Sau khi Tiệp Khắc tan rã đầu thập niên 1990, Slovakia thừa hưởng một lượng lớn xe tăng chủ lực T-72 thời Liên Xô.
Tuy nhiên, cũng giống nhiều quốc gia Đông Âu khác, Bratislava nhanh chóng nhận ra các phiên bản T-72 cũ đang dần lạc hậu trước sự phát triển của chiến tranh hiện đại.
Trong bối cảnh ngân sách quốc phòng hạn chế, Slovakia không đủ khả năng mua các xe tăng phương Tây mới như Leopard 2 hay Leclerc.
Thay vào đó, nước này quyết định phát triển chương trình nâng cấp sâu T-72 nhằm tạo ra mẫu xe tăng hiện đại hơn nhưng vẫn tận dụng được nền tảng sẵn có.
Kết quả là sự ra đời của xe tăng chủ lực T-72M2 Moderna, một trong những dự án hiện đại hóa T-72 tham vọng nhất châu Âu thời hậu Xô Viết.
Điểm gây chú ý nhất trên T-72M2 Moderna là cặp pháo tự động 30 mm 2A42 lắp hai bên tháp pháo. Đây là loại pháo thường xuất hiện trên xe chiến đấu bộ binh hoặc trực thăng tấn công.
Slovakia kỳ vọng các pháo 30 mm này sẽ giúp xe tăng đối phó tốt hơn với bộ binh, trực thăng bay thấp, công sự và các mục tiêu bọc thép hạng nhẹ mà pháo chính khó tiêu diệt hiệu quả.
Tuy nhiên, thiết kế này cũng gây tranh cãi bởi làm tăng trọng lượng và độ phức tạp của xe tăng đáng kể. Trên các phiên bản thử nghiệm sau này, Slovakia giảm xuống còn 1 pháo 30 mm nhằm tối ưu không gian và trọng lượng.
T-72M2 Moderna tiếp tục sử dụng pháo nòng trơn 125 mm 2A46, nhưng được nâng cấp hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại hơn nhiều so với T-72 nguyên bản.
Xe được trang bị kính ngắm ảnh nhiệt, máy tính đạn đạo kỹ thuật số và hệ thống ổn định cải tiến, cho phép tăng độ chính xác khi bắn trong lúc di chuyển hoặc tác chiến ban đêm.
Một thay đổi rất quan trọng khác là động cơ. T-72M2 Moderna sử dụng động cơ diesel tăng áp S12U công suất khoảng 850 mã lực, sau này có phương án nâng lên 1.000 mã lực.
Nhờ động cơ mạnh hơn, xe tăng chủ lực T-72M2 Moderna có khả năng cơ động tốt hơn đáng kể so với nhiều phiên bản T-72 thời Liên Xô.
Khả năng bảo vệ của xe cũng được tăng cường bằng giáp phản ứng nổ DYNA do Slovakia phát triển. Các khối giáp được bố trí quanh thân và tháp pháo nhằm tăng khả năng chống tên lửa chống tăng cùng đạn xuyên giáp động năng.
Ngoài ra, T-72M2 Moderna còn được tích hợp hệ thống cảnh báo laser và thiết bị đối kháng điện tử nhằm giảm nguy cơ bị khóa mục tiêu bởi tên lửa chống tăng dẫn đường.
Một trong những mục tiêu lớn nhất của Slovakia khi phát triển T-72M2 Moderna là tạo ra mẫu xe tăng đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đây là giai đoạn nhiều quốc gia Đông Âu tìm cách hiện đại hóa kho xe tăng Liên Xô cũ thay vì mua xe tăng mới quá đắt đỏ.
Tuy nhiên, dự án cuối cùng không đạt thành công thương mại như kỳ vọng. Ngân sách hạn chế và nhu cầu thị trường thấp khiến Slovakia chỉ chế tạo số lượng rất ít xe thử nghiệm.
Ngoài ra, dù được nâng cấp mạnh, T-72M2 Moderna vẫn mang nhiều hạn chế từ thiết kế gốc của T-72 như kho đạn đặt trong thân xe và không gian chiến đấu khá chật hẹp.
Khi chiến tranh hiện đại ngày càng xuất hiện nhiều UAV cảm tử và tên lửa chống tăng tiên tiến, các xe tăng nâng cấp từ thời Liên Xô cũng phải đối mặt áp lực lớn về khả năng sống sót.
Dù vậy, T-72M2 Moderna vẫn được giới quân sự đánh giá là một trong những chương trình nâng cấp T-72 độc đáo nhất từng xuất hiện.
Dự án này cho thấy nỗ lực đáng chú ý của Slovakia nhằm đưa một nền tảng thiết giáp thời Chiến tranh Lạnh tiến gần hơn tiêu chuẩn chiến tranh hiện đại.
Việt Hùng