Sự tương thích về chế độ bảo đảm báo, tạp chí sau sắp xếp bộ máy
Nhìn từ góc độ pháp lý, việc sửa đổi Thông tư 138 là một yêu cầu tự thân và cấp thiết. Thực hiện Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026 của Bộ Quốc phòng, dự thảo Thông tư mới đã bám sát các Kết luận của Bộ Chính trị về sắp xếp tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030.
Đặc biệt, sự ra đời của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và việc kiện toàn các cơ quan báo chí theo quy hoạch quốc gia đã tạo ra một diện mạo mới cho các đầu mối đơn vị trong toàn quân. Nếu không có sự điều chỉnh về định mức tiêu chuẩn văn hóa tinh thần, chúng ta sẽ tạo ra một khoảng trống trong việc thụ hưởng thông tin của bộ đội tại các đơn vị mới thành lập hoặc vừa được cơ cấu lại.
Cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn Pháo binh 368 (Quân đoàn 12) đọc Báo Quân đội nhân dân trong giờ giải lao bên trận địa.
Trao đổi về vấn đề này, Đại tá Trần Phú Mừng, Trưởng phòng Thông tấn Báo chí, Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị chia sẻ: Cục Tuyên huấn đã rất chủ động, tích cực phối hợp với Văn phòng Tổng cục Chính trị trong việc nghiên cứu xây dựng dự thảo. Chúng tôi đã tham gia khảo sát thực tế các loại hình cơ quan, đơn vị Quân đội, tìm hiểu kỹ việc bảo đảm, sử dụng tiêu chuẩn báo, tạp chí ở các loại hình cơ quan, đơn vị, các thiết chế văn hóa ở đơn vị cơ sở; rà soát lại toàn bộ hệ thống tên báo, tạp chí sau kiện toàn, sắp xếp lại các cơ quan báo chí cả trong và ngoài Quân đội; nghiên cứu tôn chỉ, mục đích, cơ cấu chuyên mục của các cơ quan báo, tạp chí nằm trong danh mục báo, tạp chí bảo đảm cho các cơ quan, đơn vị Quân đội.
Định mức tiêu chuẩn báo, tạp chí đối với các đơn vị đủ quân và các loại hình tổ chức, biên chế khác quy định trong dự thảo.
Quan điểm xây dựng Thông tư lần này tập trung vào tính đồng bộ và sự công bằng. Dự thảo đã tiếp thu và bổ sung định mức cho các đối tượng mới phát sinh như Trường Thiếu sinh quân (bảo đảm như trường quân sự quân khu), Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh (như cấp sư đoàn) hay các kíp tàu ngầm (bảo đảm như tàu cấp 1). Đây là sự điều chỉnh dựa trên cơ sở thực tiễn: Quân số tại các đầu mối này đông, hoạt động đa dạng, nhu cầu về đời sống tinh thần là rất lớn. Việc chuẩn hóa định mức này chính là sự quan tâm thiết thực của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đối với các lực lượng làm nhiệm vụ đặc thù.
Báo Quân đội nhân dân đáp ứng tốt nhu cầu thông tin, văn hóa, giải trí lành mạnh của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân
Đi sâu vào nội dung định mức báo chí, dự thảo tiếp tục khẳng định vị thế chủ công của các cơ quan báo chí Quân đội. Đại tá Trần Phú Mừng nhấn mạnh: Chúng tôi tiếp tục tham mưu phát huy tốt vai trò của báo chí Quân đội; theo đó, Báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Tạp chí Quân sự quốc phòng, báo các quân khu, quân chủng tiếp tục là những báo, tạp chí chủ đạo, được ưu tiên trong danh mục báo, tạp chí bảo đảm cho các cơ quan, đơn vị Quân đội. Bởi trong thực tế, báo chí Quân đội luôn giữ vai trò chủ công, nòng cốt trong việc đưa tin, tuyên truyền về quân sự, quốc phòng, tuyên truyền về QĐND Việt Nam, giữ vai trò tiên phong trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cũng như đáp ứng tốt nhu cầu thông tin, văn hóa, giải trí lành mạnh của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.
