Bài toán từ con số 70 tỷ USD nhập khẩu hàng Trung Quốc

2 giờ trướcBài gốc

Triển lãm quốc tế về sản phẩm, trang thiết bị, dụng cụ, công nghệ và dịch vụ Trung Quốc - China Homelife Vietnam 2026 tại Tp.HCM quy tụ gần 500 doanh nghiệp (DN) với khoảng 700 gian hàng. Ngày 13/5, khi phóng viên tiếp cận các gian hàng để tác nghiệp, một đại diện DN Trung Quốc không cho phép chụp hình. Thậm chí, tại một gian hàng khác, một khách tham quan người Việt cũng yêu cầu xóa ảnh đã chụp, với lý do e ngại đồng nghiệp nhận ra mình nếu hình được đăng báo!

Cứ 10 đồng nhập khẩu, gần 4 đồng đổ vào Trung Quốc

Những chi tiết tưởng nhỏ đó lại phản ánh một thực tế: cả người bán và người mua đều e ngại xuất hiện trên báo chí. Tâm lý này càng rõ nét khi làn sóng hàng Trung Quốc giá rẻ liên tục tràn vào, gây sức ép lớn lên hàng hóa nội địa.

Và không khó để nhận ra: việc công khai mua hàng Trung Quốc không còn là điều dễ “khoe” như trước đây.

Nguyên liệu, hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang tạo sức ép ngày càng lớn lên hàng Việt và bài toán tự chủ nguyên liệu sản xuất cần lời giải gấp.

Tuy nhiên, bất chấp tâm lý đó, thực tế giao thương lại nói lên điều ngược lại. Như tại Triển lãm China Homelife Vietnam 2026, có sự tham gia của các DN từ 44 thành phố thuộc 13 tỉnh thành lớn của Trung Quốc như Chiết Giang, Giang Tô, Quảng Đông, Sơn Đông, An Huy, Hồ Nam... Các ngành hàng trải rộng từ máy móc công nghiệp, dệt may, đồ gia dụng, nội thất, vật liệu xây dựng đến sản phẩm mẹ và bé, điện lực và năng lượng mới. Đáng chú ý, dự kiến có hơn 30.000 nhà thu mua chuyên nghiệp tham dự — con số nói lên quy mô thực sự của sức hút thương mại này.

Không chỉ vậy, số liệu thống kê thương mại những tháng đầu năm 2026 phác họa một bức tranh đáng suy ngẫm. Theo thống kê mới nhất từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính đến hết tháng 4/2026, nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 70,3 tỷ USD — tăng vọt so với mức 53,12 tỷ USD của cùng kỳ năm 2025, tương đương mức tăng 32,4%.

Đáng nói hơn, thị trường Trung Quốc hiện chiếm tới 39,8% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam. Nói cách khác, cứ 10 đồng ngoại tệ Việt Nam chi ra để nhập khẩu, thì gần 4 đồng chảy về thị trường Trung Quốc.

Trong đó, 2 nhóm hàng vượt mốc 10 tỷ USD đang dẫn đầu danh sách: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt con số kỷ lục 23,4 tỷ USD, tăng 63,3% so với cùng kỳ năm trước — tương đương kim ngạch tăng thêm hơn 9 tỷ USD chỉ trong vòng một năm. Tiếp đến là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng với 13,5 tỷ USD, tăng 22,5%.

Các mặt hàng nguyên liệu phục vụ sản xuất cũng chiếm tỷ trọng đáng kể: vải các loại đạt 3,3 tỷ USD; sản phẩm từ sắt thép 2,2 tỷ USD; chất dẻo nguyên liệu 1,7 tỷ USD; sắt thép các loại hơn 1,5 tỷ USD.

Cơ cấu hàng nhập khẩu này phản ánh rõ nét đặc thù của nền kinh tế Việt Nam: vẫn đang ở vị trí “gia công, lắp ráp”, phụ thuộc lớn vào đầu vào từ Trung Quốc để sản xuất.

