Đưa đánh giá tâm lý - xã hội vào hoạt động nuôi con nuôi để tránh 'đổ vỡ từ bên trong'

27 phút trướcBài gốc

“Hồ sơ đạt” nhưng chưa chắc “gia đình sẵn sàng”

Trong quy trình hiện hành, việc xem xét cho nhận con nuôi chủ yếu xoay quanh các tiêu chí pháp lý: giấy tờ nhân thân, tình trạng hôn nhân, điều kiện kinh tế, chỗ ở… Nghĩa là hồ sơ đạt thì có thể đi tiếp.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, những yếu tố quyết định sự thành công của một gia đình lại không nằm trong bộ hồ sơ đó. Một người có thể chứng minh được thu nhập ổn định, có nhà ở hợp pháp, có đầy đủ giấy tờ theo quy định - nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ sẵn sàng về tâm lý để trở thành cha, mẹ của một đứa trẻ, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Thực tiễn tổng kết đã chỉ ra rõ một vướng mắc lớn: hiện chưa có cơ chế bắt buộc đánh giá các yếu tố tâm lý - xã hội trong quá trình giải quyết nuôi con nuôi trong nước. Những câu hỏi quan trọng như:Người nhận con nuôi có động cơ gì? Họ có hiểu đầy đủ về trách nhiệm và khó khăn khi nuôi con nuôi không? Trẻ em có sẵn sàng về tâm lý để bước vào một gia đình mới không?… gần như chưa được trả lời một cách bài bản.

Khi những yếu tố này bị bỏ qua, việc nhận con nuôi có thể “đúng quy trình”, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro ngay từ bên trong.

Không chỉ thiếu đánh giá trước khi nhận nuôi, một vấn đề khác cũng được chỉ ra là sự thiếu hụt các cơ chế hỗ trợ sau khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập.

Theo quy định hiện hành, cha mẹ nuôi có trách nhiệm báo cáo tình hình phát triển của con nuôi, còn chính quyền địa phương có trách nhiệm theo dõi. Tuy nhiên, hoạt động này trên thực tế thường mang tính hình thức. Việc theo dõi chủ yếu dựa trên báo cáo hành chính, chưa có sự tham gia của các chuyên gia tâm lý hay nhân viên công tác xã hội. Điều này khiến nhiều vấn đề không được phát hiện kịp thời.

Trong khi đó, quá trình hòa nhập của trẻ vào gia đình mới không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Trẻ em được nhận làm con nuôi, đặc biệt là những trẻ từng bị bỏ rơi hoặc có hoàn cảnh khó khăn, có thể mang theo những tổn thương tâm lý. Việc thích nghi với môi trường mới, xây dựng mối quan hệ với cha mẹ nuôi, thay đổi nếp sống… đều là những thách thức không nhỏ.

Ở chiều ngược lại, cha mẹ nuôi cũng có thể gặp khó khăn trong việc hiểu và đáp ứng nhu cầu của trẻ. Khi không có sự hỗ trợ chuyên môn, những khó khăn này dễ tích tụ, dẫn đến xung đột, thậm chí là đổ vỡ trong quan hệ gia đình. Một lần nữa, người chịu ảnh hưởng lớn nhất vẫn là trẻ em.

Đưa công tác xã hội vào quy trình: Từ “xét hồ sơ” sang “đồng hành”

Từ những khoảng trống nêu trên, dự thảo Luật sửa đổi lần này đưa ra một thay đổi quan trọng: cho phép và thúc đẩy sự tham gia của công tác xã hội trong toàn bộ quy trình nuôi con nuôi. Đây là điểm mới mang tính chất “thay đổi cách làm”.

Theo đó, công tác xã hội sẽ không chỉ xuất hiện ở một khâu riêng lẻ, mà tham gia xuyên suốt. Cụ thể, trước khi nhận nuôi, sẽ tư vấn cho người nhận con nuôi về trách nhiệm, nghĩa vụ và những thách thức có thể gặp phải; giúp họ chuẩn bị tâm lý đầy đủ

Trong quá trình xem xét thì đánh giá sự phù hợp giữa trẻ em và người nhận nuôi, không chỉ về điều kiện vật chất mà cả yếu tố tâm lý, xã hội. Sau khi nhận nuôi, sẽ hỗ trợ gia đình trong quá trình hòa nhập; phát hiện sớm và can thiệp khi có dấu hiệu bất ổn

Cách tiếp cận này giúp chuyển từ mô hình “xử lý hồ sơ” sang mô hình “đồng hành cùng gia đình”. Quan trọng hơn, nó tạo ra một lớp “đệm an toàn” để giảm thiểu rủi ro - điều mà hệ thống hiện nay đang thiếu.

Việc bổ sung các bước đánh giá và hỗ trợ có thể khiến quy trình trở nên chặt chẽ hơn, thậm chí kéo dài hơn so với hiện nay. Nhưng bản chất của thay đổi này không phải là làm khó người có nhu cầu nhận con nuôi.

Mục tiêu là bảo đảm rằng, khi một đứa trẻ được đưa vào một gia đình mới, đó là một quyết định có cơ sở vững chắc, đã được cân nhắc đầy đủ về mọi mặt. Một gia đình nuôi con nuôi thành công không chỉ dựa vào điều kiện kinh tế, mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự thấu hiểu, khả năng thích nghi và hỗ trợ lẫn nhau. Những yếu tố này không thể được đo bằng giấy tờ.

Có thể nói, việc đưa công tác xã hội vào quy trình nuôi con nuôi là bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng của chính sách. Nó giúp chuyển trọng tâm từ “giải quyết cho xong” sang “bảo đảm sự bền vững lâu dài”. Và khi mỗi gia đình nuôi con nuôi có thêm sự chuẩn bị và hỗ trợ, thì mỗi đứa trẻ cũng có thêm cơ hội được lớn lên trong một môi trường thực sự an toàn và ổn định.

Minh Hòa

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/dua-danh-gia-tam-ly-xa-hoi-vao-hoat-dong-nuoi-con-nuoi-de-tranh-do-vo-tu-ben-trong.html