Văn hóa rượu cần - Nét đẹp nơi bản Thái

2 giờ trướcBài gốc

Đối với đồng bào Thái, rượu cần không chỉ là đồ uống, mà còn là một nét đẹp văn hóa.

Trong đời sống của đồng bào dân tộc Thái, rượu cần giữ một vai trò rất quan trọng. Rượu cần không chỉ được dùng làm lễ vật cúng thần linh, gia tiên trong các ngày lễ, ngày hội của dân tộc, mà còn dùng nhiều trong đám cưới, đám cha , mừng nhà mới hay khi có khách quý đến chơi nhà... Từ bao đời nay, uống rượu cần đã trở thành một nét riêng, làm tô điểm thêm bản sắc văn hóa truyền thống trong các ngày lễ, ngày hội hay ngày vui của gia đình, làng bản người Thái.

Những du khách nước ngoài rất yêu thích hương vị độc đáo của rượu cần.

Quan sát các cuộc uống rượu cần của người Thái, ta thấy bao giờ cũng có một người điều hành, gọi là “chám” (người cầm trịch). Người cần trịch có quyền cao nhất trong điều hành cuộc rượu, đây không phải là thầy cúng, chủ lễ, mà là một người có hiểu biết, hoạt ngôn và thường là nam giới. Cuộc rượu chỉ được bắt đầu khi “chám” lấy hai tay vít cần rượu mời khách.

Theo phong tục, cần rượu vít cho người nào thì người đó mới được cầm cần, không được tự ý vít cần khi chưa được phép của người cầm trịch. Khi uống không được để cần chéo nhau (người Thái quan niệm, cần rượu chỉ được chéo nhau trong trường hợp kết hôn vợ chồng); cần phải cắm cần xuống thật sâu tận đáy chum để tránh hút phải nước lã và không được thổi ngược không khí ở trong miệng vào chum, rượu sẽ mau nhạt . Uống xong, “chám” mới đưa tay đỡ cần hạ cho khách, nếu người nào tự ý thả cần hay bật cần sẽ bị phạt, vì cử chỉ đó được xem là thất lễ với khách quý, người già.

Trong một cuộc rượu cần, vai trò của “chám” rất quan trọng, tất cả mọi người tham gia đều phải nghe theo.

Hội uống rượu cần cũng được bà con tổ chức khá trang trọng, yêu cầu trước khi uống phải có một số lượng người nhất định, thường là số chẵn 6, 8 hoặc 10 người. Số lượng người uống lượt đầu tiên và lượt kết thúc bao giờ cũng uống chung, có bao nhiêu cần thì bấy nhiêu người uống. Còn lại các đợt sau thì có thể chia đôi số cần, uống 2 người, uống 4 người, uống theo nhu cầu.

Uống rượu cần có thi, có thưởng và có phạt. Đã vào cuộc thì thưởng phạt bình đẳng không phân biệt khách quý hay chức sắc. Thường lúc uống luôn được bố trí cặp chẵn thành tốp 2; 4; 6; 8... Nếu tốp nào làm chậm “tiến độ” uống của tốp khác, hoặc uống không đủ lượng quy định của “chám” sẽ bị phạt. Luật uống rượu cần của người Thái rất nghiêm, nhưng vì khả năng uống tùy thuộc vào từng người, nếu phạt quá nguyên tắc thì cuộc vui có khi lại không trọn vẹn. Vì thế, “chám” phải biết người nào uống thật, người nào uống giả trong cuộc rượu để xử lý tình huống. Nếu người uống không đủ khả năng uống hết mức khoán hoặc bị phạt nhiều quá, có thể linh hoạt điều chỉnh.

Với đồng bào dân tộc Thái, uống rượu cần có nét riêng không trộn lẫn với bất cứ dân tộc nào. Trong khi uống rượu, các nghệ nhân, gái trai có thể nhảy múa theo nhịp cồng chiêng. Đặc biệt hơn ở các tiệc thiết đãi khách quý, mọi người có thể vừa uống vừa hàn huyên kể chuyện, vừa diễn xướng thơ ca, hò vè của dân tộc mình. Văn hóa ấy thể hiện sự đoàn kết, thương yêu khi mọi người cùng uống với nhau chung chén, chung cần mà không suy nghĩ đến bất kỳ lý do nào khác.

Vừa uống rượu cần, vừa thưởng thức văn nghệ do bà con dân bản biểu diễn chính là một nét văn hóa truyền thống của người Thái.

Nếu để ý kỹ trong quá trình uống rượu cần của người Thái, ta thấy bao giờ cũng có trên, có dưới; có già có trẻ; có chủ có khách và có nam có nữ. Việc sắp xếp chỗ ngồi trong mỗi cuộc rượu cũng phải theo tục lệ: thường thì đàn ông ngồi phía trên (theo hướng khi nằm quay đầu lên), đàn bà ngồi phía dưới; đàn ông ngồi phía ngoài (theo hướng cửa chính vào nhà), đàn bà ngồi phía trong; người già ngồi phía trên, người trẻ ngồi phía dưới; bậc anh ngồi phía trên, bậc em ngồi phía dưới, trái với những cái này là kiêng - vì bản mường có tôn ty trật tự, khi uống rượu cũng phải như vậy. Điều đó cho thấy, uống rượu cần không chỉ là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng được truyền đời mang tính phổ biến, mà còn trở thành nét văn hóa độc đáo của dân tộc Thái.

Việc sắp xếp chỗ ngồi trong mỗi cuộc rượu cần luôn được người Thái chú trọng.

Ngày nay, dù có đa dạng các loại đồ uống, song rượu cần vẫn là một thức uống không thể thiếu trong các dịp lễ hội hay ngày vui của các gia đình người Thái. Từ cách thức chế biến, cách sử dụng, cách uống, rượu cần như mang đậm màu sắc văn hóa cộng đồng, không đơn thuần chỉ là thú vui, thức uống, mà quan trọng hơn, nó thúc đẩy con người xích lại gần nhau, cùng chia sẻ công việc và tâm tình trong cuộc sống. Không chỉ có người Thái uống rượu cần với nhau, mà từ lâu, rượu cần đã trở thành cầu nối giao lưu văn hóa của nhiều dân tộc, là một nét văn hóa đẹp trong đời sống của cộng đồng các dân tộc ở xứ Thanh.

Ái Vân

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/van-hoa-ruou-can-net-dep-noi-ban-thai-41360.htm