Độc đáo Lễ hội Rước nước trên đất Biện Thượng

3 giờ trướcBài gốc

Hát văn, hát đối phục vụ cho Lễ hội Rước nước chùa Báo Ân trên dòng sông Mã.

Nằm bên dòng sông Mã nên thơ và hiền hòa, vùng đất thiêng Biện Thượng chứa đựng khí thiêng sông núi, còn in dấu nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh nổi tiếng, như: Phủ Trịnh, nghè Vẹt cổ kính. Đặc biệt, Phủ Trịnh uy nghi là nơi đặt bài vị của các chúa Trịnh - chứng tích thịnh vượng của một dòng họ, một vương triều.

Tương truyền, sau khi hoàn thành vương nghiệp, để tri ân công đức, tình nghĩa của dân làng Biện Thượng, chúa Trịnh đã cho xây chùa Báo Ân Tự (chùa Báo Ân). Năm 1886, nhà yêu nước Tống Duy Tân đã chọn địa điểm dấy binh và lấy núi Hùng Lĩnh đặt tên cho cuộc khởi nghĩa. Sư sãi chùa Báo Ân đã bí mật tham gia giúp đỡ nghĩa quân Hùng Lĩnh. Khi phong trào thất bại, cử nhân Nguyễn Sự Chí, người phụ trách phong trào Cần Vương đã về chùa Báo Âm ẩn náu.

Theo thông lệ truyền thống, hằng năm cứ vào ngày 28 tháng 2 âm lịch, vùng đất Biện Thượng lại tổ chức Lễ hội Rước nước tại chùa Báo Ân. Các cụ cao niên trong làng kể lại trước kia lễ hội được tổ chức rất lớn, ngoài phần lễ trang nghiêm và thành kính, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi, trò diễn dân gian như đánh đu, kéo co, chơi bài điếm ... Những ngày tổ chức lễ hội thực sự là những ngày vui nhất trong năm của Nhân dân trong vùng. Trước khi tổ chức rước, nước người ta sẽ làm lễ “dâng đăng” và lễ “mộc dục”. Theo đó, tối ngày 27 tháng 2 âm lịch khi làng xóm lên đèn thì tại chùa Báo Ân và bến đò Hoành sông Mã, đèn nến được thắp lên sáng trưng cả một vùng sông nước. Những chiếc thuyền đã tập kết trên sông, sau lời tuyên bố của bậc cao niên, thuyền chở đông người sẽ lướt trên mặt sông, đến giữa dòng nước trong gọi là vụng Quần Tiên thì hạ cây nêu. Cạnh cây nêu đặt một ngọn đèn to, ánh sáng hắt lên mặt nước lung linh. Đoàn người vừa chèo thuyền quanh cây nêu vừa hát. Giữa đêm xuân tháng hai, gió mát nhẹ đưa lên từng gương mặt mỗi người, những giọng hát văn, trống quân, hát đối đáp ngân lên vang vọng một khúc sông. Sau đó những chiếc đèn hoa đăng được thả trên sông. Những ngọn hoa đăng bồng bềnh trên mặt nước mang theo lời thỉnh cầu thành tâm của Nhân dân vùng đất Biện Thượng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, làng trên xóm dưới được bình yên.

Thuyền chở các tăng ni, phật tử ra Vụng Tiên để thực hiện nghi thức lấy nước tắm phật, tắm mẫu.

Sáng ngày 28 tháng 2 âm lịch, Lễ hội Rước nước mới chính thức bắt đầu với quy mô hoành tráng, thu hút rất đông các vị tăng ni, phật tử và Nhân dân. Sau khi làm các nghi lễ tại chùa Báo Ân và phủ Mẫu, các thiện nam và tín nữ sẽ đẩy thuyền Cô Ba xuống bến sông. Đi đầu là thuyền của Phật có lọng vàng, mâm hoa quả và bình nước được phủ bằng tấm nhiễu đỏ. Tiếp theo sau là hai thuyền Mẫu, mỗi thuyền có một đồng cô hoặc một đồng cậu dẫn đầu. Tiếp nữa là thuyền chở các tăng ni, phật tử. Trên thuyền, dàn nhạc bát âm và các làn điệu hát cổ, hò chèo thuyền bắt đầu cất lên, âm vang giữa mênh mông sông nước.

Các cụ cao niên trong vùng truyền lại rằng, trong khi rước nước phải hát và hò được 3 nội dung: Tích cô Ba Thoải trên sông nước ngã Ba Bông; tích thân mẫu Trịnh Kiểm và ca ngợi cảnh đẹp chùa Báo Ân. Trong khi hát và hò theo nhịp chèo, người dân không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh đẹp hài hòa giữa con người với núi sông, mà còn hiểu được những nội dung huyền thoại xa xưa của con người trên khúc sông qua vùng đất Biện Thượng.

Sau khi đoàn thuyền rước nước lượn đủ 5 vòng, quay mũi chầu về chùa Báo Ân và phủ Mẫu rồi ngược lại, thì bắt đầu tiến hành lễ lấy nước tại vụng Quần Tiên. Một chiếc vòng tròn được thả giữa sông, trong đó cắm một cây nêu. Cây nêu được cắm xuống có ý nghĩa xua đi tà ma, làm cho nước sông sạch sẽ tinh khiết. Sau khi đọc một đoạn kinh, nhà sư sẽ dùng gáo dừa múc nước trong vòng tròn cắm cây nêu, đổ đầy 2 bình nước đã được phủ vải nhiễu màu đỏ. Các tín đồ trên thuyền cũng mang theo các chai lọ xin nước tinh khiết xung quanh các cây nêu về cầu may cho gia đình. Khi lấy đủ 2 bình nước, đoàn thuyền rước nước quay về bến, dân làng tổ chức lễ dâng nước tại hai nơi: Chùa Báo Ân và phủ Mẫu. Sau đó người ta sẽ đổ nước mới rước về vào bình cũ, một phần nước sẽ được thả ngũ vị hương vào dùng làm nước tế lễ, một phần để dành năm sau lấy nước làm lễ “mộc dục” tắm cho Phật.

Lễ hội Rước nước ở vùng đất cổ Biện Thượng gắn chặt với sự tích ngôi chùa Báo Ân và phủ Mẫu, với ý nghĩa mang nước thanh khiết giữa dòng sông Mã về tắm Phật, tắm Mẫu để thể hiện sự biết ơn của con người đối với các vị thánh thần. Đồng thời, mỗi con người đến với lễ hội sẽ được gột rửa hết những vướng bận của cuộc sống, tìm cho mình sự thanh thản. Lễ hội Rước nước được duy trì đã không chỉ giữ, lưu truyền những bài hát, làn điệu hò cổ của địa phương, mà còn góp phần xây dựng vùng đất Biện Thượng thành một điểm tham quan du lịch kết nối giữa Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ với các di tích nổi tiếng của xứ Thanh.

Mai Ngọc

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/doc-dao-le-hoi-ruoc-nuoc-tren-dat-bien-thuong-42513.htm