Trao đổi tại họp báo thường kỳ Bộ Xây dựng ngày 30/1, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết, việc đánh giá đầy đủ hiệu quả Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam trên các khía cạnh kỹ thuật, công nghệ và mô hình đầu tư theo đúng quy định pháp luật và thông lệ quốc tế bắt buộc phải thực hiện bước báo cáo nghiên cứu khả thi. Chỉ khi hoàn thành giai đoạn này, cơ quan quản lý nhà nước mới có đủ cơ sở dữ liệu để xác định chính xác tổng mức đầu tư, hiệu quả kinh tế và mô hình tài chính của dự án.
Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, ở giai đoạn tiền khả thi, các dữ liệu hiện có chưa đủ để đánh giá toàn diện hiệu quả tài chính cũng như khả năng thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư. Trong bối cảnh có doanh nghiệp xin rút đăng ký đầu tư dự án, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh quan điểm nhất quán của cơ quan quản lý là khuyến khích huy động tối đa các nguồn lực xã hội, song không thể “đẩy những cái khó cho doanh nghiệp”.
Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết, việc đánh giá đầy đủ hiệu quả Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam trên các khía cạnh kỹ thuật, công nghệ và mô hình đầu tư theo đúng quy định pháp luật và thông lệ quốc tế bắt buộc phải thực hiện bước báo cáo nghiên cứu khả thi.
“Một dự án cần được đánh giá rõ ràng là khả thi hay không khả thi trên phương diện tài chính. Nếu dự án không khả thi về mô hình tài chính thì không thể ‘bắt’ doanh nghiệp tham gia. Theo thông lệ quốc tế, đối với những dịch vụ công mà doanh nghiệp không làm được thì Nhà nước phải làm”, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nói.
Để có cơ sở khoa học và thực tiễn cho các quyết định quan trọng, hiện Bộ Xây dựng đang thuê các tổ chức tư vấn hàng đầu thế giới trong lĩnh vực đường sắt cao tốc hỗ trợ lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án. Theo Thứ trưởng, tư vấn sẽ đánh giá toàn diện từ hướng tuyến, giải pháp kỹ thuật cho đến hệ thống công nghệ, đặc biệt là hệ thống điều khiển, thông tin và tín hiệu, những cấu phần được coi là “trái tim” của đường sắt tốc độ cao.
Đây đều là các nội dung có tính chất phức tạp, đòi hỏi phải được phân tích đầy đủ, kỹ lưỡng thì mới có thể xác định được giải pháp kỹ thuật cụ thể cũng như chi phí tương ứng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý mới có thể đánh giá chính xác hiệu quả tổng thể của dự án và lựa chọn phương thức đầu tư phù hợp. “Hiện nay chúng tôi đang trong quá trình thuê tư vấn để có câu trả lời chính xác. Khi có kết quả chính thức sẽ báo cáo đầy đủ với cấp có thẩm quyền và công bố theo quy định”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.
Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67 tỷ USD), với chiều dài tuyến khoảng 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP HCM), đi qua 20 tỉnh, thành phố. Đây là một trong những công trình hạ tầng chiến lược quốc gia, được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế, thúc đẩy liên kết vùng và phát triển bền vững.
Hiện nay có 13 doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia thực hiện Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam.
Dự án đã được Quốc hội cho phép khu vực tư nhân tham gia đầu tư, dự kiến khởi công vào tháng 12/2026 và hoàn thành năm 2035. Hiện nay có 13 doanh nghiệp bày tỏ mong muốn tham gia thực hiện dự án.
Liên quan đến vấn đề huy động vốn và lựa chọn hình thức đầu tư, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cho biết, Quốc hội đã giao Chính phủ nghiên cứu tất cả các phương thức đầu tư, từ đầu tư công, đối tác công tư (PPP) đến doanh nghiệp đầu tư trực tiếp. Theo kinh nghiệm quốc tế, khi giao tư nhân đầu tư hạ tầng, cần đánh giá đầy đủ các yếu tố rủi ro và cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Những nội dung này hiện đang được các đơn vị tư vấn nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi.
Cũng tại họp báo, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 04/2026/NĐ-CP quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho ngành công nghiệp đường sắt có vốn Nhà nước. Bộ tiêu chí mới đặt ra yêu cầu cao về năng lực tài chính và kỹ thuật, qua đó góp phần hình thành chuỗi cung ứng đủ năng lực cho một ngành công nghiệp được đánh giá có quy mô hơn 100 tỷ USD trong tương lai.
Đình Khương