Câu chuyện phía sau sự sụt giảm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế của Ấn Độ

2 giờ trướcBài gốc

Xuất khẩu nhiên liệu tinh chế của Ấn Độ trong tháng 5 giảm xuống còn khoảng 878.000-930.000 thùng/ngày. (Ảnh: AFP)

Theo dữ liệu từ Kpler, xuất khẩu nhiên liệu tinh chế của Ấn Độ trong tháng 5 giảm xuống còn khoảng 878.000-930.000 thùng/ngày, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2022 và thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Thoạt nhìn, nguyên nhân có thể là do bảo trì nhà máy lọc dầu định kỳ. Nhưng theo các chuyên gia trong ngành, đằng sau đó là một câu chuyện lớn hơn nhiều - tầm quan trọng ngày càng tăng của an ninh năng lượng trong một môi trường toàn cầu đầy bất ổn.

Vì sao xuất khẩu xăng và dầu diesel giảm?

Nguyên nhân lớn nhất là các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đang giảm khai thác nhiên liệu phục vụ xuất khẩu và tăng khai thác khí LPG cho thị trường trong nước.

Khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) được hàng triệu hộ gia đình Ấn Độ sử dụng để nấu ăn và được xem là một trong những loại nhiên liệu nhạy cảm nhất về kinh tế và chính trị của nước này.

Trong nhiều năm, Ấn Độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu khí LPG. Trước khi xung đột tại Tây Á bùng phát, khoảng 90% lượng khí LPG nhập khẩu của Ấn Độ đến từ Trung Đông.

Khi căng thẳng địa chính trị gia tăng và lo ngại về gián đoạn nguồn cung xuất hiện, các nhà máy lọc dầu bắt đầu điều chỉnh chiến lược khai thác.

Thay vì tối đa hóa sản lượng xăng và dầu diesel để xuất khẩu, họ tăng khai thác khí LPG nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước.

Sự thay đổi này tạo ra ảnh hưởng ngay lập tức. Mỗi thùng khí LPG khai thác thêm đồng nghĩa với việc có ít xăng và dầu diesel hơn dành cho thị trường xuất khẩu.

Ước tính ngành cho thấy các nhà máy lọc dầu đã giảm khoảng 80.000 thùng/ngày sản lượng xăng và dầu diesel, đồng thời tăng sản lượng khí LPG. Vì vậy, xuất khẩu xăng và dầu diesel nằm trong nhóm giảm mạnh nhất trong các sản phẩm dầu tinh chế.

Cái giá của an ninh năng lượng

Việc giảm xuất khẩu cho thấy sự đánh đổi mà nhiều quốc gia phải đối mặt trong giai đoạn bất ổn toàn cầu.

Xuất khẩu nhiên liệu tinh chế mang lại nguồn thu ngoại tệ và củng cố vị thế của Ấn Độ trên thị trường năng lượng thế giới. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng quốc tế đối mặt rủi ro, đảm bảo nguồn cung trong nước trở thành ưu tiên hàng đầu. Xung đột ở Tây Á đã làm gia tăng những lo ngại này. Eo biển Hormuz vẫn là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Một phần lớn lượng dầu thô và nhiên liệu toàn cầu đi qua tuyến đường biển hẹp này.

Ấn Độ đặc biệt dễ bị tổn thương vì nước này nhập khẩu gần 88% nhu cầu dầu thô. Đồng thời, Ấn Độ cũng phụ thuộc nhiều vào khu vực này về nguồn cung khí tự nhiên và LPG. Bất kỳ gián đoạn nào đối với các tuyến vận tải biển đều có thể ảnh hưởng đến nguồn cung nhiên liệu và làm tăng chi phí năng lượng trong nước.

Trước những rủi ro đó, các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp lọc dầu đã tập trung tăng khả năng chống chịu của nguồn cung trong nước, ngay cả khi phải hy sinh sản lượng xuất khẩu.

Khai thác LPG kỷ lục trở thành ưu tiên

Sự thay đổi chính sách này đã thể hiện rõ trong hoạt động của các nhà máy lọc dầu. Trong tháng 5, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ nâng sản lượng khí LPG lên mức kỷ lục 52.000 tấn/ngày, cao hơn khoảng 50% so với cùng kỳ năm ngoái.

Mục tiêu của việc tăng sản lượng là củng cố tồn kho trong nước và giảm mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc nguồn cung từ bên ngoài.

Đối với các hộ gia đình, nguồn cung LPG dồi dào hơn giúp hạn chế nguy cơ thiếu hụt và những đợt tăng giá đột biến.

