Tết Hàn thực mang ý nghĩa giúp con người nhớ về cội nguồn, tổ tiên và biết ơn những công ơn của những người đã khuất.
Theo nghĩa chữ Hán, “Hàn” nghĩa là lạnh, “Thực” là ăn, vì thế Tết Hàn Thực được hiểu là ngày ăn đồ nguội. Phong tục này bắt nguồn từ một truyền thuyết xưa của Trung Quốc.
Vào Tết Hàn Thực, các gia đình thường tự tay chuẩn bị nguyên liệu để làm bánh trôi, bánh chay dâng cúng Phật, tổ tiên và các vị Thần linh, thể hiện lòng biết ơn. Đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng nhau chuẩn bị lễ vật và ôn lại những giá trị văn hóa truyền thống.
Bánh trôi, bánh chay đại diện cho thực phẩm nguội, là sản phẩm từ mùa lúa bội thu tượng trưng cho lòng biết ơn và hy vọng được mưa thuận gió hòa dâng lên ông bà tổ tiên.
Bánh trôi và bánh chay còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự tròn đầy và viên mãn trong cuộc sống. Theo dân gian lưu truyền, trong mâm cúng số lượng bánh trôi và bánh chay nên là 5 hoặc 3 bát.
Bên cạnh đó, nguyên liệu làm bánh trôi, bánh chay chủ yếu từ gạo và đỗ - hai sản vật đặc trưng của nền nông nghiệp lúa nước, mang hàm ý cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Ở một số vùng, người dân còn làm thêm bánh nhót, có cách chế biến tương tự bánh chay nhưng được nặn thành hình quả nhót khá lạ mắt.
Theo truyền thống, trong lễ cúng, dù lớn hay nhỏ, người Việt không thể thiếu nén hương, hoa tươi và trầu cau trên ban thờ. Vì vậy, vào dịp tết Hàn thực, mâm cúng cũng cần được chuẩn bị đầy đủ những lễ vật này. Một mâm ngũ quả tươi ngon theo mùa với 5 màu sắc khác nhau tượng trưng cho ngũ hành cũng nên được chuẩn bị, thể hiện mong cầu bình an và phúc lộc cho cả gia đình. Tất cả đều cần được sắp xếp chỉn chu, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với ông bà tổ tiên.
Theo chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà, các khung giờ đẹp để cúng tết Hàn thực năm 2026 vào ngày 3/3 âm lịch, gồm: giờ Ất Mão (5h-7h); giờ Bính Thìn (7h-9h); giờ Kỷ Mùi (13h-15h); giờ Tân Dậu (17h-19h).
N.L (Tổng hợp)