Việt Nam quyết liệt ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

2 giờ trướcBài gốc

Một cuộc hội thảo quốc tế về thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Hà Nội, tháng 12-2025

Vấn đề không thể bỏ qua trong quá trình phát triển

Trước việc Cơ quan đại diện thương mại Mỹ (USTR) công bố khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ đối với một số vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam nêu rõ: “Tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế”.

Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974 là cơ chế pháp lý cho phép Washington điều tra các hành vi thương mại mà Mỹ cho là không công bằng của các quốc gia khác, từ đó quyết định có áp dụng các biện pháp đáp trả hay không. Theo quy định, USTR có thể mở điều tra nếu cho rằng, chính sách hoặc thông lệ của một quốc gia gây cản trở hoặc hạn chế hoạt động thương mại của Mỹ. Nếu kết luận có vi phạm, Washington có thể: Áp thêm thuế quan đối với hàng nhập khẩu, siết hạn ngạch hoặc các biện pháp nhập khẩu khác, rút hoặc đình chỉ các ưu đãi thương mại, đàm phán yêu cầu quốc gia liên quan thay đổi chính sách.

Quan hệ kinh tế - thương mại giữa Mỹ và Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Năm 2025 ghi dấu ấn lịch sử khi quan hệ thương mại Việt - Mỹ gặt hái kỷ lục mới, với tổng kim ngạch hai chiều vượt mốc 170 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 32% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong bối cảnh Mỹ đang siết xuất xứ hàng hóa, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào các quốc gia như Trung Quốc hay Ấn Độ, bất kỳ hồ sơ nào của Việt Nam, từ dữ liệu, thương mại điện tử có liên quan sở hữu trí tuệ... đều có nguy cơ bị liệt vào diện “đặc biệt chú ý”.

Thêm vào đó, khi còn ở tầng gia công đơn giản, với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sở hữu trí tuệ đôi khi vẫn bị xem như “chi phí phát triển”. Thế nhưng, trong thế giới hiện tại, câu chuyện bản quyền và sở hữu trí tuệ không còn “đơn giản” như vậy nữa, không còn có thể bỏ qua trong quá trình phát triển. Nếu Việt Nam bị coi như một mắt xích “rủi ro cao”, thì cái giá phải trả có thể không nằm ở vài danh mục thuế trước mắt, mà ở sự dè dặt của dòng vốn công nghệ cao và niềm tin của các đối tác lớn.

Thực tế, với các nhà đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn, phần mềm hay trí tuệ nhân tạo (AI), điều họ quan tâm không chỉ là giá thuê đất đắt hay rẻ, ưu đãi thuế nhiều hay ít, mà hơn tất cả là bí mật công nghệ có được bảo vệ không, dữ liệu có an toàn hay không, bằng sáng chế của họ có thật sự được coi trọng hay không. Cùng với đó, thế giới đang chuyển rất nhanh từ cạnh tranh bằng chi phí thấp sang cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, công nghệ và mức độ đáng tin cậy của chuỗi cung ứng. Điều đó có nghĩa: Mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ, ưu đãi đầu tư và xuất khẩu quy mô lớn của Việt Nam đang bắt đầu chạm tới “ngưỡng giới hạn” trước một thế giới ngày càng đặt nặng tiêu chuẩn và an ninh kinh tế.

Tăng cường đấu tranh, trấn áp tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Chính vì thế, Việt Nam rất quan tâm đến vấn đề bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lĩnh vực sở hữu trí tuệ đang được định vị lại như một trụ cột của nền kinh tế tri thức. Cục Sở hữu trí tuệ đã và đang triển khai chuyển đổi số toàn diện, số hóa toàn bộ quy trình xử lý đơn, xây dựng hệ thống nộp đơn trực tuyến và cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp.

Trước việc USTR công bố khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ đối với một số vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định: “Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục tham vấn, chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định cũng như các biện pháp đang và sẽ triển khai; đồng thời đề nghị phía Mỹ đánh giá khách quan, công bằng, ghi nhận đầy đủ những nỗ lực và kết quả thực chất của Việt Nam, trên tinh thần hợp tác, xây dựng, phù hợp với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ, vì lợi ích của người dân, doanh nghiệp nói riêng và của hai nước nói chung”.

Đi vào thực tế, Chính phủ Việt Nam đã phát động chiến dịch toàn quốc chống xâm phạm sở hữu trí tuệ một cách rất quyết liệt. Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ấn định, cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ là từ ngày 7 đến hết 30-5. Thực hiện Công điện của Thủ tướng Chính phủ, với vai trò chủ công, nòng cốt trong trực tiếp đấu tranh, trấn áp tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Bộ Công an đã chủ trì, phối hợp các bộ, cơ quan liên quan tập trung nhận diện những phương thức, thủ đoạn tinh vi của tội phạm kinh tế trong tình hình mới; cùng công an các địa phương đồng loạt ra quân tấn công trực diện vào các hạ tầng cung cấp nội dung lậu (phim ảnh, bóng đá, âm nhạc, trò chơi điện tử) có sử dụng tiếng Việt, tiếng Anh, triệt phá hàng loạt đường dây, tổ chức có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ quy mô lớn, bao gồm cả vi phạm trên không gian mạng cũng như đời thực. Kết quả, hàng loạt website, nền tảng lưu trữ phim và chương trình truyền hình lậu có lượng truy cập lớn, như hệ thống liên quan Xôi Lạc TV và các trang phim lậu lớn đã bị đánh sập, chặn đứng dòng tiền từ quảng cáo bất hợp pháp. Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố 23 đối tượng có hành vi sử dụng công nghệ cao để xâm phạm bản quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc.

Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự, nhắm vào các đơn vị kinh doanh, khai thác nhạc và chương trình giải trí lậu, được đánh giá là bước chuyển mạnh trong thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ, nhất là đối với các hành vi khai thác nội dung trái phép nhằm mục đích thương mại trên nền tảng số.

Bên cạnh lĩnh vực kỹ thuật số, công an các tỉnh, thành phố liên tục phá các vụ án sản xuất, kinh doanh hàng “nhái” thương hiệu lớn. Tại TP.HCM, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố đã khởi tố Nguyễn Trần Việt Hoàng và Lưu Phát Thuận về hành vi “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, kinh doanh giày dép giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng của Mỹ và một số quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) được bảo hộ tại Việt Nam.

Các chuyên án nêu trên được Bộ Công an xử lý với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” nhằm nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch.

HOÀNG SƠN

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/viet-nam-quyet-liet-ngan-chan-xu-ly-hanh-vi-xam-pham-quyen-so-huu-tri-tue-post654537.antd