Việt Nam và Hoa Kỳ thúc đẩy năng lượng tiên tiến cho công nghệ chiến lược

2 giờ trướcBài gốc

Tập đoàn EXCEL Services đề xuất một lộ trình phát triển ba trung tâm sản xuất năng lượng tại ba khu công nghệ cao trọng điểm: Hòa Lạc (Hà Nội), Đà Nẵng và Sài Gòn. (Ảnh: Vietnam+)

Trong bối cảnh hệ sinh thái công nghệ thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các lĩnh vực tiêu tốn năng lượng khổng lồ, như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu, yêu cầu về một nguồn điện ổn định, chất lượng cao đã trở thành điều kiện tiên quyết.

Ngày 8/5, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính đã phối hợp cùng Tập đoàn EXCEL Services (Hoa Kỳ) tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hoa Kỳ với chủ đề phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược, tại NIC Hòa Lạc. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đặt nền móng cho hạ tầng năng lượng hiện đại-yếu tố then chốt để Việt Nam bứt phá trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Năng lượng tiên tiến: “Chìa khóa” để bứt phá

Tại diễn đàn, các chuyên gia cho rằng để thu hút những “đại bàng” công nghệ và đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, Việt Nam không thể chỉ dựa vào các nguồn năng lượng truyền thống mà cần chủ động làm chủ các công nghệ năng lượng tiên tiến, bao gồm cả điện hạt nhân an toàn thế hệ mới.

Ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc NIC chia sẻ trong bối cảnh các ngành công nghệ chiến lược ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng năng lượng quy mô lớn và bền vững, việc phát triển các giải pháp năng lượng tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. Theo ông, để đạt được mục tiêu tăng trưởng đột phá từ năm 2026, nhu cầu tiêu thụ năng lượng sẽ tăng mạnh, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác quốc tế nhằm hình thành một hệ sinh thái năng lượng đồng bộ.

Các ngành công nghiệp AI và công nghệ thông tin toàn cầu, tiêu chuẩn về độ tin cậy của nguồn cung cấp điện phải đạt mức 99,999% với thời gian phục hồi tối đa chỉ trong vòng 30 giây. Đây là những con số khắt khe mà hạ tầng năng lượng hiện tại cần nỗ lực mới có thể đạt tới.

Các chuyên gia cho rằng để thu hút những “đại bàng” công nghệ và đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, Việt Nam cần chủ động làm chủ các công nghệ năng lượng tiên tiến, bao gồm cả điện hạt nhân an toàn thế hệ mới. (Ảnh: Vietnam+)

Sự cần thiết của một cuộc cách mạng năng lượng tại các khu công nghệ cao được làm rõ hơn qua những chia sẻ thẳng thắn của ông James Voss, Phó Chủ tịch EXCEL Services Corporation. Ông nhắc lại một thông điệp từ các nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực bán dẫn tại hội nghị SEMIEXPO VIETNAM 2025: “Chúng tôi thích lực lượng lao động và môi trường thương mại tại Việt Nam, nhưng tình hình năng lượng hiện tại là chưa thể đáp ứng được yêu cầu."

Ông James Voss nhấn mạnh đối với các ngành công nghiệp AI và công nghệ thông tin toàn cầu, tiêu chuẩn về độ tin cậy của nguồn cung cấp điện phải đạt mức 99,999% với thời gian phục hồi tối đa chỉ trong vòng 30 giây. Đây là những con số khắt khe mà hạ tầng năng lượng hiện tại cần nỗ lực mới có thể đạt tới. Để giải quyết bài toán này, ông cho biết Tập đoàn EXCEL Services đã đề xuất một lộ trình phát triển ba trung tâm sản xuất năng lượng tại ba khu công nghệ cao trọng điểm: Hòa Lạc (Hà Nội), Đà Nẵng và Sài Gòn. Trong đó, giải pháp kỹ thuật được tập trung vào các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) và lò phản ứng siêu nhỏ (micro-reactors), kết hợp với hệ thống lưu trữ bằng pin dòng chảy Vanadium và lưới điện thông minh (smart microgrid).

Việc từng bước làm chủ công nghệ năng lượng tiên tiến không chỉ giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về một môi trường đầu tư bền vững. (Ảnh: Vietnam+)

Bên cạnh đó, ông Donald R. Hoffman, Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn EXCEL Services, khẳng định sẽ phối hợp và bổ trợ cho doanh nghiệp viễn thông, điện lực trong nước về sản xuất năng lượng tại chỗ. Điều này sẽ giảm bớt áp lực tài chính cho hệ thống truyền tải quốc gia, đồng thời năng lượng dư thừa có thể được đưa ngược lại lưới điện để phục vụ cộng đồng.

"Tầm nhìn này không chỉ dừng lại ở việc lắp đặt thiết bị mà là xây dựng một nền tảng năng lượng ‘đi trước một bước’ so với tốc độ phát triển của các khu công nghệ cao. Với đặc tính mô-đun, các lò phản ứng siêu nhỏ cho phép nâng công suất một cách linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, khi một khu công nghệ cần thêm 20 megawatt, chỉ cần lắp đặt thêm một đơn vị lò phản ứng mới. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư và đảm bảo tính liên tục cho các nhà máy sản xuất linh kiện chất lượng cao của những tập đoàn, như Boeing hay các trung tâm dữ liệu của Microsoft, Nvidia,” ông Donald R. Hoffman cho biết.

