'Xẩm trong cõi đời' của Mai Tuyết Hoa: Xẩm cổ đối thoại xẩm mới

3 giờ trướcBài gốc

Album "Xẩm trong cõi đời" của nghệ sĩ mai Tuyết Hoa gồm 9 tác phẩm với màu sắc phong phú: từ những bài xẩm cổ mang lời thơ dân gian (Một quan là sáu trăm đồng, Vợ chồng cờ bạc, Dạt nước cánh bèo) đến các sáng tác mới của nhạc sĩ – nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long (Ơn cha nghĩa mẹ, Thăng Long lịch sử oai hùng, Ghen, Tránh xa tệ nạn, Hà Nội 36 chân tình). Bài thơ nổi tiếng "Tre xanh" của thi sĩ Nguyễn Duy cũng được lồng điệu xẩm và khoác lên mình một hơi thở mới.

Chia sẻ về chặng đường chuẩn bị album vol.2, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa tâm sự đây là một quá trình dài đầy trăn trở. Từ năm 2019, chị đã phát hành album đầu tiên về xẩm, nhưng để thực hiện được album thứ 2 này thì không hề đơn giản. Nữ nghệ sĩ tâm sự, nếu chỉ hát diễn thì dễ, nhưng làm một album để khán giả có trải nghiệm trọn vẹn lại là chuyện khác. Để làm được điều đó, chị và nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đã suy nghĩ rất nhiều, trăn trở làm sao để vừa giữ được tinh thần xẩm cổ, vừa có những sáng tạo mới mẻ, để người nghe cảm nhận được hơi thở của đời sống hôm nay.

Nữ nghệ sĩ thừa nhận, trước sự phát triển sôi động của nhiều phong cách làm mới xẩm hiện nay, chị cũng từng tự hỏi liệu mình có cần thay đổi mạnh mẽ hơn không. Nhưng cuối cùng, chị vẫn lựa chọn con đường quen thuộc:

“Tôi cùng nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và nhóm Xẩm Hà Thành luôn có chung quan điểm phải bảo tồn quyết liệt cái cổ, đồng thời phát huy để xẩm sống được trong đời sống hiện đại. Những bài như: 'Tránh xa tệ nạn', 'Hà Nội 36 chân tình' chính là cách chúng tôi đưa xẩm đến gần hơn với xã hội hôm nay, nhưng vẫn giữ đúng hồn cốt truyền thống.” - Mai Tuyết Hoa bộc bạch.

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa rủ con trai là nghệ sĩ sáo trúc trẻ Nam Khánh kết hợp với mình trong ca khúc "Tránh xa tệ nạn"

Một dấu ấn đặc biệt của album là sự xuất hiện của nghệ sĩ sáo trúc trẻ Nam Khánh – con trai của Mai Tuyết Hoa - trong ca khúc "Tránh xa tệ nạn". Nói về sự kết hợp này, nữ nghệ sĩ tâm sự, chị rất mong con mình yêu và gắn bó với xẩm. Khi nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đề nghị hai mẹ con cùng thu âm, chị vừa mừng vừa lo, vì không biết con có hợp không. Nhưng khi vào phòng thu, Nam Khánh đã làm chị rất bất ngờ khi thể hiện rất đúng tinh thần xẩm mà vẫn mang cá tính của người trẻ.

Còn với Nam Khánh, việc tham gia album là một trải nghiệm đầy cảm xúc. Con trao của nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa chia sẻ, từ bé đã nghe xẩm, xem mẹ hát trên tivi và cũng hát theo, từ đó có tình cảm với xẩm, nhưng tự thấy bản thân còn phải học hỏi rất nhiều. Nam Khánh bày tỏ, chưa dám nói sẽ theo con đường này lâu dài, vì vẫn đang đi học, nhưng được hát cùng mẹ là một kỷ niệm rất đáng nhớ với mình.

Tinh thần sáng tạo trong album "Xẩm trong cõi đời" cũng được thể hiện qua sự ngẫu hứng tại phòng thu khi NSND Thanh Ngoan – người bạn diễn lâu năm của Mai Tuyết Hoa đã bất ngờ hòa giọng cùng chị trong bài "Một quan là sáu trăm đồng" tạo nên khoảnh khắc giàu cảm xúc mà theo các nghệ sĩ là không thể sắp đặt trước.

