Hơn một trăm năm xây dựng một danh xưng, để rồi chỉ cần vài ngày đông lạnh 120 tấn thịt lợn dịch tả, người ta đã tự tay tiễn đưa một tượng đài vào bóng tối. Đồ hộp Hạ Long - cái tên từng gợi nhắc về những bữa cơm gia đình đầm ấm, nay bỗng chốc đắng ngắt vị phản bội và nồng nặc mùi vị của sự dối gian.
Với thế hệ người Việt "hơi có tuổi" như tôi, hộp thịt Hạ Long vốn dĩ là một "người quen" cũ kỹ và đáng tin. Nó xuất hiện trong những chuyến đi xa, trong những bữa cơm vội của sinh viên, hay trên mâm cỗ giản đơn của người nghèo. Chẳng ai ngờ, đằng sau lớp vỏ thiếc bóng bẩy và những giải thưởng "Hàng Việt Nam chất lượng cao" ấy, là mớ thịt lợn mang dịch tả.
Lực lượng chức năng phát hiện 120 tấn thịt lợn dương tính với vi rút dịch tả lợn châu Phi (ASFV) tập kết tại kho của Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Ha Long Canfoco) - Ảnh: Internet
Cơ quan chức năng đã chỉ rõ, có khoảng 2 tấn thịt trong số đó đã kịp "hóa thân" thành đồ hộp khi trạng thái nguyên liệu đã ôi thiu, chảy nước và bốc mùi. Chẳng có sai sót hay rủi ro nào. Chỉ có thể là hơi thở của sự tham lam đã lấn át khứu giác và bóp nghẹt lương tri.
Bản giải trình của cỗ máy
Những dây chuyền hiện đại của Đồ hộp Hạ Long không ngửi thấy mùi thối của thịt hỏng. Tất nhiên máy móc chẳng nghĩ gì đến những người già hay trẻ nhỏ sẽ dùng sản phẩm này trong bữa tối. Sự im lặng của lương tri và thiếu vắng nhân tính trong nhà máy này còn đáng sợ hơn virus dịch tả lợn châu Phi.
Mà quả thực, nhìn vào bản giải trình dài 2 trang giấy của doanh nghiệp gửi Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, càng thấy ở nơi này thiếu vắng triệt để bóng dáng con người. Bằng những lập luận mạch lạc, họ lựa chọn "thoát xác" bằng cách đẩy 9 người bị bắt ra thành "người bên ngoài". Họ khẳng định mình chỉ là nạn nhân của những bộ hồ sơ "hợp lệ" và đầy đủ chứng từ.
Thật kỳ lạ, một doanh nghiệp thực phẩm hàng đầu với hệ thống kiểm soát chất lượng (QC) hùng hậu lại tự vẽ mình như một kẻ khờ khạo bị "qua mặt" bởi những tờ giấy lộn.
Phải nói ngay theo kiểu dân gian rằng, pha "xử lý khủng hoảng" trơ trẽn mức này, thật sự đã đi vào lòng đất.
Sự cộng sinh đen tối giữa "ông lớn" và lỗ hổng quản lý
Cần phải nhìn nhận thẳng thắn: Vụ 120 tấn thịt dịch không phải là một ốc đảo cô đơn. Nó là hệ quả của một sự cộng sinh đen tối giữa những doanh nghiệp bất lương và sự thiếu liêm chính trong hệ thống giám sát. Bản giải trình của Đồ hộp Hạ Long cho thấy họ chỉ sợ sai về mặt "thủ tục", chứ không hề sợ sai với đồng bào. Đối với họ, chừng nào chứng từ còn "hợp lệ" thì chừng đó thực phẩm bẩn vẫn có quyền tồn tại trên kệ siêu thị.
Động tác phủi sạch tay của Đồ hộp Hạ Long khiến dư luận không khỏi liên tưởng đến những lỗ hổng vừa bị phơi bày tại Cục An toàn thực phẩm thời gian qua. Khi những "người gác đền" của cơ quan quản lý nhà nước bị lung lay bởi lợi ích, và bộ phận kiểm tra chất lượng của doanh nghiệp tự nguyện "nhắm mắt", thì mọi quy trình ISO hay tiêu chuẩn quốc tế chỉ còn là tấm bình phong rách nát.
Mối liên kết giữa những bê bối tại Cục An toàn thực phẩm và vụ việc này chính là chiếc "gậy chỉ đường" cho những doanh nghiệp chộp giật. Họ đã cùng nhau tạo ra một hành lang an toàn cho cái ác đi qua, nơi những lô thịt bẩn được hợp thức hóa bằng những con dấu vô hồn.
Lịch sử ngành thực phẩm không thiếu những cái tên lẫy lừng đã tự tay đào huyệt chôn mình. Từ những vụ nước tương chứa chất gây ung thư, sữa nhiễm hóa chất, đến thịt nhiễm chất cấm... Điểm chung của họ là đều tin rằng uy tín tích lũy cả thế kỷ là một loại "kim bài miễn tử" để họ có thể mặc sức làm xiếc với sức khỏe cộng đồng.
Lòng tin của người tiêu dùng không giống như món đồ hộp có thể bảo quản vô thời hạn bằng hóa chất. Một khi đã nứt vỡ, nó sẽ tan biến nhanh chóng. Đồ hộp Hạ Long có lẽ đã quá mải mê với những báo cáo tài chính đẹp đẽ mà quên mất rằng, họ không bán thịt hộp, họ bán sự tin cậy. Bây giờ thì sự tin cậy mà họ bán đã được đóng gói kèm virus.
Hình ảnh Tổng Giám đốc và dàn quản lý chất lượng bị bắt giữ không chỉ là thất bại của một cá nhân, mà là sự phá sản của một mô hình quản trị coi tiền bạc trên hết và coi rẻ sinh mạng. Sự phản bội này mang vị đắng ngắt vì nó đến từ những người vốn mang sứ mệnh "người gác cổng" cho mâm cơm của mỗi gia đình.
Nam Phong