Điều gì xảy ra với cơ thể bạn khi ăn cay?

4 giờ trướcBài gốc

Ớt và các gia vị cay là những thành phần không thể thiếu trong ẩm thực Việt, mang đến hương vị đặc trưng cho món ăn. Việc ăn cay không chỉ làm tăng cảm giác ngon miệng mà còn được nhiều người cho rằng có lợi cho sức khỏe, giúp giảm cân, thanh lọc cơ thể...

Nội dung

1. Capsaicin hoạt động như thế nào trong cơ thể?

1.1 Capsaicin làm tăng chuyển hóa (nhưng không đáng kể)

1.2 Ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa

2. Những lầm tưởng phổ biến về ăn cay

2.1. Ăn cay giúp giảm cân mạnh mẽ

2.2. Ăn cay gây loét dạ dày

2.3. Ăn cay "thanh lọc cơ thể"

2.4 Ăn ớt giúp phòng ngừa ung thư

3. Ai nên hạn chế ăn cay?

Về mặt sinh học, vị cay chủ yếu đến từ một hợp chất có tên capsaicin – chất tác động trực tiếp lên hệ thần kinh cảm giác. Khi ăn đồ cay, cơ thể có thể xuất hiện nhiều phản ứng tức thời như nóng rát miệng, chảy nước mắt, đổ mồ hôi, thậm chí thay đổi nhẹ nhịp tim và tiêu hao năng lượng. Tuy nhiên, mức độ và lợi ích sức khỏe của những thay đổi này cần được nhìn nhận một cách khoa học.

1. Capsaicin hoạt động như thế nào trong cơ thể?

Capsaicin gắn vào một thụ thể đặc biệt gọi là TRPV1 (Transient Receptor Potential Vanilloid 1). Đây là thụ thể cảm nhận nhiệt, đau và kích thích hóa học. Khi capsaicin kích hoạt TRPV1, não bộ "hiểu nhầm" rằng cơ thể đang tiếp xúc với nhiệt độ cao, dù thực tế thức ăn không nóng. Vì vậy, người ăn có thể cảm thấy bỏng rát ở miệng, cổ họng; mắt chảy nước; mũi chảy dịch; da ửng đỏ hoặc đổ mồ hôi...

Phản ứng này hoàn toàn mang tính sinh lý và không đồng nghĩa với việc tổn thương mô xảy ra (trừ khi ăn quá mức gây kích ứng mạnh). Điều đáng chú ý là khi tiếp xúc lặp lại, các thụ thể TRPV1 sẽ giảm độ nhạy – lý giải vì sao người ăn cay thường xuyên có thể tăng cay theo thời gian mà không còn cảm giác quá khó chịu.

Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy capsaicin có tiềm năng:

Chống viêm
Chống oxy hóa
Kháng khuẩn
Giảm đau
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch…

Tuy nhiên, phần lớn các dữ liệu này chưa được xác nhận rõ ràng qua thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người. Một điểm quan trọng là khả năng hấp thu capsaicin qua đường ăn uống khá hạn chế. Chất này được chuyển hóa nhanh tại gan và ruột, dẫn đến nồng độ trong máu thấp. Vì vậy, những lợi ích được ghi nhận trong môi trường phòng thí nghiệm khó đạt được chỉ bằng cách ăn ớt trong khẩu phần thông thường.

Ớt tươi, ớt bột và các loại gia vị cay – nguồn cung cấp capsaicin, hợp chất tạo vị cay đặc trưng, kích hoạt cảm giác nóng rát khi ăn cay.

1.1 Capsaicin làm tăng chuyển hóa (nhưng không đáng kể)

Một trong những quan niệm phổ biến nhất là ăn cay giúp giảm cân nhanh chóng. Cơ sở của nhận định này nằm ở hiện tượng sinh nhiệt (thermogenesis). Khi TRPV1 được kích hoạt, hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh hơn, làm tăng nhẹ mức tiêu hao năng lượng. Một số nghiên cứu tổng hợp cho thấy bổ sung capsaicin có thể giúp giảm cân và giảm vòng eo ở mức khiêm tốn. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa capsaicin trong thực phẩm và trong thực phẩm chức năng.

Một gam ớt chứa khoảng 3 mg capsaicinoids (nhóm hợp chất tạo vị cay, bao gồm capsaicin). Trung bình, một số nghiên cứu ghi nhận lượng tiêu thụ ớt hằng ngày chỉ cung cấp vài chục miligam capsaicinoids. Trong khi đó, nhiều sản phẩm bổ sung chứa tới 300–500 mg capsaicin.

