Xuân và một người yêu không cần đòi hỏi

2 giờ trướcBài gốc

Không tranh cãi, không im lặng khó chịu, không bỏ đi giữa chừng. Một người yêu luôn có mặt, luôn đồng thuận, luôn quan tâm. Người ta gọi đó là AI companion.

Bài viết của một nữ tiểu thuyết gia Mỹ trên Wall Street Journal kể lại hành trình rất riêng: viết một cuốn tiểu thuyết về một người phụ nữ xây dựng “người yêu AI”, rồi chợt nhận ra điều đáng sợ nhất không nằm ở công nghệ, mà ở những gì con người đánh mất khi dựa vào nó.

Câu chuyện ấy đọc vào những ngày cuối năm, khiến người ta chậm lại.

Người phụ nữ trong tiểu thuyết không phải là kẻ mơ mộng viển vông. Cô chỉ mệt do hẹn hò, mệt do thất vọng, mệt do phải điều chỉnh bản thân để vừa với người khác. Sau một cuộc hôn nhân tan vỡ, cô tìm đến AI như một giải pháp rất hợp lý: một người luôn sẵn sàng lắng nghe, không đòi hỏi, không phán xét, không làm tổn thương.

AI làm đúng những gì nó được thiết kế để làm. Nó hỏi cô về chính cô, khiến cô cảm thấy mình quan trọng. Nó trò chuyện duyên dáng, luôn sẵn sàng, không bao giờ bận. Trong một thời gian điều đó thật dễ chịu, thậm chí rất bền, rất đáng yêu, đáng nhớ. Nhưng rồi, chính sự hoàn hảo ấy bắt đầu trở nên trống rỗng.

Xuân là mùa người ta hay nói về yêu thương. Nhưng yêu thương như ai cũng biết, chưa bao giờ là một thuật toán tối ưu. Nó đầy va chạm, đầy hiểu lầm, đầy những khoảnh khắc khó chịu mà không có nút “chỉnh sửa”. Và chính vì thế nó buộc con người phải trưởng thành. Còn AI thì không buộc ta phải làm gì cả.

Điều thú vị trong bài viết không nằm ở cảnh báo công nghệ. Tác giả không vẽ ra viễn cảnh AI nổi loạn, không biến chatbot thành kẻ phản diện. Ngược lại, tác giả nhận ra rằng mối nguy thật sự nằm ở phía con người.

Khi một mối quan hệ không đòi hỏi gì ở ta, ta cũng dần quên cách cho đi. Khi một “người yêu” không phản chiếu lại những điểm xấu xí của ta, ta mất đi cơ hội soi gương. Trong khi con người cần những mối quan hệ không hoàn hảo để hiểu chính mình.

Nhà trị liệu Esther Perel từng viết: “Desire needs mystery” - ham muốn cần sự bí ẩn. AI có thể giả lập tò mò, giả lập quan tâm, giả lập cả sự bí ẩn. Nhưng phía sau lớp giả lập ấy, không có một đời sống khác để ta bước vào: không có bất ngờ, không có rủi ro thật. Và vì thế không có sự chọn lựa thật.

Xuân, suy cho cùng cũng là mùa của sự chọn lựa. Chọn ở lại. Chọn quay về. Chọn thử lại, dù biết có thể đau.

Ở Việt Nam, câu chuyện này không xa lạ như ta tưởng. Không phải ai cũng xây “người yêu AI”. Nhưng rất nhiều người đã quen với việc trút tâm sự cho màn hình hơn là cho một người thật. Không vì công nghệ xấu, mà vì con người quá bận, quá mệt, quá dễ tổn thương.

Nhưng Xuân là lúc người ta tự hỏi: mình đang sống nhanh để làm gì?

AI không làm điều gì sai. Nó chỉ làm quá tốt một việc: làm ta không phải đối diện với người khác.

Trong cuốn tiểu thuyết, kết thúc không nằm ở việc AI bị phá hủy. Nhân vật chính gặp lại một người thật, không hoàn hảo, không lý tưởng, nhưng đủ gần với điều cô mong muốn để thử lại một mối quan hệ thật.

Đó không phải là chiến thắng của con người trước công nghệ, mà là sự trở lại của can đảm: Can đảm để chấp nhận rủi ro, can đảm để bị hiểu lầm, can đảm để yêu mà không có bảo đảm. Xuân nào cũng cần một chút can đảm như thế.

Có lẽ, thông điệp đẹp nhất từ câu chuyện này không phải là “đừng dùng AI”, mà là đừng để AI thay thế những nơi con người cần phải ở lại. Công nghệ có thể giúp ta trò chuyện nhiều hơn, nhưng không nên giúp ta né tránh nhau tốt hơn. Nó có thể lấp đầy khoảng trống tạm thời, nhưng không nên trở thành nơi trú ngụ vĩnh viễn của cảm xúc.

Xuân Âm lịch 2026, giữa những bài viết về số hóa, về thuật toán, về tương lai, câu chuyện này nhắc ta một điều rất cũ: con người không lớn lên nhờ được chiều chuộng, mà nhờ được thử thách trong các mối quan hệ thật.

Và có lẽ, món quà Xuân quan trọng nhất trong thời đại AI không phải là một công nghệ mới, mà là một quyết định rất người: khi có thể chọn một giọng nói luôn đồng thuận, ta vẫn chọn một con người có thể làm ta bối rối. Bởi chỉ trong sự bối rối ấy, đời sống mới tiếp tục mở ra.

TRẦN NGỌC

Nguồn SGĐT : https://dttc.sggp.org.vn/xuan-va-mot-nguoi-yeu-khong-can-doi-hoi-post131132.html