40% người Việt giảm chi tiêu, mua sắm đổi kiểu, doanh nghiệp chạy đua giữ khách

3 giờ trướcBài gốc

Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch sâu sắc, khi hành vi mua sắm không còn đơn thuần xoay quanh giá rẻ hay thương hiệu lớn.

Kết quả khảo sát năm 2026 của Hiệp Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao (HVNCLC) cho thấy, có tới 40% người tiêu dùng thuộc nhóm “phòng thủ” - thắt chặt chi tiêu và cực kỳ nhạy cảm với giá.

Sự thay đổi này buộc doanh nghiệp phải bước vào một cuộc cạnh tranh mới: giữ niềm tin, thay vì chỉ chạy đua giảm giá.

Người tiêu dùng “co hầu bao”, thị trường phân hóa rõ rệt

Theo ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Điều tra Người tiêu dùng của Hiệp hội Doanh nghiệp HVNCLC, cuộc khảo sát quy mô lớn với hơn 21.000 người tiêu dùng và 4.000 điểm bán lẻ đã phác họa rõ một bức tranh tiêu dùng phân tầng.

Bên cạnh nhóm “phòng thủ” chiếm 40%, có 45% người tiêu dùng thuộc nhóm “cân bằng” tức là cân nhắc giữa giá và chất lượng và chỉ 15% thuộc nhóm “nâng cấp” - sẵn sàng chi trả cao cho sản phẩm tốt cho sức khỏe, thân thiện môi trường.

Người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm “đáng tiền”, cân nhắc kỹ trước khi chi tiêu.

Điều này cho thấy thị trường đã chấm dứt giai đoạn tăng trưởng nóng theo chiều rộng. Người tiêu dùng không còn dễ dãi chi tiêu, mà trở nên tính toán hơn, thực dụng hơn. “Việc mua sắm giờ đây là một quá trình “đong đếm” kỹ lưỡng giữa giá cả, chất lượng và mức độ cần thiết”, ông Phượng phân tích.

Một điểm đáng chú ý là niềm tin tiêu dùng đang thay đổi cấu trúc. Không còn phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp hay ngân sách quảng cáo, niềm tin giờ đây được xây dựng từ trải nghiệm thực tế và sự ổn định chất lượng theo thời gian. Nhiều doanh nghiệp địa phương quy mô nhỏ đã vươn lên, cạnh tranh sòng phẳng với các “ông lớn” nhờ giữ được uy tín với khách hàng.

Cũng theo ông Phượng, sự thắt chặt chi tiêu kéo theo sự thay đổi trong hành vi mua sắm. Người tiêu dùng có xu hướng tìm hiểu kỹ thông tin trước khi mua, ưu tiên sản phẩm “đáng tiền” thay vì “rẻ nhất”. Đồng thời, họ cũng linh hoạt hơn trong lựa chọn kênh mua sắm, kết hợp giữa online và trực tiếp để tối ưu chi phí và tiện lợi.

Ngoài ra, xu hướng tiêu dùng xanh cũng phản ánh rõ sự thay đổi này. Dù hơn 80% người tiêu dùng đã nhận thức rõ về tiêu dùng xanh và thể hiện thái độ ủng hộ, nhưng hành vi thực tế vẫn còn khoảng cách. Mức độ tiêu dùng xanh trung bình chỉ đạt 2,6/5 điểm và chỉ khoảng 20% người tiêu dùng sử dụng sản phẩm xanh thường xuyên.

Sản phẩm xanh ngày càng được quan tâm nhưng vẫn gặp rào cản về giá và độ phổ biến.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân không nằm ở nhận thức, mà ở các rào cản thị trường. Giá cao, khó tìm mua và thiếu thông tin minh bạch là ba yếu tố chính khiến người tiêu dùng chưa sẵn sàng chuyển đổi hoàn toàn. Phần lớn chỉ chấp nhận trả thêm 5 - 10% cho sản phẩm xanh - một mức rất thận trọng.

Điều này cho thấy tiêu dùng xanh tại Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn “thiện chí” sang “cân nhắc có điều kiện”. Người tiêu dùng quan tâm đến môi trường, nhưng khi ra quyết định, họ vẫn đặt câu hỏi: giá có hợp lý không, chất lượng có đảm bảo không, có dễ mua không.

“Giữ niềm tin” trở thành chiến lược sống còn

Trong khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp lại đối mặt với áp lực chi phí gia tăng.

Ông Trần Hữu Thân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dầu thực vật Tân Bình (Nakydaco), cho biết giá xăng dầu và nguyên liệu đầu vào tăng mạnh đã kéo theo chi phí sản xuất leo thang. Riêng bao bì có thời điểm tăng 30 - 40%, trong khi nguồn cung không ổn định.

Để ứng phó, nhiều doanh nghiệp buộc phải thay đổi chiến lược vận hành. Thay vì ký hợp đồng dài hạn, họ chuyển sang ký theo từng đơn hàng để giảm rủi ro biến động giá. Tuy nhiên, cách làm này khiến doanh nghiệp mất đi sự chủ động trong sản xuất.

Doanh nghiệp siết chặt quy trình để duy trì tiêu chuẩn “xanh - sạch - an toàn”.