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hoa Kỳ với chủ đề phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược. (Ảnh: Vietnam+)

Từ chuyển giao công nghệ đến bảo đảm an ninh năng lượng

Ở góc độ ngoại giao và chính sách, Đại sứ Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nhận định năng lượng tiên tiến đang trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ. Ông nhấn mạnh sau các cuộc gặp cấp cao giữa lãnh đạo hai nước, phía Hoa Kỳ đã có những tín hiệu tích cực trong việc xem xét tháo gỡ các rào cản về quy định D1, D3 liên quan đến hạn chế xuất khẩu công nghệ tiên tiến cho Việt Nam. Theo ông, đây là cơ hội vàng để Việt Nam tiếp cận với những tinh hoa kỹ thuật hạt nhân và năng lượng sạch từ quốc gia hàng đầu thế giới này.

Tuy nhiên, để sự hợp tác này đi vào chiều sâu, Đại sứ Phạm Quang Vinh lưu ý đến yếu tố “độ tin cậy." Ông phân tích cạnh tranh nước lớn tạo ra cơ hội nhưng cũng buộc các bên phải tạo độ tin cậy với các đối tác. Để chuyển giao được công nghệ, con đường ngắn nhất là thông qua đào tạo nguồn nhân lực và hình thành các liên doanh cùng làm với họ. Việc xây dựng lòng tin không chỉ nằm ở các cam kết chính trị mà còn ở việc hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm an toàn bức xạ theo chuẩn mực quốc tế, nhiệm vụ này đang được Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Công Thương đang khẩn trương triển khai.

Đại sứ Phạm Quang Vinh phân tích cạnh tranh nước lớn tạo ra cơ hội nhưng cũng buộc các bên phải tạo độ tin cậy với các đối tác. (Ảnh: Vietnam+)

Về mặt tài chính, dự án phát triển năng lượng tại ba khu công nghệ cao dự kiến cần nguồn vốn từ 3 đến 4 tỷ USD. Ông James Voss đưa ra một chiến lược huy động vốn thông minh: “Nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghệ cao có xếp hạng tín dụng rất cao. Nếu các công ty như Nvidia hay Microsoft ký cam kết mua điện dài hạn trong 20-30 năm, đó chính là loại hợp đồng có thể vay vốn (bankable contract). Dựa vào đó, chúng ta có thể huy động vốn từ các nguồn tài chính toàn cầu mà không cần dùng đến ngân sách hay bảo lãnh từ Chính phủ."

Để chuyển giao được công nghệ, con đường ngắn nhất là thông qua đào tạo nguồn nhân lực và hình thành các liên doanh cùng làm với họ.

Đây là một hướng đi đột phá, giúp giảm áp lực cho nợ công trong khi vẫn đảm bảo hạ tầng năng lượng đẳng cấp thế giới. Lộ trình triển khai cũng được xác định rõ ràng qua hai giai đoạn.

Trong 1-2 năm đầu, các bên sẽ tập trung vào nghiên cứu khả thi với sự hỗ trợ kỹ thuật trị giá 2 triệu USD từ Cơ quan Thương mại và Phát triển Hoa Kỳ (USTDA), đồng thời kêu gọi khoản tài trợ 5 triệu USD từ các doanh nghiệp tại khu công nghệ cao để thực hiện các nghiên cứu về đầu tư và kỹ thuật.

Giai đoạn 2-5 năm tiếp theo sẽ là thời điểm lắp đặt các lò phản ứng siêu nhỏ, hướng tới mục tiêu tự chủ năng lượng cho các ngành chiến lược vào năm 2030.

Cách tiếp cận hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo-nghiên cứu tiếp tục được khẳng định là yếu tố quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. (Ảnh: Vietnam+)

Từ góc độ quản lý, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công Thương đều cho biết việc hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch và cơ chế chính sách cho phát triển các loại hình năng lượng mới, trong đó có điện hạt nhân, đang được triển khai theo hướng bảo đảm an toàn, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, các bên cũng trao đổi về khả năng hình thành các chương trình hợp tác trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và kỹ thuật liên quan, hướng tới xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực tham gia vào các dự án công nghệ quy mô lớn trong tương lai. Cách tiếp cận hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo-nghiên cứu tiếp tục được khẳng định là yếu tố quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hoa Kỳ về phát triển năng lượng tiên tiến góp phần cụ thể hóa các định hướng chính sách lớn của Việt Nam đồng thời mở ra cơ hội tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực chất lượng cao và thúc đẩy hình thành nền tảng năng lượng phù hợp cho sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược trong giai đoạn tới. Việc từng bước làm chủ công nghệ năng lượng tiên tiến không chỉ giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về một môi trường đầu tư bền vững./.