Vì sao bà Nguyễn Thị Thanh - Người chị cả của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lại được nhân dân tôn vinh là 'Bạch liên nữ sĩ' ?

4 giờ trướcBài gốc

Là con gái đầu lòng, luôn ý thức được trách nhiệm của mình nên bà sớm tự lập, đảm đang gánh vác công việc gia đình. Năm 11 tuổi, bà thay bố mẹ chăm sóc phụng dưỡng bà ngoại để gia đình yên tâm vào Huế. Đến năm bà Thanh 17 tuổi thì cụ Hoàng Thị Loan - người mẹ kính yêu qua đời ở Huế. Từ đó bà Thanh đảm đương mọi công việc của một người phụ nữ trong gia đình, chăm sóc bố, nuôi dưỡng các em khôn lớn, trưởng thành.

Ảnh do tác giả cung cấp.

Năm Tân Sửu, cụ Nguyễn Sinh Sắc đỗ Phó bảng, gia đình được hưởng đặc ân "vinh quy bái tổ" trở về quê sinh sống. Trong thời gian ở đây, cụ Nguyễn Sinh Sắc thường đưa hai con trai đi giao du ở nhiều nơi, Nguyễn Thị Thanh một mình lo toan, gánh vác công việc gia đình, chăm nom vườn tược.

Năm 1906, cụ Nguyễn Sinh Sắc vào Huế nhậm chức Thừa biện bộ Lễ, bà Thanh được cụ Phó bảng giao cho ở lại trông nom nhà cửa, ruộng vườn. Từ đó, bà bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước. Bà Thanh là một người con gái thông minh, đẹp người, đẹp nết nên nhiều chàng trai quyền quý muốn được gắn bó. Song bà đều lấy lý do từ chối để hướng về các hoạt động cứu nước. Có mối liên hệ chặt chẽ với nhà yêu nước Phan Bội Châu, bà cùng Đội Quyên, Đội Phấn làm liên lạc, quyên góp tiền của cho nghĩa quân và phong trào Đông Du.

Cuối năm 1910, trong lúc đang làm nhiệm vụ thì bà bị địch bắt. Bị chúng đánh đập tàn nhẫn, nếm đủ cực hình dã man nhưng bà không hề hé răng khai nửa lời. Không tìm được chứng cứ cụ thể, bọn chúng phải trả tự do cho bà. Ra tù, bà Thanh tiếp tục hoạt động, mở quán cơm ngay gần thành Vinh nhằm tiếp cận đồn lính khố xanh, nắm tình hình địch. Sau đó, bà và một đồng chí tổ chức cướp súng địch để trang bị cho nghĩa quân, sự việc không may bị bại lộ, bà Thanh bị bắt và kết án 9 năm tù khổ sai.

Ngày 2/12/1918, bà Thanh bị đưa vào nhà lao Quảng Ngãi. Tại đây nhờ tài bốc thuốc chữa bệnh và có vốn kiến thức Hán học, bà được Án sát Phạm Bá Phổ mời về nhà riêng làm gia sư cho con trai mình. Bằng khả năng thuyết phục và tài cảm hóa, bà đã giác ngộ cho Phạm Bá Nguyên (con trai của Phạm Bá Phổ) tích cực hoạt động cứu nước và sau này được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm 1922, bà Thanh xin phép về thăm quê hương và cũng trong chuyến đi này, bà bí mật mang hài cốt bà Hoàng Thị Loan về an táng tại quê nhà.

Là người phụ nữ khẳng khái, dũng cảm, dám nghĩ, dám làm, tháng 11/1926, bà Thanh gửi thư cho Toàn quyền Đông Dương và Khâm sứ Trung kỳ nói rõ quan điểm chính trị của mình, đòi ân xá cho vua Thành Thái và vua Duy Tân. Trong thời gian sống ở Huế, bà thường tới thăm viếng, chăm sóc, đàm đạo với cụ Phan Bội Châu về vận mệnh đất nước, về những đồng chí của mình và tham gia vào nhóm trí thức yêu nước ở Huế.

Tháng 9/1930, khi phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh bước vào cao trào, thực dân Pháp ra lệnh cách chức Tổng đốc An Tĩnh của Nguyễn Khoa Kỳ, bổ nhiệm Phạm Bá Phổ ra thay thế nhằm trấn áp phong trào cách mạng ở xứ Nghệ. Làng Sen, quê nội của bà là một trong những địa điểm bị chú ý. Phạm Bá Phổ đã về tận làng để trấn áp những người cách mạng. Với lòng dũng cảm và lòng yêu mến quê hương tha thiết, bà đã lặn lội về quê tìm cách thuyết phục, can ngăn, buộc Phạm Bá Phổ không thực hiện được ý đồ.

