Những ngày gần đây, đoạn clip ghi lại hình ảnh tranh cãi giữa nhạc sĩ Minh Khang và một tài xế xe công nghệ lan truyền trên mạng xã hội đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Bên cạnh các ý kiến về ứng xử nơi công cộng, vụ việc đặt ra vấn đề pháp lý liên quan đến quyền đối với hình ảnh cá nhân và việc sử dụng, phát tán thông tin trên môi trường mạng.
Ảnh chụp màn hình.
Theo nội dung được lan truyền, clip ghi lại hình ảnh cá nhân trong một tình huống tranh cãi và nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội. Sau đó, người trong cuộc đã lên tiếng xin lỗi về hành vi của mình. Tuy nhiên, việc ghi hình và đăng tải đoạn video mà chưa có sự đồng ý của người xuất hiện trong clip tiếp tục trở thành nội dung được nhiều người quan tâm, tranh luận.
Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển, mạng xã hội trở thành môi trường phổ biến để chia sẻ thông tin, hình ảnh, video. Cùng với những tiện ích mang lại, thực tiễn cũng ghi nhận nhiều trường hợp hình ảnh cá nhân bị sử dụng trái phép, gây ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín và đời sống riêng tư của cá nhân, tổ chức.
Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền đối với hình ảnh của cá nhân. Quyền này được ghi nhận tại Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa tại Bộ luật Dân sự năm 2015, cũng như các quy định liên quan trong Luật An ninh mạng. Theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Trường hợp sử dụng hình ảnh vì mục đích thương mại còn phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ khi có thỏa thuận khác.
Thực tiễn cho thấy, việc sử dụng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội hiện nay diễn ra dưới nhiều hình thức, cả vì mục đích thương mại và phi thương mại. Dù ở hình thức nào, nếu không có sự đồng ý của chủ thể có hình ảnh, hành vi này có thể bị xem xét là xâm phạm quyền dân sự.
Bộ luật Dân sự cũng quy định một số trường hợp sử dụng hình ảnh không cần xin phép, như hình ảnh phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc được ghi nhận từ các hoạt động công cộng, với điều kiện không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Đối với trường hợp quyền hình ảnh bị xâm phạm, khoản 2 Điều 11 Bộ luật Dân sự quy định cá nhân có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm. Trường hợp hành vi vi phạm gây thiệt hại, người bị xâm phạm có thể yêu cầu bồi thường theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Trên thực tế, việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh trên môi trường mạng vẫn gặp không ít khó khăn. Tính chất lan truyền nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và khó xác định đầy đủ thiệt hại khiến việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền gặp nhiều thách thức. Bên cạnh đó, việc yêu cầu gỡ bỏ thông tin vi phạm trên không gian mạng còn phụ thuộc vào cơ chế quản lý và phối hợp giữa các cơ quan chức năng và các nền tảng cung cấp dịch vụ.
Từ vụ việc liên quan đến clip của nhạc sĩ Minh Khang, có thể thấy rõ yêu cầu đặt ra trong việc nâng cao nhận thức pháp luật của người sử dụng mạng xã hội. Việc ghi hình, đăng tải và chia sẻ thông tin liên quan đến cá nhân cần được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm tôn trọng quyền riêng tư và quyền đối với hình ảnh của mỗi người.
Cùng với đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền nhân thân trên môi trường số là cần thiết, nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin và quyền được bảo vệ đời sống riêng tư của cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Minh Tâm