Từ góc nhìn của các DN dệt may, trao đổi với VnBusiness, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM (AGTEK), cho biết hoạt động nhập khẩu nguyên phụ liệu của các DN vẫn ổn định, không tăng nhưng cũng không giảm. Điều này có nghĩa là khi đơn hàng xuất khẩu duy trì ổn định, việc nhập khẩu nguyên liệu cũng đi theo nhịp đó. Đồng thời, các DN vẫn quan tâm đến nguồn nguyên phụ liệu từ Trung Quốc, bởi giá cả ở mức tương đối ổn định và phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Tuy nhiên, thực tế thị trường cho thấy áp lực từ hàng giá rẻ Trung Quốc ngày càng rõ rệt. Nếu không có các giải pháp nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu, hàng Việt sẽ khó cạnh tranh lâu dài. Nhiều DN nhỏ buộc phải giảm giá bán, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng tái đầu tư.

Lối thoát nào cho bài toán tự chủ?

Không chỉ có giá rẻ, hàng Trung Quốc còn đa dạng về mẫu mã và thiết kế, khiến người tiêu dùng dễ bị cuốn theo. Đây là một trong những lý do khiến các DN Việt phải liên tục tìm kiếm những lối đi chiến lược để duy trì sức cạnh tranh.

Một nghịch lý đang xuất hiện: trong khi nhiều thị trường lớn đang dựng rào ngăn hàng Trung Quốc, chiều ngược lại tại Việt Nam vẫn đang tăng tốc.

Như thông tin đã được đưa ra trong trung tuần tháng 5/2026 về việc EU đang chuẩn bị áp dụng một loạt quy định mới nhằm siết chặt hàng hóa giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc.

Chỉ riêng năm 2025 vừa qua, có tới 5,8 tỷ kiện hàng được vận chuyển vào khối EU, gấp 4 lần so với năm 2022, trong đó khoảng 91% đến từ Trung Quốc. Giới bán lẻ châu Âu đồng thuận với các quy định mới, cho rằng đây là bước đi cần thiết để tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

Còn tại châu Mỹ Latinh, hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang tràn ngập thị trường này, tạo ra những thách thức lớn cho các DN địa phương và buộc các chính phủ phải cân nhắc bảo vệ DN nội địa.

Cũng nên lưu ý, “lợi thế giá rẻ” của hàng Trung Quốc đang dần thu hẹp. Trong gần 3 năm qua, tình trạng dư thừa công suất và cạnh tranh khốc liệt trong nội địa Trung Quốc đã giúp hàng xuất khẩu duy trì giá thấp. Nhưng trước tác động từ căng thẳng ở Trung Đông, các nhà máy bắt đầu chuyển gánh nặng chi phí sang phía khách hàng, “tấm đệm giá” này đang dần biến mất.

Dù người tiêu dùng chưa cảm nhận rõ ngay do các đơn hàng thường được ký kết từ nhiều tháng trước nhưng giới quan sát cho rằng áp lực sẽ lộ diện rõ hơn trong thời gian tới.

Nhìn nhận thực tế, nhập khẩu từ Trung Quốc không hoàn toàn là điều tiêu cực, ít nhất trong giai đoạn hiện tại. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu là nguyên liệu đầu vào cho sản xuất và xuất khẩu, chứ không phải hàng tiêu dùng cuối. Máy móc, linh kiện điện tử, vải, hóa chất đang giúp duy trì lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu. Đây là thực tế không thể phủ nhận trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất tạo ra rủi ro nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị thế giới đang thay đổi nhanh. Bất cứ biến động nào từ phía Trung Quốc, từ chính sách xuất khẩu cho đến giá nguyên liệu, gián đoạn logistics, đều có thể tác động trực tiếp đến sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó, dòng hàng tiêu dùng giá rẻ tràn vào thị trường nội địa đang tạo ra sức ép cạnh tranh không cân sức với DN Việt, vốn phải chịu đầy đủ chi phí sản xuất, thuế và các nghĩa vụ pháp lý trong nước.

Trước thực trạng này, việc đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu là cấp bách và không thể trì hoãn. DN nên tìm kiếm nguồn từ các quốc gia khác hoặc từ thị trường nội địa. Đồng thời, đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ trong nước cần thực chất, nhằm giảm nhập khẩu từ Trung Quốc xuống 25-30% trong 5-7 năm tới.

Bài toán tự chủ nguyên liệu sản xuất không thể giải trong một ngày, nhưng phải bắt đầu ngay hôm nay. Và mỗi ngày chần chừ, con số 70 tỷ USD kia sẽ chỉ tiếp tục lớn hơn.

Thế Vinh

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/bai-toan-tu-con-so-70-ty-usd-nhap-khau-hang-trung-quoc.html