Vụ 'ông trùm cát' ở Vân Đồn bị bắt: Những khoảng trống giám sát khó hiểu

một giờ trướcBài gốc

6 năm chưa từng được cấp Bộ thanh tra, kiểm tra

Đầu những năm 2010, khi cát trắng silic được phát hiện trong khối lượng cát thu hồi từ các dự án nạo vét ở Vân Đồn, Quảng Ninh và Bộ Xây dựng đã có loạt văn bản liên quan. Công văn 714/VPCP-KTN ngày 30/1/2011 của Văn phòng Chính phủ thể hiện việc trên cơ sở xem xét đề nghị của tỉnh Quảng Ninh và Bộ Xây dựng, đồng ý bổ sung khu vực cát trắng silic ở Quan Lạn, Ngọc Vừng, Đông Xá, Minh Châu vào quy hoạch khoáng sản vật liệu xây dựng đến năm 2020.

Nhiều năm liền, Quan Minh khai thác cát silic nhưng không chịu sự kiểm tra giám sát.

Nói một cách khác, đây là bước chuyển từ “phát hiện tài nguyên trong quá trình nạo vét” sang “đưa tài nguyên ấy vào quỹ đạo khai thác, sử dụng có quy hoạch”. Và một khi đã được đưa vào quy hoạch, Quan Minh không còn là đơn vị tận thu nhỏ lẻ mà nhanh chóng nắm bắt cơ hội trở thành “ông trùm” trong lĩnh vực khai thác cát ở Quảng Ninh.

Tiếp đó, UBND tỉnh Quảng Ninh cho phép công ty này đầu tư nhà máy chế biến cát trắng silic tại xã Minh Châu. Bộ Xây dựng cũng có hướng dẫn liên quan đến việc xuất khẩu cát trắng silic thu hồi và đã qua chế biến, nếu đạt tiêu chuẩn.

Nếu nhìn trên giấy phép, đây là một dự án phải được "soi" rất kỹ. Mỏ cát trắng silic 17,27km2, công suất 2,8 triệu tấn mỗi năm, thời hạn cấp phép 14 năm 5 tháng, lại nằm ở vùng biển đảo nhạy cảm, lẽ ra phải là đối tượng được giám sát thường xuyên từ khâu cắm mốc, xác định tọa độ, kiểm đếm sản lượng, đến nghĩa vụ tài chính và bảo vệ môi trường.

Nhưng chính tại đây lại xuất hiện một lỗ hổng khiến nhiều người giật mình. Theo thông tin do cơ quan chuyên môn cung cấp cho báo chí, trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2025, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam chưa hề tiến hành một cuộc thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản đối với Công ty TNHH Quan Minh.

Lý do được đưa ra, năm 2020, 2021, 2022 bị ảnh hưởng bởi Covid, năm 2023 ưu tiên phục hồi sản xuất sau dịch, doanh nghiệp có thời điểm được cho là dừng khai thác. Đến năm 2024 tỉnh Quảng Ninh đã lập đoàn kiểm tra liên ngành nên năm 2025 cấp bộ không kiểm tra để tránh chồng chéo. Ghép tất cả các lý do ấy lại trở thành một lỗ hổng thực tế: mỏ cát biển rất lớn này được khai thác nhiều năm nhưng chưa từng được cơ quan chuyên ngành cấp bộ thanh, kiểm tra.

Hình ảnh những con tàu lớn khai thác cát với dàn máy khủng của Quan Minh sục thẳng ống xuống biển Vân Đồn (Quảng Ninh).

“Trong lĩnh vực tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên biển, hậu kiểm luôn quan trọng không kém cấp phép. Bởi giấy phép chỉ vẽ ra ranh giới trên văn bản, còn thực tế khai thác ngoài biển lại là câu chuyện khác với loạt câu hỏi phải được trả lời: Tàu nào chạy, hút ở đâu, sâu bao nhiêu, sản lượng thật là bao nhiêu, phần khoáng sản đi kèm được quản lý thế nào?...”, ông N.D.H, nguyên cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường TP Hạ Long (cũ) nhận định.

Nhiều lần vấp phải phản ứng của người dân

Liên quan đến hoạt động khai thác, nạo vét của Công ty TNHH Quan Minh tại Quan Lạn, Minh Châu, đã có thời điểm người dân phản ứng khá gay gắt. Tháng 4/2021, nhiều người dân Quan Lạn phản ánh doanh nghiệp hút cát lấn vào khu vực “chương Dồ”, nơi được xem là bãi triều, bãi cát gắn với nguồn lợi hải sản tự nhiên, đặc biệt là sá sùng.

Họ lo ngại nếu khu vực này bị xâm lấn thì không chỉ mất sinh kế trước mắt, mà còn ảnh hưởng đến nguồn giống hải sản tự nhiên của cả vùng biển Quan Lạn, Minh Châu. Trước phản ánh đó, UBND huyện Vân Đồn thời điểm đó đã yêu cầu tạm dừng dự án để kiểm tra, đồng thời giao các phòng ban cùng chính quyền xã, lực lượng công an, đơn vị giám sát nạo vét rà soát hồ sơ và kiểm tra ranh giới thực hiện dự án.

Dàn tàu thuyền khai thác của Quan Minh hoạt động liên tục nhiều năm trên biển Vân Đồn (Quảng Ninh).

Đến cuối tháng 5/2021 đã có 34 công dân ở xã Quan Lạn và Minh Châu cùng đứng tên phản ánh việc Công ty TNHH Quan Minh triển khai các dự án làm ảnh hưởng đến môi trường biển, hoạt động khai thác thủy hải sản và đời sống người dân địa phương. Họ yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện đúng ranh giới, không nạo vét, khai thác ngoài phần diện tích được cấp phép, đồng thời để cộng đồng dân cư tham gia giám sát cả ngày lẫn đêm.

Tuy nhiên, sau kiểm tra thực địa vào các ngày 28, 29/5/2021, Thanh tra tỉnh Quảng Ninh cùng các cơ quan liên quan kết luận việc triển khai dự án của Quan Minh là đúng quy định, đúng ranh giới thi công, không ảnh hưởng đến bãi sá sùng tự nhiên như đơn thư phản ánh.

Sau kết luận này, Quan Minh càng như 'khỏe" hơn khi độc bá khai thác cát tại vùng biển Vân Đồn. Có những thời điểm, tại vùng biển này, tàu hút cát như mắc cửi, máy nổ suốt ngày đêm.

Trong quá trình điều tra vụ án vi phạm quy định về khai thác tài nguyên xảy ra tại Công ty TNHH Quan Minh, Công an tỉnh Quảng Ninh đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cung cấp toàn bộ hồ sơ pháp lý liên quan đến dự án khai thác cát trắng silic của Quan Minh, từ giấy phép, quy trình khai thác đến hoạt động thanh tra, kiểm tra.

Hoàng Dương

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/vu-ong-trum-cat-o-van-don-bi-bat-nhung-khoang-trong-giam-sat-kho-hieu-post1826331.tpo