Xung đột kéo dài đẩy Ukraine vào 'thảm họa' nhân khẩu học

3 giờ trướcBài gốc

Một người phụ nữ cùng hai đứa con vượt qua biên giới Slovakia-Ukraine ở Ubla, miền Đông Slovakia tháng 2/2022. Ảnh: AFP/Getty Images

Olena Bilozerska và chồng từng mong muốn có con từ năm 2014, thời điểm giao tranh bùng phát ở miền Đông Ukraine. Khi đó, cả hai đều gia nhập quân đội và quyết định hoãn kế hoạch sinh con. Đến khi rời quân ngũ, Bilozerska đã 41 tuổi và được bác sĩ thông báo cơ hội thụ thai gần như bằng không.

Trong bối cảnh xung đột bước sang năm thứ năm, tỷ lệ sinh tại Ukraine giảm xuống mức thấp kỷ lục. Số người gặp khó khăn về khả năng sinh sản hoặc trì hoãn sinh con ngày càng gia tăng. Cùng với đó, thương vong tại các chiến tuyến tăng cao và hàng triệu người rời khỏi đất nước với tư cách tị nạn, tìm cách định cư ở nước ngoài. Hệ quả là Ukraine đang đối mặt một trong những cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng nhất thế giới.

Nhà nhân khẩu học hàng đầu Ukraine Ella Libanova nhận định với đài CNN rằng đây là “một thảm họa”. Theo bà, không quốc gia nào có thể tồn tại nếu không có con người. Ngay cả trước xung đột, mật độ dân số của Ukraine đã thấp và phân bố không đồng đều. Bà cho biết kể từ khi giao tranh nổ ra, Ukraine đã mất khoảng 10 triệu người, bao gồm những người thiệt mạng, rời khỏi đất nước hoặc đang sinh sống tại các khu vực do Nga kiểm soát. Trong khi tỷ lệ sinh vốn đã giảm trong nhiều năm theo xu hướng chung tại châu Âu, hiện nay mức giảm tại Ukraine đã xuống gần mức thấp nhất.

Xung đột khiến hàng triệu người phải tạm dừng cuộc sống, song với nhiều phụ nữ, cái giá phải trả còn lớn hơn. Sau khi trở về từ chiến tuyến, Bilozerska được thông báo cơ hội sinh con chỉ còn 5%. Bác sĩ khuyến nghị cô trữ trứng ngay lập tức. Không mặn mà với phương án này, cô lựa chọn điều trị vô sinh dù tỷ lệ thành công thấp.

Bilozerska cho rằng việc chia sẻ câu chuyện của mình là “nghĩa vụ đạo đức”, nhằm khuyến nghị nữ quân nhân nếu mong muốn có con trong tương lai nên sớm kiểm tra sức khỏe và trữ trứng.

Hàng ngàn phôi đông lạnh được lưu trữ trong ngân hàng phôi đông lạnh tại phòng khám Nadiya ở Kiev. Ảnh: CNN

Trong quá trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), bác sĩ thường thu thập 10 - 15 trứng mỗi chu kỳ để tăng khả năng thành công. Tuy nhiên, trường hợp của Bilozerska chỉ thu được một trứng và nguy cơ thất bại rất cao. Sau khi thụ tinh với tinh trùng của chồng, hai vợ chồng tiếp tục chờ đợi trong lo lắng liệu phôi có phát triển hay không. Khi phôi thai sống sót, Bilozerska, khi đó 42 tuổi, quyết định nắm lấy cơ hội duy nhất.

Tuy nhiên, chiến sự leo thang buộc cô, với tư cách sĩ quan được đào tạo bài bản, phải trở lại mặt trận. Phôi thai được đông lạnh và lưu trữ tại Kiev cùng khoảng 10.000 phôi khác. Bilozerska cho biết cô lo ngại cơ sở lưu trữ có thể bị tấn công, song được trấn an rằng phòng khám có tường kiên cố đủ khả năng bảo vệ phôi khỏi mảnh đạn và mảnh vỡ.