Đáng chú ý nhất là định mức dành cho Báo Quân đội nhân dân (có số cuối tuần) và Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng (SK&NC). Theo phụ lục dự thảo, Báo Quân đội nhân dân (bao gồm cả số cuối tuần) được bảo đảm rộng khắp đến tận cấp trung đội, tàu hải quân, biên đội bay. Đặc biệt, Nguyệt san SK&NC - một ấn phẩm có hàm lượng tri thức lịch sử và tính giáo dục truyền thống cao đã được đưa vào tiêu chuẩn cấp cho cấp đại đội, đồn biên phòng và kíp tàu ngầm. Đây là một sự chuyển hướng đúng đắn, giúp chiến sĩ trẻ tiếp cận với các tư liệu lịch sử sống động, từ đó bồi đắp lòng tự hào và trách nhiệm với nhiệm vụ.
Định mức tiêu chuẩn báo, tạp chí phòng Hồ Chí Minh, thư viện, phòng đọc quy định tại dự thảo.
Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn tại đơn vị cơ sở, vẫn còn những băn khoăn cần được giải quyết thấu đáo. Trung tá Nguyễn Ngọc Sơn, Chỉ huy trưởng Ban CHQS Đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh cho rằng: Đối với Ban CHQS cấp xã, phường, đặc khu sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, quân số đã tăng lên đáng kể. Do đó, Trung tá Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất: Nên tăng số lượng Báo Quân đội nhân dân cho các đầu mối này lên 2 tờ/số (tương đương cấp tiểu đoàn) và bổ sung thêm Nguyệt san SK&NC. Bởi đây là những cán bộ trực tiếp làm công tác quân sự địa phương, họ rất cần thông tin chính thống để nghiên cứu và vận dụng.
Một ý kiến khác rất sát thực tiễn đến từ Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Điện Biên, đó là việc bổ sung báo QĐND cho đối tượng Thôn đội trưởng. Tại các địa bàn xa xôi, biên giới, Thôn đội trưởng chính là "cánh tay nối dài" của Đảng, là người trực tiếp tuyên truyền chính sách đến nhân dân. Một tờ báo Đảng trong Quân đội trao tay Thôn đội trưởng chính là trao cho họ một "vũ khí" tuyên truyền sắc bén.
Vấn đề đặt ra là: Làm sao để báo đến tay bộ đội đầy đủ, đúng tiêu chuẩn? Thực trạng hiện nay tại một số đơn vị, tiêu chuẩn vẫn có nhưng việc mua báo lại chưa nghiêm túc hoặc bị gián đoạn. Để khắc phục triệt để tình trạng này, Đại tá Dương Quốc Long đề xuất giải pháp mạnh mẽ: “Nên thực hiện việc cấp báo bằng hiện vật thay vì cấp kinh phí. Việc cấp kinh phí khiến đơn vị cơ sở gặp khó khăn trong đặt mua, thanh quyết toán và không đảm bảo tính kịp thời. Cấp bằng hiện vật qua hệ thống phát hành chuyên trách không chỉ đảm bảo 100% đầu báo đến đúng đối tượng mà còn giúp cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện chế độ.” Đồng thời, cần quy định việc lưu giữ và sử dụng báo tại phòng đọc, phòng sinh hoạt chung là một tiêu chí kiểm tra bắt buộc. Đơn vị nào không chấp hành hoặc để xảy ra tình trạng "đứt gãy" luồng thông tin đến chiến sĩ phải bị xem xét trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy.
Bên cạnh mảng báo chí, dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 138 lần này cũng ghi nhận những bước tiến trong bảo đảm trang bị vật tư CTĐ, CTCT. Dự thảo đã thay thế các danh mục lạc hậu như đầu đĩa DVD bằng các thiết bị hiện đại như tivi 43 inch chất lượng cao, máy thu thanh thế hệ mới. Các quy định về vật tư và hoạt động văn hóa cho Trường Thiếu sinh quân, kíp tàu ngầm cũng được chi tiết hóa, đảm bảo sự tương đồng và công bằng giữa các loại hình đơn vị. Về chế độ sách, tiêu chuẩn hoạt động văn hóa, văn nghệ, cũng có nhiều thay đổi cho sát với tình hình thực tế ở đơn vị.
Việc xây dựng Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 138 là hoàn toàn phù hợp, sát thực tiễn, cho thấy sự nhạy bén, tham mưu kịp thời của các cơ quan chức năng. Khi những trang báo mới, những trang bị mới hay chế độ hoạt động văn hóa, văn nghệ được phục vụ đến tận tay người chiến sĩ, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa hay giữa trùng khơi sóng vỗ, đó không chỉ là sự bảo đảm về vật chất, mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn, giúp mỗi cán bộ, chiến sĩ luôn giữ vững bản lĩnh, niềm tin và ý chí chiến đấu, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
THÀNH AN