Sau nhiều năm lăn lộn trong phong trào cách mạng, nếm trải mọi hiểm nguy, ngày 18/9/1940, bà Nguyễn Thị Thanh được trả tự do trở về quê hương sinh sống. Khi biết đích thực Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là em trai mình, năm 1946, bà đã lên đường ra Hà Nội thăm Bác Hồ. Năm đó, bà Thanh đã vào độ tuổi ngoài 60, sau nhiều năm xa cách, cuộc hội ngộ diễn ra ngắn ngủi, đơn giản, nhưng đầy xúc động. Ông Hồ Quang Chính, một người được chứng kiến cuộc gặp gỡ cảm động đó, sau này là tác giả cuốn hồi ký "Bác Hồ gặp chị và người anh ruột" đã thuật lại trong cuốn sách như sau:

Hôm ấy, vào lúc 11h30 ngày 27/10/1946 vừa nhìn thấy Bác, bà Thanh vừa gọi, vừa chạy lại ôm lấy Bác: "Cậu, cậu, cậu khỏe không?". Bác khóc, nước mắt Bác thấm vào cánh tay áo của bà. Rồi Bác lấy khăn lau mắt mình và nói: "Chị khỏe không? Em biết chị chờ lâu, nhưng vì em đang bận tiếp các đồng chí Nam Bộ ra, chưa thể dứt việc được".

Sau phút giây cảm động ấy, Bác và bà Thanh đi lại phía bàn. Bác kéo ghế mời bà Thanh ngồi, bà Thanh hỏi Bác: "Cậu đi lâu thế có nhớ quê hương không? Còn nhớ chị ngồi ru võng cho cậu ngủ, chị hát ru bài non nước không? Thuở đó, gia đình ta khá vất vả".

Nói đến đây, bà lại khóc khiến nét mặt Bác bùi ngùi cảm động. Bác lấy khăn chấm chấm đôi mắt mình, vừa hút thuốc, vừa nhìn ra cửa sổ, Bác nói: "Chị ơi, quê hương nghĩa nặng ơn sâu, mấy mươi năm ấy biết bao nhiêu tình, những chiến sỹ cách mạng chân chính đều là những người con chí hiếu. Chị ơi, ở nước ngoài, có đôi khi đêm khuya thanh vắng, bỗng chốc nghe một lời ru con của người mình, thì lòng dạ mình lại càng thêm nhớ đất nước, quê hương, bà con".

Bà Thanh sực nhớ và nói: "Chị biếu cậu một chai tương Nam Đàn và hai con gà". Vừa nói, bà vừa chỉ vào góc tường chỗ để chai tương và hai con gà. Bác vui vẻ đáp: "Cảm ơn chị và hai cháu, tương thì để thỉnh thoảng mời cụ Huỳnh (Huỳnh Thúc Kháng) cùng ăn cho vui, gà để nuôi cho nó đẻ trứng".

Bà Thanh thân mật hỏi Bác: “Khi nào cậu về thăm quê được”? Bác nhìn ra ngoài cửa sổ, một lát sau, Bác trả lời: "Em cũng muốn về thăm quê, nhưng chắc chắn còn lâu, vì việc nước còn nặng nề lắm". Hai chị em đôi mắt ngấn lệ.

Chuyện trò được một lát, khoảng nửa giờ, thấy có người vào trình việc, biết em trai mình đang phải giải quyết nhiều việc cần kíp của đất nước khi mới giành được độc lập, bà Thanh về nhà người quen ở phố Hàng Nón.

Hôm biết bà Thanh sắp về quê, Bác Hồ đang bận rộn quá nhiều công việc, phải nhờ người đem đến biếu bà mấy mét vải lĩnh để về may quần áo, gọi là chút quà kỷ niệm sau nhiều năm chị em xa cách. Đó cũng là lần duy nhất hai chị em gặp lại nhau, bà Thanh đã trở về làng Sen sống trọn đời người công dân mẫu mực với bà con và xóm làng.

Do tuổi già, sức yếu và bệnh tình quá nặng, bà Nguyễn Thị Thanh - người được nhân dân tôn danh là “Bạch Liên nữ sĩ”, bông sen trắng ngát hương của làng Kim Liên - đã qua đời vào tháng 3/1954. Cuộc đời bà là tấm gương sáng của người phụ nữ Việt Nam về đạo đức, phẩm chất cao quý và tấm lòng yêu nước sâu sắc.

(Minh họa đính kèm: Chân dung bà Nguyễn Thị Thanh – Người chị cả của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vừa được “Trái tim người lính” phục dựng và chuyển màu từ ảnh đen trắng).

Hà Nội, 15/1/2026

TTNL

Trái Tim Người Lính (Sưu tầm và Biên soạn)

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/vi-sao-ba-nguyen-thi-thanh-nguoi-chi-ca-cua-chu-tich-ho-chi-minh-lai-duoc-nhan-dan-ton-vinh-la-bach-lien-nu-si-a31561.html