất giữa Luật Tổ chức TAND và Bộ luật Tố tụng dân sự, đặc biệt liên quan đến thẩm quyền giải quyết các vụ việc có yếu tố nước ngoài. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, nguy cơ chồng chéo thẩm quyền, kéo dài thời gian giải quyết vụ án là điều khó tránh khỏi.

Quang cảnh hội thảo.

Trí tuệ nhân tạo - công cụ hỗ trợ tất yếu

Trong bối cảnh đó, tham luận của ThS. Huỳnh Ngọc Tuân, Thẩm phán TAND Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh đã làm rõ vai trò của AI trong giải quyết vụ việc dân sự. Theo ThS. Huỳnh Ngọc Tuân, AI không thay thế con người trong hoạt động xét xử nhưng là “trợ lý thông minh”, giúp thẩm phán giảm tải các công việc mang tính kỹ thuật và thủ công.

Từ thực tiễn triển khai, AI có thể hỗ trợ quản lý hồ sơ điện tử, phân tích dữ liệu án, nghiên cứu pháp luật, dự báo rủi ro tố tụng và hỗ trợ ra quyết định tố tụng. Tuy nhiên, ThS. Huỳnh Ngọc Tuân cũng cảnh báo về các rủi ro như sai lệch thuật toán, thiên lệch dữ liệu và nguy cơ mất an toàn thông tin tư pháp. Do đó, việc ứng dụng AI cần được đặt trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, bảo đảm minh bạch và công bằng.

ThS. Huỳnh Ngọc Tuân, Thẩm phán TAND Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh chia sẻ tại hội thảo.

Đóng góp góc nhìn chuyên sâu về thực tiễn xét xử, PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Nhung và TS. Huỳnh Thị Nam Hải (Trường ĐH Kinh tế - Luật) đã trình bày tham luận và đưa ra những phân tích sát với tình hình hiện nay: “Chứng cứ điện tử trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo”.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hồng, một tin nhắn Zalo, một email hay một giao dịch qua blockchain đều có thể trở thành chứng cứ quyết định thắng thua trong vụ kiện dân sự. Vì vậy, cần sớm ban hành quy chế riêng về chứng cứ điện tử, đồng thời đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ Thẩm phán Tòa án khu vực.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, nhiều ý kiến cho rằng yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. ThS. Đặng Thị Tám, Thẩm phán TAND Khu vực 7, chia sẻ kinh nghiệm giải quyết các vụ việc dân sự trong trường hợp pháp luật chưa có quy định cụ thể. Theo ThS. Đặng Thị Tám, trong bối cảnh các quan hệ xã hội mới liên tục phát sinh, thẩm phán phải vận dụng linh hoạt tập quán, án lệ và lẽ công bằng để bảo đảm công lý không bị “đứt đoạn”.

TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.

Tại hội thảo, TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, hoàn thiện thể chế gắn với chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là yêu cầu tất yếu để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 27-NQ/TW, xây dựng nền tư pháp hiện đại, lấy xét xử làm trung tâm.

Kết luận hội thảo, ThS. Nguyễn Văn Bình, Chánh án TAND Khu vực 7 TP Hồ Chí Minh cho biết, các kết quả nghiên cứu và kiến nghị sẽ được tổng hợp làm cơ sở đề xuất những giải pháp thiết thực, khả thi, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật và định hướng triển khai AI trong toàn hệ thống Tòa án. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giải quyết các vụ việc dân sự tại TAND khu vực, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Tin và ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/thoi-su/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-nang-cao-hieu-qua-hoat-dong-tai-tand-khu-vuc-20260123143036381.htm