Xuất bản số: Chuyển mình trong thách thức

2 giờ trướcBài gốc

Chuyển đổi số là xu thế, trong đó có ngành xuất bản. Ảnh: P. Sỹ.

Khát nhân lực số

Theo thống kê Cục Xuất bản, In và Phát hành, năm 2025, có đến 67,3% số nhà xuất bản (NXB) trên cả nước đã làm xuất bản điện tử. Xuất bản phẩm dạng điện tử tăng 49,3%, với trên 5.200 xuất bản phẩm; số lượt truy cập tăng đến 66%, với 35 triệu lượt truy cập… Kết quả này cho thấy, chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, trở thành điểm nhấn đáng chú ý trong bức tranh chung của ngành. Số lượng nhà xuất bản tham gia vào hoạt động xuất bản và phát hành điện tử không ngừng gia tăng, từng bước đáp ứng xu hướng vận động của thị trường.

Dù đứng trước nhiều cơ hội trong kỷ nguyên số, ngành xuất bản vẫn đang đối mặt không ít rào cản cần sớm tháo gỡ. Thực tế cho thấy, không ít NXB còn lúng túng trong quá trình chuyển đổi do hạn chế về hạ tầng công nghệ và thiếu hụt nguồn nhân lực am hiểu số hóa.

Cùng với đó, tình trạng sách giả, sách lậu vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả, tồn tại dưới cả hai hình thức in ấn trái phép và sao chép trên môi trường điện tử. Hệ lụy không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế, mà còn làm suy giảm động lực đầu tư vào những ấn phẩm có giá trị, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh.

TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty sách Thái Hà cho rằng, nhiều NXB gặp khó khăn về hạ tầng công nghệ, nhân lực chuyển đổi số. Sách giả, sách lậu tiếp tục tồn tại dưới hình thức in ấn lậu, sao chép điện tử gây thiệt hại kinh tế đáng kể, làm giảm động lực đầu tư nội dung chất lượng cao, làm méo mó cạnh tranh lành mạnh.

Nhìn về góc độ của nguồn nhân lực trong chuyển đổi số với ngành xuất bản, TS Hà Văn Hậu - Phó Trưởng khoa Xuất bản (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) nhận định: Chất lượng nguồn nhân lực xuất bản còn hạn chế công nghệ số. Một số biên tập viên còn thiếu kiến thức kỹ năng công nghệ số, chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Cùng với đó, sự thiếu hụt nhân lực số chuyên sâu, nhất là nhân lực trẻ. Ngành xuất bản đang trong tình trạng cơn khát nhân lực số, nhất là nhân lực chất lượng cao... là một trong những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ. Chuyển đổi số bộc lộ rõ khoảng cách giữa năng lực và nhu cầu thực tế. Số lượng NXB tham gia xuất bản điện tử tăng nhưng chưa đồng đều. Nhiều đơn vị thiếu hạ tầng công nghệ và nhân lực số, dẫn đến chậm ứng dụng công nghệ hiện đại, biên tập tự động, nền tảng số. Và cơ chế, chính sách còn một số hạn chế như chính sách hỗ trợ đào tạo, thu hút, giữ chân nhân lực số chất lượng cao chưa đủ mạnh.

Cần một hệ sinh thái đồng bộ để bứt phá

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số trong xuất bản không thể chỉ là câu chuyện của từng NXB riêng lẻ, mà cần một hệ sinh thái đồng bộ, có sự tham gia của nhiều bên liên quan. Để tháo gỡ điểm nghẽn về chất lượng nguồn nhân lực cho ngành xuất bản trong chuyển đổi số, theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, trước hết cần có cơ chế, chính sách tương ứng, phù hợp. Cùng với đó, xây dựng, cập nhật chương trình đào tạo đại học hiện đại - một trong những nhân tố then chốt phát triển nguồn nhân lực xuất bản; Đẩy mạnh chuyển đổi số xuất bản gắn với phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao theo hướng hội nhập quốc tế và chuẩn mực toàn cầu; Tăng cường hợp tác, liên kết đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực gắn với thực tiễn xuất bản. Việc gắn đào tạo với thực tiễn không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo trong toàn ngành.