Một mảng màu nổi bật của album là các tác phẩm viết về Hà Nội như: "Hà Nội 36 chân tình" và "Thăng Long lịch sử oai hùng" do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác. Đây là 2 bài xẩm mang đậm cảm hứng ngợi ca Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến, chan chứa niềm tự hào về mảnh đất kinh kỳ.

Trong nghệ thuật xẩm, tinh thần sử thi và lối kể chuyện giàu hình ảnh luôn là nét đặc trưng quan trọng. Hai tác phẩm về Hà Nội trong album được xây dựng đúng theo tinh thần ấy. Dù đều là những bài xẩm đương đại, chúng vẫn mang sắc thái hoài cổ nhưng với hai cách khai thác khác nhau.

Nói về sự đồng hành của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long trong album, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa tiết lộ rằng giữa hai người tồn tại một sự thấu hiểu đặc biệt sau nhiều năm gắn bó với xẩm. Nữ nghệ sĩ cho biết, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long rất rõ giọng hát và cá tính nghệ thuật của mình, bao gồm cả những điểm mạnh lẫn những giới hạn. Vì thế, khi sáng tác, anh luôn chọn lọc rất kỹ để viết những bài xẩm phù hợp nhất với chị. Mỗi tác phẩm trong album đều mang một câu chuyện riêng, vừa giữ được tinh thần xẩm truyền thống, vừa có những tìm tòi mới mẻ. Với chị, đó là sự ưu ái rất lớn mà người bạn thân thiết dành cho mình.

Cũng theo Mai Tuyết Hoa, các bài xẩm trong album không đơn thuần là những ca khúc riêng lẻ, mà đều chứa đựng những thông điệp hướng về con người và cuộc sống. Những câu chuyện trong xẩm bắt nguồn từ chính những va đập, gập ghềnh của đời thường, để rồi cuối cùng hướng người nghe đến sự cảm thông và thiện lành.

Giọng xẩm của Mai Tuyết Hoa không thiên về chất “bi ai não nùng” như các nghệ nhân thời trước, mà mang hơi thở của một người hát xẩm phố phường hiện đại: vừa dân gian, vừa gần gũi với đời sống hôm nay. Vì thế, chị đặc biệt phù hợp với dòng xẩm Hà Nội – nơi tiếng xẩm từng vang lên trên những chuyến tàu điện, trên các góc chợ, con phố.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long -

Nhìn lại gần 30 năm gắn bó với xẩm, Mai Tuyết Hoa thẳng thắn nhìn nhận rằng phần lớn hoạt động xẩm hiện nay vẫn mang tính tự phát, dựa nhiều vào tâm huyết cá nhân. Để xẩm phát triển bền vững, rất cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ các cơ quan quản lý văn hóa: từ chính sách hỗ trợ, đào tạo đến việc tạo không gian diễn xướng ổn định cho nghệ sĩ. Album “Xẩm trong cõi đời vol.2” vì thế không chỉ là một sản phẩm âm nhạc, mà còn là lời khẳng định về niềm tin vào sức sống của xẩm. Với chị, mỗi câu hát cất lên là một lần chị gửi gắm mong ước: để xẩm luôn hiện diện “trong cõi đời”, như một phần không thể thiếu của văn hóa Việt.

Sau album này, chị ấp ủ thực hiện một chương trình biểu diễn riêng mang tên “Xẩm – Mai Tuyết Hoa” để tiếp tục lan tỏa tình yêu xẩm đến với công chúng.

Từ cô bé học đàn nhị năm 8 tuổi đến người nghệ sĩ được xem là truyền nhân xuất sắc của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu, hành trình của Mai Tuyết Hoa là minh chứng cho sức bền của đam mê và tình yêu nghệ thuật truyền thống. Và trong nhịp sống hiện đại hôm nay, tiếng xẩm của chị vẫn vang lên giản dị, mộc mạc nhưng đầy sức lay động, như một mạch nguồn văn hóa chưa bao giờ tắt.

Một số hình ảnh của Mai Tuyết Hoa trong lần ra mắt album Vol.2 "Xẩm trong cõi đời":