Trong đời sống văn hóa của người Việt, thần Tài và Thổ Địa là hai hình tượng quen thuộc, gắn bó mật thiết với sinh hoạt gia đình, đặc biệt là trong những gia đình làm ăn, kinh doanh, buôn bán. Việc thờ cúng hai vị thần này không chỉ phản ánh niềm tin dân gian lâu đời mà còn thể hiện mong muốn hướng đến cuộc sống ổn định, thuận hòa, làm ăn hanh thông, gia đạo yên ấm.
Khi chuyển về nhà mới, nghi thức rước và an vị thần Tài – Thổ Địa được nhiều gia đình coi trọng như một cách khởi đầu trọn vẹn, tạo tâm thế vững vàng cho chặng đường sinh sống, làm việc tại không gian mới.
Theo quan niệm truyền thống được truyền lại qua nhiều thế hệ, Thổ Địa (thường gọi là ông Địa) được xem là vị thần trông coi đất đai, nhà cửa trong một phạm vi nhất định. Hình tượng này đại diện cho sự ổn định, bảo hộ và cân bằng trong không gian sống. Thần Tài lại gắn liền với tài sản, của cải, biểu trưng cho sự chăm lo về mặt kinh tế, sinh kế của gia đình. Sự hiện diện song hành của hai vị thần trong không gian thờ cúng mang ý nghĩa hài hòa: Đất đai yên ổn thì làm ăn mới thuận lợi, đời sống vật chất từ đó cũng có điều kiện phát triển.
Khi về nhà mới, lễ cúng thần Tài, Thổ Địa được nhiều gia chủ thực hiện như một nghi thức mang tính tinh thần, giúp con người cảm thấy an tâm, chủ động sắp xếp lại nếp sinh hoạt và kỳ vọng vào những điều tích cực. Nghi lễ này, nhìn ở góc độ văn hóa, không đơn thuần là cầu xin may rủi mà còn là dịp để gia đình thể hiện sự trân trọng đối với không gian sống mới, hướng tới sự ngăn nắp, chỉn chu và kỷ cương trong đời sống thường ngày.
Khi chuyển về nhà mới, nghi thức rước và an vị thần Tài, Thổ Địa được nhiều gia đình coi trọng. (Ảnh minh họa: Hà Phạm)
Chuẩn bị thỉnh thần Tài, Thổ Địa về nhà mới
Trong phong tục thờ cúng của người Việt, việc thỉnh thần Tài, Thổ Địa cần được tiến hành cẩn trọng, có trình tự. Gia chủ thường chọn ngày tốt, giờ phù hợp theo lịch truyền thống để tiến hành nghi lễ. Trước đó, bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ, các vật phẩm thờ cúng được sắp xếp gọn gàng, ngay ngắn. Điều này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn thể hiện nếp sống tôn trọng trật tự, sự sạch sẽ và tính thẩm mỹ trong gia đình.
Lễ vật chuẩn bị ngày thỉnh thần Tài, Thổ Địa
Theo tập tục phổ biến, tượng thần Tài và Thổ Địa trước khi thỉnh về nhà thường được gửi vào chùa để các sư thầy làm lễ chú nguyện, với ý nghĩa “nhập thần”. Sau đó, gia chủ chọn ngày, tháng phù hợp để thỉnh tượng về an vị trên bàn thờ. Trước khi đặt tượng lên bàn thờ, tượng được tẩy trần bằng nước lá bưởi hoặc rượu trắng pha loãng, dùng khăn sạch lau nhẹ nhàng nhằm đảm bảo sự tinh tươm, trang trọng.
Lễ vật cúng rước thần Tài, Thổ Địa cần được chuẩn bị đầy đủ, không phô trương nhưng chu đáo, thể hiện tấm lòng của gia chủ. Các lễ vật thường thấy bao gồm:
Hương nhang: Thắp vào giờ tốt khi tiến hành nghi lễ. Nên chọn loại hương có mùi thơm nhẹ, dịu như hương trầm để tạo cảm giác ấm cúng, dễ chịu.
Nước: Chén nước cúng chỉ cần sạch, thường rót khoảng nửa chén, không cần quá đầy.
Hoa tươi: Hoa dùng để cúng phải là hoa thật, màu sắc tươi tắn, được cắm gọn gàng trong lọ gốm hoặc bình thủy tinh. Tuyệt đối không dùng hoa giả.
Trái cây: Trái cây phải tươi ngon, nguyên vẹn, không dập hỏng. Nên tránh các loại quả có mùi quá nồng như mít, sầu riêng. Không sử dụng trái cây giả.
Mâm cúng thỉnh thần Tài, Thổ Địa
Mâm cúng thỉnh thần Tài, Thổ Địa thường được chuẩn bị bằng đồ mới, phù hợp với phong tục từng địa phương. Lễ vật nên được bày lên bàn thờ trước khoảng 15–30 phút, tránh chuẩn bị quá sớm. Một mâm cúng thông dụng thường bao gồm:
Nhang/hương: Thắp số lẻ trong mỗi lần cúng.
