'Bẫy Thucydides' mà ông Tập đề cập trong hội đàm với ông Trump là gì?

3 giờ trướcBài gốc

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm Thiên Đàn ở Bắc Kinh vào ngày 14/5. Ảnh: Reuters.

Khi hai lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc gặp nhau tại Bắc Kinh hôm 14/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã dẫn lịch sử Hy Lạp cổ đại để cảnh báo Mỹ về điều có thể xảy ra khi một cường quốc đang lên đối đầu với một cường quốc thống trị.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc nhắc tới một lời cảnh báo từ thời Hy Lạp cổ đại, giai đoạn hai thành bang Athens và Sparta lao vào chiến tranh, cho rằng Mỹ và Trung Quốc cần cảnh giác với “Bẫy Thucydides” trong quan hệ song phương.

Cận cảnh Trung Quốc bắn 21 loạt đại bác chào đón Tổng thống Trump Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì lễ đón Tổng thống Mỹ Donald Trump với dàn quân nhạc cử quốc thiều hai nước trong khi 21 phát đại bác vang lên từ quảng trường Thiên An Môn.

Cuộc chiến Peloponnese trong sử thi

Ông Tập viện dẫn khái niệm vốn trở nên phổ biến trong vài thập niên gần đây để cảnh báo rằng Bắc Kinh và Washington có thể rơi vào một “tình thế cực kỳ nguy hiểm” nếu duy trì quan điểm xung đột.

Khái niệm được ông Tập nhắc đến mang tên Thucydides, vị tướng và sử gia Athens cổ đại. Tác phẩm ghi chép về Chiến tranh Peloponnesus lần thứ hai (431 TCN - 404 TCN) của ông được xem là một trong những bộ sử quân sự đầu tiên của nhân loại, theo New York Times.

Trong tác phẩm này, Thucydides cho rằng cuộc chiến giữa Athens và Sparta xuất phát từ mối đe dọa mà một cường quốc đang lên gây ra đối với thế lực thống trị hiện hữu.

Tượng Thucydides, vị tướng và nhà sử học người Athens, đặt bên ngoài tòa nhà quốc hội ở Vienna. Ảnh: New York Times.

“Sự trỗi dậy của Athens khiến Sparta lo sợ và buộc họ phải bước vào chiến tranh”, Thucydides viết, dù cách dịch chính xác câu nói này vẫn còn gây tranh luận trong giới nghiên cứu cổ điển.

Đối với nhiều học giả, cuộc chiến đó cùng cách lý giải của Thucydides dường như báo trước hầu hết những cuộc xung đột lớn trong lịch sử sau này. Nhà lý thuyết quan hệ quốc tế Graham Allison đã gọi hiện tượng này là “Bẫy Thucydides” vào đầu những năm 2010.

“Ý tưởng cốt lõi là khi một cường quốc thống trị phải đối mặt với một thế lực đang trỗi dậy, xung đột giữa hai bên rất dễ xảy ra, thậm chí có thể là điều khó tránh khỏi”, Daniel Sutton, chuyên gia nghiên cứu Thucydides tại Đại học Cambridge, nhận định hôm 14/5.

Theo phép so sánh của ông Tập, một Trung Quốc ngày càng tự tin sẽ đóng vai Athens, còn Mỹ là Sparta.

Để chứng minh lập luận của mình, Giáo sư Allison từng chỉ ra 16 thời điểm trong lịch sử khi một cường quốc mới nổi đe dọa thay thế vị thế của cường quốc dẫn đầu. Theo thống kê mang tính chủ quan của ông, 12 trong số 16 trường hợp đó đã kết thúc bằng xung đột.

Chiến lược ngoại giao "Cường quốc có trách nhiệm"

Trong hơn một thập niên qua, Chủ tịch Tập Cận Bình cùng nhiều nhà ngoại giao cấp cao Trung Quốc thường xuyên nhắc tới “Bẫy Thucydides” nhưng nhấn mạnh đây là lời cảnh báo cần tránh, thay vì một kết cục tất yếu.

“Ngoài kia không tồn tại cái gọi là ‘bẫy Thucydides’”, ông Tập phát biểu năm 2015 trước cử tọa có sự tham dự của cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger.

Và khái niệm này tiếp tục xuất hiện trong bài phát biểu của ông hôm 14/5. Đứng trước ông Trump tại Đại lễ đường Nhân dân, ông Tập nói thế giới đang ở một bước ngoặt mới: “Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua ‘bẫy Thucydides’ để xây dựng một mô hình quan hệ mới giữa các cường quốc hay không?”, ông đặt câu hỏi.

Cuộc gặp song phương mở rộng của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 14/5. Ảnh: Reuters.

Ryan Swan, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại Trung tâm Nghiên cứu Xung đột Quốc tế Bonn (Đức), cho rằng việc ông Tập liên tục nhắc tới khái niệm này là một phần trong nỗ lực ngoại giao rộng lớn hơn của Bắc Kinh nhằm xây dựng hình ảnh một “cường quốc có trách nhiệm”, có thể chung sống hòa bình với Mỹ.

“Trung Quốc không xem ‘bẫy Thucydides’ là mô hình dự báo mang tính tất yếu như cách một số học giả phương Tây từng diễn giải, mà coi đó là nguy cơ hoàn toàn có thể và cần phải tránh”, ông Swan nhận định. Nhà lãnh đạo Trung Quốc dẫn lịch sử Hy Lạp cổ đại để cảnh báo Mỹ về điều có thể xảy ra khi một cường quốc đang lên đối đầu với một cường quốc thống trị.

Theo Tân Hoa Xã, tại cuộc hội đàm sáng 14/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đưa ra một khái niệm mới: “mối quan hệ chiến lược ổn định mang tính xây dựng”.

Theo giới quan sát, thuật ngữ này phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh và Washington trong việc tái định hình quan hệ song phương vốn nhiều biến động thời gian qua, hướng tới một trạng thái mà cạnh tranh và hợp tác đều được kiểm soát chặt chẽ, dễ dự báo hơn.

Ông Tập cho biết hai nhà lãnh đạo đã nhất trí lấy “mối quan hệ chiến lược ổn định mang tính xây dựng” làm định hướng mới cho quan hệ Mỹ - Trung trong ba năm tới và cả giai đoạn tiếp theo.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh, “sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng” trước hết phải dựa trên hợp tác, trong khi cạnh tranh cần được điều tiết hợp lý, bất đồng có thể kiểm soát và hòa bình phải mang tính dự báo.

Ông Tập đồng thời khẳng định đây “không chỉ là một khẩu hiệu”, mà cần được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể và cùng hướng tới mục tiêu chung từ cả hai phía.

Ông Trump ca ngợi Thiên Đàn của Trung Quốc Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh chính thức bắt đầu trong sáng 14/5, Tổng thống Trump đã cùng Chủ tịch Tập Cận Bình đến thăm khu di tích lịch sử Thiên Đàn.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/bay-thucydides-ma-ong-tap-de-cap-trong-hoi-dam-voi-ong-trump-la-gi-post1651652.html