Bà Phùng Thị Như Quỳnh - Công ty cổ phần Sách điện tử Waka cho rằng, thị trường sách điện tử Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong xu thế hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành xuất bản số không thể dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp. Liên kết không làm giảm cạnh tranh, mà tạo nền tảng để cạnh tranh ở quy mô lớn hơn - cạnh tranh bằng hệ sinh thái, bằng chất lượng nội dung và bằng công nghệ.

Theo bà Quỳnh, toàn cầu hóa thị trường xuất bản điện tử là xu thế tất yếu và không thể đảo ngược. Vấn đề không phải là có tham gia hay không, mà là tham gia với vị thế nào. Cần đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam cần hình thành một hệ sinh thái xuất bản số đủ mạnh, đủ quy mô và đủ năng lực công nghệ để: Bảo vệ thị trường trong nước, chủ động hội nhập quốc tế và đưa nội dung số của Việt Nam trở thành một nền kinh tế nội dung số cùng với dòng chảy tri thức toàn cầu. Phát triển thị trường xuất bản điện tử không chỉ là nhiệm vụ của từng doanh nghiệp, mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển công nghiệp nội dung số quốc gia.

“Nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, thị trường sách điện tử Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia” - bà Quỳnh nói.

Như vậy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với ngành xuất bản trong bối cảnh hiện nay. Khi những “nút thắt” về hạ tầng, nhân lực và bản quyền được tháo gỡ, cùng với sự liên kết chặt chẽ giữa các bên, xuất bản số hoàn toàn có cơ sở để bứt phá. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng ngành xuất bản, mà còn là bước đi quan trọng nhằm xây dựng nền công nghiệp nội dung số, góp phần lan tỏa tri thức và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong dòng chảy toàn cầu.

Định hình tương lai ngành xuất bản trong kỷ nguyên số:

Mới đây, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Chỉ thị này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng đối với ngành xuất bản và hướng chiến lược đối với sự phát triển của toàn ngành.

Từ quan điểm chỉ đạo đến mục tiêu đề ra, Chỉ thị số 04-CT/TW đã mở ra những cơ hội lớn thúc đẩy ngành này phát triển. Qua đó, ngành xuất bản được kỳ vọng sẽ đóng góp thiết thực vào việc phát triển văn hóa, bồi đắp con người và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Đồng thời là cú hích quan trọng, tạo lực đẩy để ngành xuất bản tiến hành đổi mới một cách toàn diện và thực chất.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 04-CT/TW vào thời điểm này có ý nghĩa thực sự sâu sắc. “Với tinh thần của Chỉ thị 04, tôi tin rằng ngành xuất bản Việt Nam sẽ có cơ hội bước sang một giai đoạn phát triển mới chuyên nghiệp hơn, hiện đại hơn, nhân văn hơn và hội nhập sâu rộng hơn. Khi đó, mỗi trang sách, mỗi nền tảng xuất bản số, mỗi sản phẩm tri thức được tạo ra sẽ góp phần nâng cao dân trí, bồi đắp tâm hồn, nuôi dưỡng khát vọng phát triển; đồng thời góp phần làm giàu cho đất nước” - ông Sơn nói.

Chỉ thị số 04-CT/TW không chỉ là định hướng chiến lược, mà còn là cơ sở quan trọng để ngành xuất bản bứt phá trong giai đoạn mới. Trong dòng chảy chuyển đổi số mạnh mẽ, nếu tận dụng tốt cơ hội, chủ động đổi mới và nâng cao chất lượng nội dung, xuất bản Việt Nam hoàn toàn có thể khẳng định vai trò tiên phong trong lan tỏa tri thức, gìn giữ giá trị văn hóa và đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước. (Thành Nam)

Phạm Sỹ

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/xuat-ban-so-chuyen-minh-trong-thach-thuc.html