Hiệp định song phương đầu tiên về duy trì chuỗi cung ứng

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Singapore Lawrence Wong (bên trái) cùng Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon tại một sự kiện. Ảnh: Screengrab

Thỏa thuận “Hiệp định Thương mại hàng hóa thiết yếu” (AOTES) được ký kết vào tháng 5/2026 dưới sự chứng kiến của Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong.

Cách thức hợp tác mới

Trong nhiều thập niên, các hiệp định thương mại tự do toàn cầu thường xoay quanh những mục tiêu quen thuộc như cắt giảm thuế quan, mở rộng thị trường, thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng xuất khẩu… Tuy nhiên, sau đại dịch Covid-19, xung đột Nga - Ukraine, bất ổn tại Trung Đông và hàng loạt cú sốc chuỗi cung ứng toàn cầu, thương mại quốc tế không còn chỉ là câu chuyện “mua gì, bán gì”, mà trở thành vấn đề an ninh quốc gia.

Theo Reuters, trong bối cảnh đó, Hiệp định Thương mại hàng hóa thiết yếu (AOTES) mà Singapore và New Zealand ký kết gần đây được xem là dấu mốc đặc biệt. Đây là hiệp định song phương đầu tiên trên thế giới có tính ràng buộc pháp lý nhằm bảo đảm các mặt hàng thiết yếu vẫn tiếp tục lưu thông ngay cả khi khủng hoảng xảy ra.

Theo thỏa thuận, hai bên cam kết không áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu không cần thiết đối với những mặt hàng thiết yếu đã thống nhất. Văn kiện đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp nhằm tạo thuận lợi cho lưu chuyển hàng hóa, tăng cường chia sẻ thông tin và tham vấn lẫn nhau trước hoặc trong các tình huống đứt gãy chuỗi cung ứng, qua đó góp phần củng cố ổn định thị trường và nâng cao niềm tin của doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Thông thường, khi thế giới đối mặt khủng hoảng, phản ứng phổ biến của một số quốc gia là siết xuất khẩu, tích trữ hàng hóa và ưu tiên nhu cầu trong nước. Điều này từng xảy ra với khẩu trang, vắc xin, thuốc men trong đại dịch Covid-19; lúa mì và phân bón trong xung đột Nga - Ukraine; năng lượng, nhiên liệu giữa căng thẳng hiện nay ở Trung Đông. Do đó, việc Singapore và New Zealand cam kết không “ngắt mạch” nguồn cung của nhau ngay cả khi chuỗi cung ứng biến động, thu hút sự dõi theo của giới kinh tế toàn cầu.

Xây dựng “mạng lưới tin cậy”

Hiệp định này không phải phản ứng tức thời trước diễn biến khó lường tại Trung Đông, bởi đàm phán hoàn tất từ tháng 10/2025. Điều đó cho thấy các bên chủ động xây dựng nền tảng hợp tác bền vững cho một thế giới đòi hỏi khả năng thích ứng và chống chịu cao hơn. Đây cũng là tư duy đáng chú ý nhất của AOTES khi thay vì đặt cược hoàn toàn vào thị trường toàn cầu, các nước bắt đầu xây dựng mạng lưới an toàn chiến lược với đối tác đáng tin cậy.

Không phải ngẫu nhiên mà Singapore và New Zealand thường xuất hiện trong vai trò tiên phong của các mô hình hợp tác thương mại mới. Hai quốc gia từng là những thành viên đầu tiên thúc đẩy Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP); đồng thời góp phần hình thành Hiệp định Đối tác kinh tế kỹ thuật số (DEPA). AOTES tiếp tục phản ánh phong cách đặc trưng đó với sự linh hoạt, thực dụng và đi trước xu hướng. Các bên kỳ vọng AOTES thu hút sự tham gia của các quốc gia khác trong tương lai để tạo nền tảng cho mạng lưới đối tác tin cậy rộng lớn hơn.

Theo CNA, thách thức lớn nhất của AOTES có lẽ nằm ở “bài kiểm tra niềm tin” khi khủng hoảng thực sự xảy ra. Mô hình hợp tác song phương này hiện dựa trên sự bổ trợ khá cân bằng giữa năng lượng và lương thực, nhưng không phải mọi cú sốc kinh tế toàn cầu đều tác động giống nhau đến hai lĩnh vực này. Nếu khủng hoảng xuất phát từ y tế, công nghệ hay một khu vực khác của chuỗi cung ứng toàn cầu, hiệu quả của cơ chế hiện tại có thể bị thử thách. Bên cạnh đó, nếu mở rộng thêm thành viên tham gia hiệp định, bài toán chia sẻ nguồn lực thiết yếu chắc chắn sẽ trở nên phức tạp, đặc biệt trong những thời điểm áp lực nhu cầu trong nước gia tăng.

Trước đây, toàn cầu hóa vận hành dựa trên giả định hàng hóa luôn lưu thông nếu có nhu cầu và tiền bạc. Song, thực tế gần đây cho thấy chuỗi cung ứng có thể bị gián đoạn bởi xung đột, dịch bệnh, thiên tai, cạnh tranh địa chính trị... Một con tàu mắc kẹt ở kênh đào Suez hay ở eo biển Hormuz cũng đủ khiến giá năng lượng và lương thực toàn cầu chao đảo. Đối với những quốc gia vốn không có lợi thế về quy mô dân số hay tài nguyên để tự cung tự cấp như Singapore hay New Zealand, thay vì theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ, hai nước lựa chọn củng cố niềm tin và tính kết nối.

Tựu trung, giá trị lớn nhất của AOTES nằm ở thông điệp mạnh mẽ về tầm quan trọng của hợp tác và lòng tin trong duy trì ổn định chuỗi cung ứng, một trong những nền tảng quan trọng nhất của an ninh kinh tế toàn cầu trong bối cảnh hiện nay.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/hiep-dinh-song-phuong-dau-tien-ve-duy-tri-chuoi-cung-ung-3336477.html