Đối đầu công nghệ Mỹ - Trung

44 phút trướcBài gốc

Mỹ - Trung đối đầu trong lĩnh vực công nghệ.

Cạnh tranh leo thang

Những con số gần đây cho thấy quy mô của cuộc cạnh tranh này ngày càng lớn. Trong quý I/2026, xuất khẩu của Trung Quốc tăng 14%, đạt 977,6 tỷ USD. Xuất khẩu sang ASEAN tăng 20%, sang châu Phi tăng 32% và sang Liên minh châu Âu tăng 21%, bất chấp các biện pháp áp thuế với xe điện Trung Quốc. Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ lại giảm 16%. Các sản phẩm dẫn dắt tăng trưởng là xe điện, pin lithium và hàng công nghệ cao.

Song song với làn sóng xuất khẩu công nghệ là “cơn khát chip” chưa từng có tại Trung Quốc. Chỉ trong quý gần nhất, nước này đã nhập khẩu lượng chip bán dẫn trị giá kỷ lục 135 tỷ USD, còn nhập khẩu điện tử và công nghệ cao tăng 27%. Điều này cho thấy dù đẩy mạnh tự chủ công nghệ, Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào chip tiên tiến nước ngoài. Mỹ đang tìm cách kìm hãm sự phát triển công nghệ của Trung Quốc bằng nhiều biện pháp kiểm soát mới. Trong đó có việc hạn chế xuất khẩu GPU AI (bộ xử lý đồ họa chuyên dùng cho AI), siết chặt việc bán các dòng chip AI tiên tiến của Nvidia, kiểm soát dịch vụ điện toán đám mây (hệ thống máy chủ và hạ tầng tính toán vận hành qua internet), đồng thời ngăn Trung Quốc tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến (khả năng xử lý dữ liệu và huấn luyện mô hình AI quy mô lớn).

Theo tờ Financial Times, Washington hiện không chỉ muốn kiểm soát chip AI, mà còn muốn kiểm soát năng lực huấn luyện và vận hành AI toàn cầu. Trong khi đó, Bắc Kinh đáp trả bằng cách thúc đẩy hệ sinh thái AI nội địa. Huawei đang nổi lên như biểu tượng cho “Chiến lược AI tự chủ của Trung Quốc”. Công ty dự kiến đạt doanh thu chip AI 12 tỷ USD trong năm 2026, tăng mạnh từ 7,5 tỷ USD năm trước. Tập đoàn tài chính Morgan Stanley (Mỹ) dự báo thị trường chip AI Trung Quốc có thể đạt 67 tỷ USD vào năm 2030, trong đó doanh nghiệp nội địa sẽ đáp ứng khoảng 86% nhu cầu trong nước.

Một diễn biến đáng chú ý là chip H200 của Nvidia, dù đã được Mỹ cấp phép xuất khẩu, vẫn gặp khó khăn khi vào Trung Quốc vì các quy định mới từ phía Bắc Kinh. Trung Quốc đang khuyến khích doanh nghiệp nội địa giảm phụ thuộc vào Nvidia và chuyển sang dùng chip Huawei Ascend. CEO Nvidia Jensen Huang cảnh báo rằng nếu các mô hình AI tương lai hoạt động tối ưu trên chip Huawei thay vì công nghệ Mỹ, vị thế công nghệ của Washington có thể bị suy giảm đáng kể. Theo ông, điều này có thể dẫn tới kịch bản các hệ thống AI trên toàn thế giới dần được phát triển để tối ưu cho phần cứng không phải của Mỹ, làm suy giảm vị thế công nghệ mà Mỹ đang nắm giữ hiện nay.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng đang siết chặt kiểm soát kinh tế và công nghệ vì lý do an ninh quốc gia. Bắc Kinh ban hành nhiều quy định mới cho phép điều tra hoặc trừng phạt các doanh nghiệp tuân thủ lệnh cấm vận của Mỹ đối với Trung Quốc. Đồng thời, nước này cũng chặn thương vụ Meta mua startup AI Manus trị giá 2 tỷ USD, cho thấy Bắc Kinh xem trí tuệ nhân tạo (AI) là lĩnh vực chiến lược có liên quan trực tiếp đến an ninh và quyền kiểm soát công nghệ quốc gia.

Dù cạnh tranh ngày càng gay gắt, Mỹ và Trung Quốc vẫn chưa thể tách rời hoàn toàn vì sự phụ thuộc kinh tế giữa hai bên còn rất lớn. Công ty đồ chơi Huntar (Trung Quốc) từng đứng bên bờ phá sản khi Mỹ áp mức thuế rất cao lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trong khi riêng ngành đồ chơi, Trung Quốc vẫn sản xuất khoảng 80% lượng hàng mà Mỹ nhập khẩu. Kinh tế trưởng của Công ty nghiên cứu và phân tích kinh tế Capital Economics, Neil Shearing nhận định rằng sự phụ thuộc kinh tế giữa hai nước mang tính hai chiều và cảnh báo căng thẳng địa chính trị cùng mất cân bằng thương mại đang tạo ra một “vòng xoáy tiêu cực” khiến mâu thuẫn ngày càng gia tăng.

Thế giới tái định hình

Nhiều chuyên gia cho rằng thế giới đang bước vào một “Chiến tranh Lạnh công nghệ” mới, khi AI, chip bán dẫn và dữ liệu trở thành công cụ cạnh tranh quyền lực giữa các quốc gia. Tuy nhiên, khác với thời Chiến tranh Lạnh trước đây, Mỹ và Trung Quốc hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhau về thương mại, sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, phương Tây đang chuyển sang chiến lược giảm rủi ro phụ thuộc, bằng cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển một phần sản xuất sang các quốc gia khác.

Xu hướng này đang tạo ra cơ hội lớn cho nhiều nền kinh tế mới nổi. Việt Nam, Ấn Độ, Malaysia và Mexico trở thành điểm đến quan trọng của làn sóng dịch chuyển công nghệ toàn cầu. Các tập đoàn như Nvidia, Intel, Samsung hay Apple đều đang mở rộng đầu tư tại khu vực châu Á để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Đông Nam Á cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong ngành AI và trung tâm dữ liệu, khi nhiều quốc gia muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Trong khi đó, nhiều nước cũng đang xây dựng chiến lược công nghệ riêng để tránh bị phụ thuộc quá lớn vào một bên. Liên minh châu Âu (EU) đã triển khai Đạo luật bán dẫn của EU nhằm đầu tư hàng chục tỷ euro cho ngành bán dẫn nội địa. Nhật Bản hỗ trợ Rapidus phát triển chip tiên tiến và hợp tác với Mỹ để củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn. Ấn Độ đẩy mạnh chương trình sản xuất chip trong nước, còn UAE và Saudi Arabia đầu tư mạnh vào AI và trung tâm dữ liệu để trở thành trung tâm công nghệ mới của Trung Đông.

Cuộc đối đầu thương mại công nghệ Mỹ – Trung hiện không còn là vấn đề riêng của hai cường quốc, mà đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng, kinh tế và trật tự công nghệ toàn cầu. Trong kỷ nguyên AI, việc kiểm soát được chip bán dẫn, dữ liệu và năng lực tính toán sẽ giúp quốc gia nắm lợi thế kinh tế và quyền lực chiến lược trong tương lai.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/doi-dau-cong-nghe-my-trung.html