Vì sao điện ở châu Âu lại có mức giá âm?

2 giờ trướcBài gốc

Ngày càng xuất hiện thường xuyên ở châu Âu, hiện tượng điện có giá âm nghe tưởng như vô lý. (Ảnh minh họa)

Thoạt nghe, điều đó có vẻ hoàn toàn điên rồ. Các nhà khai thác điện phải trả tiền để bán điện của họ, hay chính xác hơn là để “tống khứ” lượng điện dư thừa. Thế nhưng hiện tượng giá điện âm đang ngày càng phổ biến ở châu Âu.

Để hiểu điều này, cần quay lại một đặc điểm cốt lõi của điện năng. Khác với dầu mỏ hay khí đốt, điện rất khó lưu trữ ở quy mô lớn. Khi một nhà máy điện tạo ra điện, lượng điện đó gần như phải được tiêu thụ ngay lập tức. Vì vậy, ở mọi thời điểm, lưới điện phải duy trì sự cân bằng tuyệt đối giữa khai thác và tiêu thụ. Và chính ở điểm này, hệ thống bắt đầu trở nên phức tạp.

Trong khoảng mười năm qua, châu Âu đã đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo. Turbine gió mọc lên ngày càng nhiều, các tấm pin mặt trời cũng vậy. Khi có nắng hoặc có gió, sản lượng điện tăng vọt. Vấn đề là trong cùng thời điểm, nhu cầu tiêu thụ điện lại không nhất thiết tăng theo.

Vấn đề mang tính mùa vụ

Hãy hình dung một ngày Chủ nhật mùa xuân. Các nhà máy hoạt động cầm chừng, văn phòng đóng cửa, thời tiết không quá nóng cũng không quá lạnh nên nhu cầu sưởi hay điều hòa đều thấp. Nhưng ngoài trời thì nắng đẹp và gió mạnh. Kết quả là các tấm pin mặt trời và tuabin gió tạo ra một lượng điện khổng lồ mà vào thời điểm đó gần như không ai thực sự cần đến.

Vì lượng điện này không thể dễ dàng lưu trữ, giá điện lao dốc, thậm chí đôi khi xuống mức âm. Nói cách khác, các nhà khai thác chấp nhận trả tiền để bơm điện lên lưới thay vì phải ngừng vận hành các cơ sở của mình. Đó là quy luật cung - cầu bị đẩy tới cực hạn.

Giải pháp nghe có vẻ đơn giản: Nếu điện dư thừa quá nhiều thì tại sao không cắt giảm sản lượng? Nhưng thực tế không dễ như vậy. Việc dừng một nhà máy điện hạt nhân, điện khí hay nhiệt điện than cần thời gian, tốn rất nhiều chi phí và còn làm hao mòn thiết bị. Trong một số trường hợp, tiếp tục khai thác dù thua lỗ vẫn kinh tế hơn là dừng toàn bộ hệ thống.

Vấn đề càng nghiêm trọng hơn bởi lượng điện dư thừa thường xuất hiện cùng lúc, chủ yếu vào khoảng giữa trưa khi điện mặt trời đạt đỉnh. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ lại tương đối ổn định. Quan trọng hơn, lưới điện hiện chưa được thiết kế để hấp thụ một lượng điện lớn như vậy trong cùng một thời điểm.

Có thể hình dung hệ thống điện như một dòng chảy liên tục. Chừng nào mọi thứ còn lưu thông thông suốt thì hệ thống vẫn hoạt động ổn định. Nhưng nếu quá nhiều điện cùng lúc được bơm vào mà không thể tiêu thụ hoặc chuyển hướng, lưới điện sẽ rơi vào trạng thái quá tải.

Khi đó, người ta thường nghĩ ngay đến pin lưu trữ. Nhưng hiện nay, dù công nghệ đã tiến bộ, năng lực lưu trữ vẫn chưa đủ để hấp thụ khối lượng điện khổng lồ như vậy ở quy mô lớn. Đây chính là một trong những giới hạn lớn nhất của quá trình chuyển đổi năng lượng hiện nay.

Điện giá âm có lợi cho người tiêu dùng không?

Đó là câu hỏi lớn nhất. Và câu trả lời là: Không hẳn.

Phần lớn các hộ gia đình sử dụng hợp đồng điện với mức giá cố định. Vì thế, giá điện tại một thời điểm cụ thể trên thị trường gần như không ảnh hưởng ngay lập tức tới hóa đơn điện của họ. Bởi hiện tượng giá âm chủ yếu diễn ra trên thị trường bán buôn, giữa các nhà khai thác và nhà cung cấp điện, khá xa người tiêu dùng cuối cùng.

Nhưng trên hết, hiện tượng này phản ánh một sự chuyển đổi sâu sắc hơn nhiều của hệ thống năng lượng.

Trong nhiều thập kỷ, khai thác điện luôn được điều chỉnh theo nhu cầu: Khi người tiêu dùng cần điện, các nhà máy sẽ tăng phát điện. Ngày nay, với sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, logic đó đang dần đảo ngược: Chính người tiêu dùng sẽ phải thích nghi với những thời điểm điện năng dồi dào.

Và điều này tạo ra một nghịch lý lớn. Năng lượng tái tạo đôi khi trở thành nạn nhân của chính thành công của nó. Càng lắp đặt nhiều pin mặt trời, sản lượng điện càng bùng nổ khi trời nắng, và giá điện càng giảm mạnh. Trong khi đó, các nhà khai thác lại kiếm được ít tiền hơn.

Nghịch lý ấy phản ánh chính xác thách thức mới của quá trình chuyển đổi năng lượng: Chỉ khai thác ra điện sạch, ít phát thải carbon thôi là chưa đủ. Giờ đây, con người còn phải học cách lưu trữ điện, vận chuyển điện, và trên hết là sử dụng điện hiệu quả hơn.

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/vi-sao-dien-o-chau-au-lai-co-muc-gia-am-741373.html