Xây dựng hệ sinh thái cho làng nghề Hà Nội: Gắn bảo tồn với phát triển bền vững, hiện đại

2 giờ trướcBài gốc

Sản xuất gốm tại làng nghề truyền thống xã Bát Tràng. Ảnh: Quang Thái

Chưa hình thành được chuỗi giá trị hoàn chỉnh

Hà Nội là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng làng nghề. Các làng nghề Hà Nội trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, khảm trai Chuôn Ngọ đến mây tre đan Phú Vinh, nón Chuông, quạt Chàng Sơn, đúc đồng Ngũ Xã… Mỗi làng nghề là một “bảo tàng sống” lưu giữ tri thức dân gian, kỹ năng truyền nghề và những câu chuyện văn hóa đặc sắc được tích lũy qua nhiều thế hệ. Không chỉ vậy, các làng nghề còn góp phần tạo việc làm cho hàng triệu lao động nông thôn, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác tương xứng. Nhiều làng nghề vẫn phát triển theo hướng tự phát, thiếu liên kết, chưa hình thành được chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Điều này khiến giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp, sức cạnh tranh trên thị trường chưa cao. Tại làng nghề may com lê Từ Thuận (xã Chuyên Mỹ), nhiều bất cập vẫn đang cản trở sự phát triển. Giám đốc Công ty TNHH Thời trang Nam Nguyễn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Thuận Việt Nguyễn Văn Nam cho biết, làng nghề đang thiếu hụt lao động tay nghề cao, trong khi hệ thống đào tạo nghề bài bản chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, sản xuất vẫn chủ yếu diễn ra nhỏ lẻ, phân tán, thiếu mặt bằng tập trung, thiếu không gian trưng bày, giao dịch và hoàn thiện sản phẩm.

Tình trạng này cũng diễn ra ở nhiều làng nghề khác. Tại làng nghề lược sừng Thụy Ứng (xã Thường Tín), Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề lược sừng Thụy Ứng Nguyễn Việt Hùng cho biết, dù có lịch sử hơn 600 năm; sản phẩm đã xuất khẩu tới hơn 100 quốc gia, nhưng làng nghề vẫn gặp khó khăn về hạ tầng, môi trường và tổ chức sản xuất. Việc khai thác du lịch làng nghề cũng chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có.

Tại làng nghề mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa), nguyên liệu sản xuất không ổn định, phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập từ các tỉnh, thành khác dẫn đến bị động, thậm chí bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu lớn.

Ngoài ra, sức ép từ hội nhập quốc tế, yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với các làng nghề. Công nghệ lạc hậu, năng suất thấp, ô nhiễm môi trường và hạn chế trong tiếp cận thị trường số đang là những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ.

Hướng tới mô hình hệ sinh thái làng nghề

Trước những thách thức trên, yêu cầu đặt ra là Hà Nội cần chuyển đổi tư duy phát triển làng nghề, từ bảo tồn thụ động sang phát triển chủ động, từ sản xuất đơn lẻ sang mô hình hệ sinh thái. Theo đó, làng nghề cần được nhìn nhận như một không gian tổng thể, nơi hội tụ các yếu tố: Sản xuất, sáng tạo, văn hóa, du lịch, thương mại.

Để xây dựng hệ sinh thái làng nghề hiệu quả, vai trò của Nhà nước trong hoạch định chính sách và tạo lập môi trường phát triển là rất quan trọng. Theo các chuyên gia, cần ưu tiên 6 nhóm lĩnh vực gồm: Quy hoạch tổng thể, hạ tầng kết nối, bảo tồn di sản, đổi mới công nghệ, bảo vệ môi trường và phát triển vùng nguyên liệu. Quy hoạch làng nghề phải được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, gắn với du lịch và công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, việc tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối với các tổ chức quốc tế, đặc biệt là các mạng lưới thủ công thế giới sẽ giúp nâng cao vị thế của sản phẩm làng nghề Hà Nội trên thị trường toàn cầu.

Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh cho rằng, để nghề truyền thống tiếp tục lan tỏa, cần xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo dành riêng cho làng nghề.

Tại Hội nghị triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026 của Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội diễn ra cuối tháng 3-2026, lãnh đạo các sở, ngành của thành phố chia sẻ, thành phố đang có rất nhiều giải pháp hỗ trợ các làng nghề. Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Nguyễn Thế Hiệp cho biết, ngành Công Thương sẽ tiếp tục đồng hành cùng các làng nghề thông qua việc triển khai hiệu quả các chương trình khuyến công, hỗ trợ đào tạo nghề và thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh, thành phố đã phê duyệt Đề án tổng thể bảo tồn và phát triển làng nghề cùng nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực. Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, Sở sẽ tiếp tục khảo sát, xây dựng và kết nối các tuyến, điểm du lịch làng nghề, qua đó đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của du lịch Thủ đô…

Có thể thấy, việc xây dựng hệ sinh thái làng nghề không chỉ nhằm bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, hiện đại. Khi các yếu tố văn hóa, công nghệ, thị trường và con người được kết nối chặt chẽ, làng nghề sẽ trở thành một phần quan trọng của công nghiệp văn hóa Thủ đô. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Nguyễn Mai

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/xay-dung-he-sinh-thai-cho-lang-nghe-ha-noi-gan-bao-ton-voi-phat-trien-ben-vung-hien-dai-748044.html