Quản trị tồn kho cũng trở thành bài toán khó. Nếu dự trữ quá nhiều khi giá cao, doanh nghiệp có thể chịu thiệt khi thị trường đảo chiều. Ngược lại, nếu không có dự phòng, nguy cơ đứt gãy nguồn cung là rất lớn.

Trong bối cảnh đó, không ít doanh nghiệp lựa chọn giải pháp tiết giảm chi phí nội bộ, tối ưu năng lượng và vận hành để giữ giá bán ổn định, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây được xem là cách để duy trì sức cạnh tranh và giữ chân khách hàng trong giai đoạn khó khăn.

“Trước áp lực kép từ thị trường, bài toán lớn nhất của doanh nghiệp không còn là bán được hàng, mà là giữ được khách hàng. Điều này đòi hỏi một chiến lược dài hạn, tập trung vào chất lượng và uy tín”, ông Thân nói.

Thay vì tăng giá theo biến động thị trường, nhiều doanh nghiệp chọn cách điều chỉnh giá ở mức vừa phải để duy trì lòng trung thành của khách hàng. Bởi trong bối cảnh người tiêu dùng nhạy cảm với giá, một quyết định tăng giá mạnh có thể khiến họ rời bỏ thương hiệu.

Hàng Việt cạnh tranh bằng chất lượng và độ tin cậy thay vì chỉ dựa vào giá rẻ.

Song song đó, yếu tố “xanh - sạch - an toàn” ngày càng trở thành tiêu chuẩn cốt lõi. Tuy nhiên, “xanh” không chỉ dừng ở bao bì hay thông điệp marketing, mà phải nằm ở bản chất sản phẩm. Người tiêu dùng ngày càng yêu cầu bằng chứng rõ ràng về chất lượng, nguồn gốc và tiêu chuẩn.

Đây cũng là lý do các tiêu chí đánh giá doanh nghiệp ngày càng khắt khe hơn. Theo ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Điều tra Người tiêu dùng của Hiệp hội Doanh nghiệp HVNCLC, doanh nghiệp muốn đạt chứng nhận không chỉ cần được người tiêu dùng bình chọn, mà còn phải cung cấp đầy đủ bằng chứng về chất lượng, môi trường và tuân thủ quy định.

Một thực tế đáng chú ý là có những doanh nghiệp sản xuất bài bản, đạt chuẩn quốc tế nhưng vẫn không được người tiêu dùng biết đến. Nguyên nhân nằm ở “điểm nghẽn” thị trường – thiếu nhận diện thương hiệu hoặc chỉ hoạt động trong thị trường ngách. Điều này cho thấy chất lượng tốt chưa đủ, mà doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống phân phối và truyền thông.

Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội HVNCLC, yếu tố “dễ mua” - tức độ phủ phân phối - đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng, đặc biệt ở khu vực nông thôn.

“Bên cạnh đó, hệ thống quản lý thị trường cũng cần thay đổi. Quan điểm “tiền kiểm” - kiểm soát trước - không còn phù hợp trong bối cảnh hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Thay vào đó, cần chuyển sang “hậu kiểm” dựa trên quản lý rủi ro, vừa hiệu quả vừa giảm gánh nặng thủ tục”, bà Hạnh nói thêm.

Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang bước vào một “cuộc chơi” mới, nơi giá rẻ không còn là vũ khí duy nhất. Thay vào đó, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chất lượng, minh bạch và khả năng xây dựng niềm tin.

Với 40% người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, bất kỳ sai lầm nào về chất lượng hay giá cả đều có thể khiến doanh nghiệp mất khách. Ngược lại, những doanh nghiệp kiên định với giá trị cốt lõi, đầu tư vào trải nghiệm và giữ uy tín sẽ có cơ hội bứt lên.

Trong bối cảnh đó, niềm tin không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành tài sản quan trọng nhất và cũng là thước đo sống còn của doanh nghiệp trên thị trường.

Lễ công bố Hàng Việt Nam Chất lượng cao 2026 với chủ đề “30 năm tự hào và tiếp nối” sẽ diễn ra ngày 31/3/2026 tại Dinh Độc Lập, TP.HCM.

Trong số 581 doanh nghiệp chính thức đạt danh hiệu HVNCLC 2026, có 28 doanh nghiệp giữ vững danh hiệu suốt 30 năm liên tiếp. Đặc biệt, 42 doanh nghiệp lần đầu được vinh danh là những doanh nghiệp trẻ chú trọng sản phẩm xanh, minh bạch thông tin, đầu tư công nghệ và hướng đến giá trị bền vững.

TP.HCM tiếp tục dẫn đầu cả nước với 302 doanh nghiệp đạt chứng nhận. Tiếp theo là Hà Nội với 58 doanh nghiệp, Tây Ninh có 34 doanh nghiệp, An Giang là 27 doanh nghiệp và Đồng Nai có 21 doanh nghiệp.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 30 năm HVNCLC sẽ được triển khai từ tháng 4/2026 và kéo dài đến Tuần lễ cao điểm vào tháng 10 .

NGUYỄN LIẾN

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/40-nguoi-viet-giam-chi-tieu-mua-sam-doi-kieu-doanh-nghiep-chay-dua-giu-khach-ar1009384.html