Đèn hoặc nến: Đảm bảo ánh sáng ổn định trong suốt nghi lễ.
Ba hũ nhỏ: Đựng gạo tẻ, muối tinh và nước sạch, thường đi kèm trong bộ sứ thờ.
Đĩa ngũ quả: Chọn quả tươi, đa dạng kích thước, không hư hỏng.
Bộ tam sên: Gồm trứng luộc, thịt ba chỉ luộc và tôm luộc.
Các lễ vật khác: Trầu cau tươi, thuốc lá, bia hoặc nước ngọt, tiền trần, tiền vàng mã, giấy cúng.
Hoa tươi: Thường là hoa cúc, hoa hồng hoặc hoa ly, chọn số lẻ.
Đồ nếp: Bánh chưng hoặc xôi (xôi gấc, xôi đậu, xôi lạc…).
Lễ vật bổ sung: Có thể thêm cá lóc nướng, bánh hỏi, heo quay, bánh kẹo… tùy điều kiện gia đình. Ở một số địa phương, mâm cúng còn có thể gồm gà trống luộc hoặc lợn quay, vịt quay; hoa hồng vàng hoặc hoa cúc vàng; xôi gấc; ngũ quả; trầu cau; tỏi; rượu; thuốc lá; các lễ tiền vàng, đồ mã theo phong tục địa phương.
Gợi ý mâm cúng thần Tài, Thổ Địa đầy đủ. (Ảnh minh họa: Loan Trần)
Văn khấn thần Tài, Thổ Địa khi mới thỉnh về nhà
Sau khi sắp xếp đầy đủ lễ vật, gia chủ thắp ba nén hương và đọc văn khấn. Nội dung bài khấn thường được tham khảo từ cuốn "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" (NXB Văn hóa Thông tin). Bài văn khấn mang tính trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính, mong cầu sự bình an, thuận lợi trong cuộc sống và công việc.
“Nam Mô A Di Đà Phật!
Nam Mô A Di Đà Phật!
Nam Mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Kính lạy ngài Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy thần Tài vị tiền
Con kính lạy các ngài thần linh, Thổ Địa cai quản trong xứ này
Tín chủ con là…
Ngụ tại… …
Hôm nay, ngày… tháng… năm…
Tín chủ con thành tâm sửa biện, hương hoa, lễ vật, kim ngân, trả quả và các thứ cúng dâng, bày trước án kính mời ngài thần Tài vị tiền.
Cúi xin thần Tài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật phù trì tín chủ chúng con an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, gia đạo hưng long thịnh vượng, lộc tài tăng tiến, tâm đạo mở mang, sở cầu tất ứng, sở nguyện tòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ cúng xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!”
Văn khấn rước thần Tài, Thổ Địa về nhà mới là nghi thức truyền thống, giúp gia chủ an tâm khởi đầu cuộc sống mới, hướng tới sự ổn định và thuận lợi lâu dài. (Ảnh: Bửu Liên)
Các bước thỉnh ông Địa, thần Tài
Nghi lễ thỉnh thần Tài, Thổ Địa về nhà mới thường được thực hiện theo trình tự rõ ràng:
Bước đầu tiên là cần chuẩn bị bàn thờ. Gia chủ chọn vị trí, hướng đặt bàn thờ phù hợp, quyết định thờ hai hoặc ba vị. Chuẩn bị đầy đủ bộ sứ thờ gồm bát hương, bình hoa, đĩa trái cây, hũ gạo, muối và nước.
Bước tiếp theo là chọn tượng và nơi thỉnh tượng. Tượng thờ nên được chọn tại các cửa hàng đồ thờ uy tín, chất liệu bột đá cao cấp. Sau khi chọn, tượng thường được gửi vào chùa để làm lễ khai quang, sau đó tắm rửa bằng nước lá bưởi hoặc rượu pha loãng.
Tiếp đến là gia chủ cần chọn ngày, giờ phù hợp, chuẩn bị lễ vật đầy đủ và sắp xếp gọn gàng trước giờ cúng.
Tiếp theo là thực hiện lễ cúng, gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp nhang, đọc văn khấn với thái độ nghiêm túc, thành tâm. Sau khi khấn xong, lùi ra khỏi bàn thờ một cách trang trọng.
Bước cuối cùng là hạ lễ, khi nghi lễ kết thúc, gia chủ hóa vàng, hạ lễ. Đồ cúng được chia cho các thành viên trong gia đình, không vứt bỏ.
Nhìn chung, nghi thức rước và thờ thần Tài, Thổ Địa khi về nhà mới là một nét văn hóa truyền thống, mang ý nghĩa tinh thần và xã hội rõ nét. Khi được thực hiện với thái độ chừng mực, văn minh, nghi lễ này góp phần giúp con người sống có trật tự, hướng thiện và trân trọng hơn những giá trị ổn định trong đời sống gia đình.
(*) Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo.