Điện hạt nhân và bài toán an ninh năng lượng dài hạn

2 giờ trướcBài gốc

Điện hạt nhân được xem xét trở lại

Nhu cầu điện ngày càng gia tăng, trong khi các cam kết giảm phát thải và biến động địa chính trị toàn cầu đang tạo áp lực lớn lên hệ thống năng lượng của nhiều quốc gia. Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân tiếp tục được nhìn nhận như một nguồn điện nền ổn định, ít phát thải và có khả năng hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Toàn cảnh hội thảo.

Tại hội thảo quốc tế về "Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam" tổ chức ngày 11/5 tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuẩn bị sớm cho việc đưa điện hạt nhân trở lại quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia, đặc biệt là nghiên cứu các công nghệ mới như lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR).

Theo TS. Nguyễn Ngọc Hưng, Trưởng phòng Kinh tế Năng lượng, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là duy trì đủ nguồn cung điện mà còn phải bảo đảm tính ổn định, khả năng tiếp cận và chi trả của người dân, doanh nghiệp.

Ông cho biết xu hướng tiêu thụ điện tại Việt Nam trong giai đoạn tăng trưởng cao có thể tương tự các quốc gia từng trải qua quá trình công nghiệp hóa mạnh như Hàn Quốc hay Hoa Kỳ. Vì vậy, việc xây dựng chương trình phát triển điện hạt nhân với quy mô linh hoạt là cần thiết để đáp ứng nhu cầu năng lượng trong dài hạn.

Theo chuyên gia này, Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đã mở ra định hướng phát triển điện hạt nhân, trong đó có công nghệ SMR.

Khác với các nhà máy điện hạt nhân truyền thống, SMR có quy mô nhỏ hơn, thời gian xây dựng ngắn hơn và khả năng vận hành linh hoạt hơn. Đây được xem là lợi thế quan trọng trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, bởi SMR có thể hỗ trợ bù đắp công suất điện nền khi nguồn điện gió, điện mặt trời biến động.

“SMR là nguồn điện không phát thải và có khả năng nâng cao tính tự chủ cho hệ thống năng lượng quốc gia”, TS. Nguyễn Ngọc Hưng nhận định.

Xu hướng công nghệ mới nhưng còn nhiều thách thức

Đồng quan điểm, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam, cho rằng điện hạt nhân hiện không chỉ gắn với mục tiêu giảm phát thải mà còn đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế dài hạn.

Một trong những lợi thế lớn của điện hạt nhân là khả năng dự trữ nhiên liệu trong thời gian dài, giúp giảm rủi ro đứt gãy nguồn cung so với các nhiên liệu hóa thạch phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế.

Theo các dự báo quốc tế, công suất điện hạt nhân toàn cầu đến năm 2050 có thể tăng gấp đôi so với hiện nay. Sau sự cố Fukushima, các công nghệ thế hệ mới đang được phát triển theo hướng nâng cao tiêu chuẩn an toàn. Trong đó, SMR trở thành xu hướng được nhiều quốc gia quan tâm nhờ tính linh hoạt và quy mô phù hợp hơn.

TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (Ảnh: Việt Dũng)

TS. Trần Chí Thành cho biết một số nước trong khu vực đã bắt đầu triển khai công nghệ này. Ngoài SMR, nhiều quốc gia cũng đang nghiên cứu lò phản ứng siêu nhỏ MMR với công suất dưới 10 MW cho các mục đích chuyên biệt.

Liên quan đến chương trình điện hạt nhân trong nước, ông cho biết Việt Nam đã có bước tiến mới khi ký Hiệp định liên Chính phủ về phát triển điện hạt nhân với Liên bang Nga trong chuyến thăm của nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính hồi tháng 3/2026. Theo kế hoạch, Việt Nam dự kiến triển khai công nghệ lò VVER với hai tổ máy công suất lớn.

Tuy nhiên, lãnh đạo Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam cho rằng đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu và vẫn còn nhiều công việc phức tạp cần thực hiện, trong đó có việc cập nhật hồ sơ địa điểm xây dựng nhà máy - công việc được đánh giá mất nhiều thời gian.

Đối với SMR, Việt Nam hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu và chưa có chương trình quốc gia riêng cho loại hình công nghệ này.

“An toàn là yêu cầu không có ngoại lệ”

Dù được đánh giá có nhiều tiềm năng, SMR hiện vẫn đối mặt với không ít thách thức về chi phí, công nghệ và nhiên liệu.

Theo TS. Trần Chí Thành, giá thành điện của SMR hiện cao hơn đáng kể so với các lò phản ứng công suất lớn truyền thống. Bên cạnh đó, nhiều thiết kế SMR sử dụng nhiên liệu có độ làm giàu cao hoặc nhiên liệu đặc biệt chưa phổ biến trên thị trường, dẫn tới rủi ro về nguồn cung.

Ngoài ra, công nghệ này cũng đặt ra yêu cầu rất cao về độ bền vật liệu, khả năng vận hành trong môi trường bức xạ lớn và các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Lãnh đạo Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam nhấn mạnh, yếu tố quan trọng nhất đối với ngành điện hạt nhân không nằm ở tốc độ phát triển công nghệ mà là văn hóa an toàn.

Theo ông, những người làm việc trong lĩnh vực hạt nhân phải thực sự thấm nhuần nguyên tắc an toàn tuyệt đối trong mọi khâu vận hành, bởi đây là lĩnh vực không cho phép sai sót.

Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất Việt Nam cần tập trung nguồn nhân lực và nguồn lực nghiên cứu thay vì triển khai phân tán, tránh tình trạng thiếu chiều sâu chuyên môn. Đồng thời, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế với các đối tác có kinh nghiệm như Nga, Nhật Bản hay Canada nhằm từng bước tiếp cận công nghệ và xây dựng năng lực nội tại cho ngành điện hạt nhân Việt Nam.

Huy Tùng

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/dien-hat-nhan-va-bai-toan-an-ninh-nang-luong-dai-han-740850.html