Bác sĩ Valery Zukin, Giám đốc Phòng khám Nadiya - cơ sở lưu trữ phôi của Bilozerska - cho biết xung đột đang tác động nghiêm trọng đến khả năng sinh sản. Ông nhận thấy số ca biến chứng, dị tật và khó khăn trong việc mang thai đủ tháng gia tăng. Xét nghiệm di truyền đối với phôi sảy thai cho thấy tỷ lệ bất thường nhiễm sắc thể tăng đáng kể kể từ khi xung đột bùng phát.

Bác sĩ Alla Baranenko tại phòng khám này cũng ghi nhận nhiều trường hợp mãn kinh sớm ở phụ nữ trẻ. Theo bà, chất lượng và số lượng trứng đều giảm do căng thẳng kéo dài, kể cả ở những người hiến trứng khỏe mạnh. Chất lượng tinh trùng của nam giới, đặc biệt là những người trở về từ chiến trường, cũng suy giảm so với trước đây, không chỉ vì căng thẳng mà còn do điều kiện sống khắc nghiệt.

Juliia Seliutina chạm vào bức chân dung chồng mình tại bức tường tưởng niệm ở Kiev. Ảnh: CNN

Xung đột còn để lại hệ lụy xã hội sâu sắc. Iryna Ivanova mang thai nhưng chưa kịp báo tin cho chồng thì anh, Pavlo Ivanov, phi công lái máy bay F-16 của Ukraine, hy sinh ngày 12/4/2025. Tháng 12 cùng năm, cô sinh con gái và đặt tên là Yustyna, theo dự định của hai vợ chồng. Ivanova chia sẻ niềm vui đón con chào đời xen lẫn nỗi đau mất mát.

Ukraine không công bố số liệu thương vong chính thức. Tuy nhiên, báo cáo công bố hồi tháng 1 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ ước tính từ 100.000 đến 140.000 người Ukraine đã thiệt mạng sau bốn năm xung đột với Nga.

Do độ tuổi nhập ngũ tương đối cao và miễn trừ những người trẻ nhất khỏi tiền tuyến, tuổi trung bình của binh sĩ Ukraine khoảng 43, cao hơn nhiều nước phương Tây. Phần lớn những người hy sinh đã lập gia đình và có con. Thống kê chính thức cho thấy khoảng 59.000 trẻ em tại Ukraine hiện không sống cùng cha mẹ ruột.

Tại Kiev, các nhóm hỗ trợ dành cho góa phụ quân nhân ngày càng phát triển. Một nhóm trực tuyến do Borkun, Juliia Seliutina và Olena Biletska sáng lập hiện có hơn 6.000 thành viên, thường xuyên tổ chức gặp mặt và các hoạt động tưởng niệm. Các thành viên cho biết mong muốn hỗ trợ phụ nữ góa chồng trở thành những thành viên tích cực của xã hội, đặc biệt trong giai đoạn tái thiết hậu xung đột.

Song song đó, khoảng 6 triệu người, chủ yếu là phụ nữ và trẻ em, đã đăng ký là người tị nạn ở nước ngoài kể từ năm 2022 và phần lớn chưa trở về. Theo bà Libanova, mỗi tháng trôi qua, thiệt hại trong nước gia tăng, trong khi ngày càng nhiều người di cư thích nghi với cuộc sống mới, khiến số người hồi hương giảm dần.

Làn sóng di cư cũng gây ra tình trạng “chảy máu chất xám”. Theo nhận định của bà Libanova, Ukraine sẽ cần lực lượng lao động có tay nghề để tái thiết kinh tế và cơ sở hạ tầng. Trong trường hợp thiếu hụt nhân lực, nước này có thể phải thu hút lao động nước ngoài, song khả năng thu hút số lượng lớn lao động tay nghề cao vẫn còn bỏ ngỏ.

Những diễn biến trên cho thấy bên cạnh tổn thất trên chiến trường, Ukraine đang phải đối mặt thách thức lâu dài về nhân khẩu học và nguồn nhân lực, với những hệ lụy có thể kéo dài nhiều năm sau khi xung đột kết thúc.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/xung-dot-keo-dai-day-ukraine-vao-tham-hoa-nhan-khau-hoc-20260222231933024.htm