Đối với chính phủ, việc duy trì nguồn cung LPG ổn định là rất quan trọng vì khí đốt nấu ăn ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu gia đình và có ý nghĩa lớn về kinh tế lẫn chính trị.

Kết quả là ưu tiên của các nhà máy lọc dầu đã thay đổi rõ rệt: An ninh năng lượng trong nước hiện quan trọng hơn tăng trưởng xuất khẩu.

Bảo trì nhà máy Reliance làm xuất khẩu giảm thêm

Một nguyên nhân quan trọng khác là đợt bảo trì theo kế hoạch tại tổ hợp lọc dầu Jamnagar của Reliance Industries ở bang Gujarat. Jamnagar là tổ hợp lọc dầu lớn nhất Ấn Độ và thuộc nhóm lớn nhất thế giới.

Do đây là đầu mối xuất khẩu nhiên liệu quan trọng của Ấn Độ, bất kỳ sự sụt giảm công suất nào cũng ảnh hưởng đáng kể đến lượng xuất khẩu. Công tác bảo trì trong tháng 5 làm giảm lượng dầu thô chế biến và giảm số lô hàng xuất khẩu. Đồng thời, một phần nhiên liệu vốn dành cho thị trường nước ngoài được chuyển sang phục vụ nhu cầu trong nước. Sự kết hợp giữa sản lượng thấp hơn và phân bổ nhiều hơn cho thị trường nội địa đã đẩy nhanh đà sụt giảm xuất khẩu.

Chính phủ và các doanh nghiệp nhà nước chuyển trọng tâm vào thị trường nội địa

Các công ty dầu khí nhà nước cũng góp phần làm xuất khẩu chậm lại. Giới chức muốn duy trì lượng tồn kho trong nước ở mức an toàn trong bối cảnh bất ổn toàn cầu và nhu cầu nhiên liệu tại Ấn Độ tăng lên. Thay vì đẩy mạnh bán ra thị trường quốc tế, các nhà máy lọc dầu phân bổ phần lớn sản lượng hơn cho người tiêu dùng trong nước. Động thái này phản ánh một thay đổi chiến lược rộng hơn.

Các nhà hoạch định năng lượng của Ấn Độ ngày càng xem an ninh nhiên liệu không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề năng lực chống chịu của quốc gia. Đảm bảo nguồn cung nhiên liệu liên tục trở nên đặc biệt quan trọng khi các xung đột địa chính trị có thể nhanh chóng làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thuế xuất khẩu tạo thêm áp lực

Hiệu quả kinh tế của xuất khẩu cũng giảm đi. Ấn Độ đã áp thuế xuất khẩu đối với xăng, khiến hoạt động xuất khẩu kém hấp dẫn hơn.

Trong khi đó, các doanh nghiệp phân phối nhiên liệu nhà nước vẫn phải chịu lỗ đối với một số loại nhiên liệu bán trong nước. Giới chức cho biết khoản lỗ từ bình khí LPG dân dụng vẫn ở mức lớn, còn nhiên liệu hàng không bán trong nước cũng đang bị lỗ. Những yếu tố này tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định khai thác và kinh doanh, khiến việc đảm bảo nguồn cung nội địa quan trọng hơn cơ hội xuất khẩu.

Điều này có ý nghĩa gì với Ấn Độ?

Sự sụt giảm xuất khẩu không cho thấy ngành lọc dầu Ấn Độ suy yếu. Ngược lại, nó phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên. Ấn Độ vẫn là một trong những quốc gia lọc dầu và xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất châu Á, với công suất chế biến lớn và nhu cầu quốc tế mạnh đối với các sản phẩm của mình.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy trong thời kỳ bất ổn địa chính trị, an ninh năng lượng có thể quan trọng hơn mục tiêu tăng xuất khẩu. Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ hiện phải cân bằng giữa hai mục tiêu: Kiếm doanh thu từ thị trường quốc tế và đảm bảo người dân trong nước được tiếp cận nguồn nhiên liệu ổn định với giá hợp lý. Hiện tại, mục tiêu thứ hai đang được ưu tiên hơn.

Vì vậy, việc xuất khẩu xăng và dầu diesel giảm không chỉ đơn thuần là một con số thương mại. Đó còn là dấu hiệu cho thấy các xung đột toàn cầu, rủi ro năng lượng và các ưu tiên trong nước đang định hình lại chiến lược nhiên liệu của Ấn Độ trong năm 2026.

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/cau-chuyen-phia-sau-su-sut-giam-xuat-khau-nhien-lieu-tinh-che-cua-an-do-742011.html