Quan trọng hơn, cơ thể người hấp thu capsaicin qua đường tiêu hóa không hiệu quả. Phần lớn chất này bị chuyển hóa nhanh hoặc đào thải. Do đó, hiệu quả giảm cân từ ăn cay trong chế độ ăn thông thường gần như không đáng kể.

WHO vẫn nhấn mạnh rằng kiểm soát cân nặng hiệu quả cần dựa trên chế độ ăn cân đối, giàu rau củ, hạn chế đường – chất béo bão hòa, kết hợp hoạt động thể lực đều đặn.

1.2 Có lợi cho hệ tiêu hóa

Capsaicin có thể tác động đến dạ dày và ruột theo nhiều hướng khác nhau. Một số nghiên cứu cho thấy capsaicin có khả năng:

Giảm tiết axit dạ dày trong một số điều kiện;
Tăng tiết chất kiềm giúp trung hòa axit;
Tăng lưu lượng máu đến niêm mạc tiêu hóa, từ đó có thể góp phần bảo vệ lớp niêm mạc.

Tuy nhiên, bằng chứng ở người còn hạn chế và chưa thống nhất. Trên thực tế lâm sàng, nhiều người sau khi ăn cay cảm thấy ợ nóng, nóng rát thượng vị hoặc khó chịu bụng. Ở những bệnh nhân mắc viêm dạ dày hoặc trào ngược dạ dày – thực quản (GERD), capsaicin có thể làm tăng cảm giác đau và kích ứng do làm nhạy cảm hơn các thụ thể TRPV1 trong ống tiêu hóa.

Do đó, với người khỏe mạnh, ăn cay mức độ vừa phải thường không gây hại. Nhưng với người có bệnh lý tiêu hóa, cần thận trọng và theo dõi phản ứng cơ thể.

2. Những lầm tưởng phổ biến về ăn cay

2.1. Ăn cay giúp giảm cân mạnh mẽ

Sự gia tăng chuyển hóa do capsaicin là có thật nhưng rất nhỏ. Ngay cả khi sử dụng dạng bổ sung, hiệu quả giảm cân cũng ở mức khiêm tốn. Không có bằng chứng cho thấy ăn nhiều ớt có thể thay thế chế độ ăn lành mạnh và vận động.

2.2. Ăn cay gây loét dạ dày

Loét dạ dày chủ yếu liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid kéo dài. Ớt không phải nguyên nhân trực tiếp gây loét ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, đồ cay có thể làm nặng thêm triệu chứng ở người đang bị viêm dạ dày hoặc GERD.

2.3. Ăn cay "thanh lọc cơ thể"

Khái niệm "thanh lọc" không phải thuật ngữ y khoa chính thống. Dù capsaicin có đặc tính chống oxy hóa trong nghiên cứu cơ bản, chưa có bằng chứng lâm sàng khẳng định ăn cay giúp "giải độc" cơ thể. Chức năng thải độc vốn được đảm nhiệm bởi gan, thận và hệ tiêu hóa khỏe mạnh – không phụ thuộc vào việc ăn ớt.

2.4 Ăn ớt giúp phòng ngừa ung thư

Tác dụng chống ung thư của capsaicin chỉ được chứng minh trong các nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật. Những tác dụng này chưa được chứng minh ở người.

3. Ai nên hạn chế ăn cay?

Một số nhóm nên thận trọng khi sử dụng thực phẩm cay:

Người bị viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng.
Người mắc trào ngược dạ dày – thực quản.
Người có hội chứng ruột kích thích.
Người dễ tiêu chảy sau ăn cay.
Trẻ nhỏ…

Với người khỏe mạnh, có thể ăn cay ở mức vừa phải, phù hợp khẩu vị và khả năng dung nạp cá nhân.

Ớt và gia vị cay có thể là một phần của chế độ ăn đa dạng, nếu sử dụng hợp lý. Không nên tuyệt đối hóa lợi ích, cũng không cần loại bỏ hoàn toàn nếu cơ thể dung nạp tốt. Nguyên tắc chung bao gồm: Ăn cay ở mức độ vừa phải; tránh ăn cay khi đói hoặc khi đang có triệu chứng viêm loét dạ dày; kết hợp với chế độ ăn giàu chất xơ, rau xanh; theo dõi phản ứng cơ thể sau khi ăn…

Mời độc giả xem thêm:

DS. Thu Giang

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/dieu-gi-xay-ra-voi-co-the-ban-khi-an-cay-169260220103220185.htm