Nguyên đơn trong vụ án là ông Đỗ Bình Kh (SN 1968, trú tại phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi), đại diện cho 7 anh chị em khởi kiện ông Đỗ Văn M (SN 1947, trú tại xã Cổ Đô, TP Hà Nội) liên quan đến thửa đất rộng hơn 800 m² do cha mẹ để lại nhưng không lập di chúc.
Hội đồng xét xử do Thẩm phán ngô Thị Thu Hường làm Chủ tọa phiên tòa.
Theo đơn khởi kiện, ông Kh cho biết, bố mẹ ông là cụ Đỗ Thọ M và cụ Đỗ Thị T có 8 người con. Trước khi qua đời, hai cụ để lại thửa đất số 26, tờ bản đồ 04, diện tích 816m², gồm 200m² đất ở và 616m² đất vườn nhưng không lập di chúc.
Do các anh chị em đều đi làm ăn xa, năm 2003, ông Đỗ Văn M (anh trai cả - PV) tự kê khai thửa đất trên và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Quá trình cấp giấy chứng nhận, các anh chị em trong gia đình không được biết và cũng không ký bất kỳ giấy tờ nào liên quan.
Ông Kh cho rằng, năm 2017, ông M từng hứa sẽ chia cho ông một phần đất của bố mẹ để làm nơi ở khi ông trở về quê sinh sống. Tuy nhiên, đến ngày 6/10/2021, ông M đã làm thủ tục tặng cho toàn bộ thửa đất trên cho con trai là anh Đỗ Mạnh T đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Đến ngày 31/7/2023, UBND xã Phú Cường , huyện Ba Vì (cũ) tổ chức hòa giải tranh chấp nhưng ông M vắng mặt. Cùng ngày, anh Đỗ Mạnh T làm thủ tục chuyển nhượng thửa đất cho anh N.Q là con rể ông M.
Theo trình bày của nguyên đơn, hiện vợ chồng ông M vẫn sinh sống trên thửa đất này nên việc tặng cho, chuyển nhượng chỉ là giao dịch "giả cách". Từ đó, ông Kh đề nghị Tòa án hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông Đỗ Văn M, đồng thời hủy các thủ tục sang tên cho anh Đỗ Mạnh T và anh N.Q; chia di sản thừa kế đối với thửa đất theo quy định pháp luật.
Trong khi đó, bị đơn là ông Đỗ Văn M có yêu cầu phản tố, đề nghị Tòa án xem xét phân chia một thửa đất khác là thửa số 146, tờ bản đồ 05, diện tích khoảng 500 m² tại thôn Thanh Chiểu.
Theo ông M, đây cũng là di sản do cha mẹ để lại nhưng chưa được phân chia thừa kế. Thửa đất này trước đây do ông Đỗ Mạnh Ph quản lý, sử dụng nhưng sau đó đã chuyển nhượng cho người khác khi chưa được các đồng thừa kế đồng ý.
Ngoài ra, theo bị đơn, cụ ông Đỗ Thọ M mất ngày 11/7/1991 nên cần áp dụng thời hiệu về thừa kế để xem xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
Quang cảnh phiên tòa.
Tại phiên tòa, các bên giữ nguyên quan điểm khởi kiện và phản tố. Trả lời Hội đồng xét xử (HĐXX) về nguồn gốc thửa đất và lý do chuyển nhượng đất cho người khác, anh Đỗ Mạnh T cho biết, năm 2021 được bố là ông Đỗ Văn M làm thủ tục tặng cho thửa đất số 26, tờ bản đồ số 04, diện tích 816m². Đến năm 2023, do công việc làm ăn, anh tiếp tục chuyển nhượng thửa đất cho anh N.Q với giá 300 triệu đồng.
Theo anh T, việc Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông M, sau đó ông M tặng cho lại mình là hợp pháp, anh có quyền định đoạt với thửa đất đó nên đề nghị Tòa án bác yêu cầu chia thừa kế của các nguyên đơn.
“Nếu Tòa án xác định nguồn gốc thửa đất là di sản thừa kế của cha mẹ để lại thì tôi đồng ý thanh toán giá trị phần thừa kế cho các đồng thừa kế theo quy định”, anh T trình bày.
Tranh luận tại tòa, luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho phía nguyên đơn đề nghị Hội đồng xét xử chia thừa kế theo quy định pháp luật và bác yêu cầu phản tố của bị đơn. Ngược lại, luật sư phía bị đơn cho rằng thửa đất số 26 đã được cha mẹ tặng cho riêng vợ chồng ông M từ năm 1975 và việc này được nhiều người thân, hàng xóm xác nhận.
Bên cạnh đó, gia đình ông M đã quản lý, sử dụng đất ổn định, liên tục, công khai trong nhiều năm; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, đồng thời bỏ công sức tôn tạo, san lấp, làm tăng giá trị quyền sử dụng đất.
Luật sư của bị đơn cũng cho rằng yêu cầu chia thừa kế đối với phần di sản của cụ Đỗ Thọ M đã hết thời hiệu khởi kiện. Cụ thể, cụ M mất năm 1991, trong khi nguyên đơn khởi kiện vào tháng 9/2023. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế đối với bất động sản là 30 năm. Vì vậy, phía bị đơn đề nghị Tòa án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đồng thời chấp nhận yêu cầu phản tố về việc chia thừa kế đối với thửa đất số 146 theo quy định pháp luật.
Phát biểu quan điểm tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát (VKS) đề nghị HĐXX chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; xác định thời điểm mở thừa kế đối với phần di sản của cụ Đỗ Thọ M đã hết thời hiệu, còn phần di sản của cụ Đỗ Thị T vẫn còn thời hiệu khởi kiện.
Theo quan điểm của VKS, hàng thừa kế của cụ T gồm 8 người con. Trong đó, cần xem xét công sức quản lý, tôn tạo của vợ chồng ông M, bà B tương ứng một kỷ phần thừa kế. Để đảm bảo công bằng, di sản thừa kế cần được chia thành 9 phần, gồm 8 phần cho các người con và 1 phần công sức của vợ chồng ông M, bà B.
Đối với yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đại diện VKS đề nghị xác định hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa anh Đỗ Mạnh T và anh N.Q là vô hiệu, đồng thời giải quyết hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu.
Sau khi nghị án, HĐXX cho biết vụ án có nhiều tình tiết phức tạp nên sẽ tuyên án vào chiều 30/5.
Đ. Việt - M. Đỉnh