Văn hóa dòng tộc ở phố Hội

4 giờ trướcBài gốc

Từ đường tộc Trần ở số 21 Lê Lợi, phường Hội An. Ảnh: Hoài Nam

làng giữa phố thị

Trong tiến trình lịch sử, Hội An được xem là một đô thị đặc biệt, nơi “trong phố có làng”. Từ thế kỷ 16 đến 18, nơi đây từng là thương cảng quốc tế sầm uất. Dẫu là đô thị buôn bán nhộn nhịp, nhưng đời sống cư dân Hội An vẫn đậm nét văn hóa làng xã truyền thống.

Dẫu ở nơi đô thị, nhưng trong đời sống thường ngày, cộng đồng cư dân Hội An vẫn gìn giữ những giá trị quen thuộc của làng xã như tình đồng hương, tình nghĩa xóm giềng, tinh thần tương trợ và đạo lý kính trên nhường dưới... Sự kết hợp giữa yếu tố đô thị thương mại và truyền thống làng xã đã tạo nên nét riêng của Hội An. Trong nhịp sống giao thương sầm uất của thương cảng xưa, các mối quan hệ cộng đồng vẫn được gắn kết bền chặt thông qua huyết thống và họ hàng.

Quá trình hình thành các dòng họ ở Hội An gắn với bước chân khai phá của cư dân. Từ một vị thủy tổ đến lập nghiệp, con cháu dần đông đúc, lập từ đường thờ tổ tiên và hình thành tổ chức tộc họ để gìn giữ nề nếp gia phong.

Qua nhiều thế kỷ, các tộc họ người Việt, người Hoa cùng cộng cư, giao lưu văn hóa, góp phần tạo nên bản sắc riêng của đô thị cổ Hội An.

Gia phả - “bộ sử” của mỗi dòng họ

Trong đời sống tộc họ ở Hội An, từ đường và gia phả giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ngoài bàn thờ tổ tiên trong mỗi gia đình, nhiều dòng họ còn xây dựng từ đường để làm nơi thờ phụng chung và là trung tâm sinh hoạt tinh thần của cả tộc.

Tại các từ đường thường thờ vị thủy tổ cùng những thế hệ kế tiếp của dòng họ, đồng thời lưu giữ gia phả gốc. Đây cũng là nơi diễn ra các cuộc họp tộc, lễ giỗ tổ và những dịp gặp gỡ quan trọng của con cháu trong dòng họ.

Khi con cháu ngày càng đông, các chi phái thường tách ra lập nhà thờ riêng để thuận tiện cho việc thờ cúng. Tuy vậy, các chi phái vẫn duy trì mối liên hệ với từ đường đại tộc, tạo nên một hệ thống tộc họ vừa phân nhánh vừa gắn kết.

Gia phả được xem là tài sản quý của mỗi dòng họ. Không chỉ ghi chép tên tuổi, ngày sinh, ngày mất của các thành viên, gia phả còn lưu giữ nhiều thông tin quan trọng về lịch sử gia đình và vùng đất nơi họ sinh sống.

Qua các trang gia phả, người ta có thể biết được hành trình di cư của tổ tiên đến Hội An cũng như những biến động từng diễn ra trên vùng đất này. Chính vì vậy, đối với các nhà nghiên cứu, gia phả không chỉ là tư liệu gia đình mà còn là nguồn sử liệu quý để tìm hiểu lịch sử xã hội của Hội An. Hiện nay, Hội An vẫn còn nhiều dòng họ lưu giữ được những bộ gia phả có giá trị như các tộc La, Trần, Trương, Châu, Lưu, Lê, Diệp, Tạ…

Sợi dây gắn kết các thế hệ

Cùng với từ đường và gia phả, hệ thống tổ chức tộc họ giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng ở phố Hội. Mỗi dòng họ thường có hội đồng gia tộc để điều hành công việc chung, đứng đầu là trưởng tộc - người đại diện cho uy tín và truyền thống của dòng họ.

Sau những nếp nhà trăm năm là sợi dây dòng tộc gìn giữ văn hóa Hội An. Ảnh: Lê Trọng Khang

Một trong những dịp quan trọng nhất của các tộc họ là ngày giỗ tổ, thường diễn ra vào những tháng cuối năm, còn gọi là lễ chạp mả. Đây là thời điểm con cháu ở khắp nơi trở về từ đường dâng hương tưởng nhớ tổ tiên. Không khí ngày chạp mả vừa trang nghiêm vừa ấm cúng: mọi người cùng sửa sang mồ mả, chuẩn bị lễ cúng, ôn lại truyền thống dòng họ. Sau nghi lễ, con cháu quây quần thăm hỏi, chia sẻ chuyện làm ăn, cuộc sống sau một năm xa cách.

Trong đời sống thường ngày, nhiều tộc họ vẫn duy trì những quy định chặt chẽ về tôn ti trật tự và cách xưng hô trong gia đình. Ở nhiều dòng họ người Việt, vai vế được xác định theo thứ bậc: con nhà bác dù nhỏ tuổi hơn vẫn gọi là anh, chị; con nhà chú dù lớn tuổi hơn vẫn là em.

Ngày nay, phía sau vẻ đẹp của phố cổ Hội An vẫn là hệ thống dòng tộc bền bỉ qua nhiều đời, góp phần giữ gìn những giá trị về huyết thống, tình thân và truyền thống gia đình.

HOÀI NAM

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/van-hoa-dong-toc-o-pho-hoi-3329754.html