Giảng viên cho sinh viên 'thực hành chánh niệm' trước giờ học để 'trị bệnh' xao nhãng

3 giờ trướcBài gốc

Thưa thầy, xuất phát từ đâu thầy có ý tưởng đưa việc "ngồi yên" vào một tiết học vốn nặng về lý thuyết, và liệu phương pháp này có cơ sở khoa học nào để đảm bảo tính hiệu quả trong môi trường sư phạm?

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy sự căng thẳng và xao nhãng là một thực tế rất rõ ở sinh viên hiện nay. Các bạn bước vào lớp với nhiều áp lực, tâm trí thường chưa ổn định để tiếp nhận kiến thức ngay lập tức. Là người giảng dạy chuyên ngành, tôi trăn trở về việc làm sao hỗ trợ sinh viên tốt hơn ngay trong lớp học chứ không chỉ đơn thuần là truyền đạt nội dung.

Tôi tìm thấy câu trả lời từ MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) - Liệu pháp giảm căng thẳng dựa trên nền tảng chánh niệm. Đây là chương trình do Jon Kabat-Zinn phát triển, đã được chứng minh hiệu quả qua nhiều nghiên cứu quốc tế trong y học và tâm lý học thần kinh. Các nghiên cứu chỉ ra rằng khi cơ thể được thư giãn và nhịp thở chậm lại, các vùng não liên quan đến sự chú ý, trí nhớ và chức năng điều hành hành vi sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Chỉ cần vài phút tĩnh lặng cũng giúp giảm quá tải nhận thức. Đó là cơ sở khoa học khiến tôi yên tâm áp dụng kỹ thuật này ở mức độ vừa phải, khoảng ba đến năm phút mỗi buổi để giúp sinh viên "khởi động" tinh thần.

Nhiều người dễ nhầm lẫn việc ngồi yên và quan sát hơi thở với "thiền" tôn giáo. Thầy giải thích thế nào với sinh viên về phương pháp này và cách thức thực hiện cụ thể tại lớp học ra sao?

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Tôi luôn nói rõ với sinh viên rằng tôi xin phép tránh dùng từ "thiền". Tôi gọi đây là những thực hành giản dị như: ngồi yên, vài phút tĩnh lặng, thở bình an hay quan sát cảm giác cơ thể. Với tôi, đây thuần túy là các kỹ thuật tâm lý học ứng dụng nhằm hỗ trợ việc học, không mang yếu tố tôn giáo hay trị liệu chuyên sâu.

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: "Nguyên tắc quan trọng nhất là sự tự nguyện và tôn trọng trạng thái người học; các bạn hoàn toàn có quyền lựa chọn thực hành hoặc không".

Cách thực hiện rất đơn giản và linh hoạt, không đòi hỏi không gian riêng biệt: sinh viên ngồi ngay tại chỗ, lưng thẳng vừa phải, thả lỏng vai và chú ý vào hơi thở theo hướng dẫn. Tôi không yêu cầu tư thế đặc biệt hay bắt buộc phải nhắm mắt. Nguyên tắc quan trọng nhất là sự tự nguyện và tôn trọng trạng thái người học; các bạn hoàn toàn có quyền lựa chọn thực hành hoặc không.

Trong những lần đầu áp dụng, phản ứng của sinh viên ra sao và thầy xử lý thế nào trước những tình huống các bạn không thể ngồi yên hoặc buồn ngủ?

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Phản ứng ban đầu khá đa dạng. Có bạn thấy lạ lẫm, ngại ngùng, cười đùa hoặc đơn giản là chưa quen với việc phải ngồi yên một chỗ. Thậm chí, có sinh viên chia sẻ thẳng thắn rằng càng ngồi càng thấy buồn ngủ.

Tôi xem tất cả những điều đó là bình thường. Khi sinh viên buồn ngủ, tôi sẽ rút ngắn thời gian, cho các bạn mở mắt hoặc chuyển sang hoạt động nhẹ nhàng hơn như giãn người, hít thở đứng. Tôi không bao giờ cố duy trì bằng mọi giá hay đặt áp lực các bạn phải làm "đúng" hay đạt được một trạng thái nào đó. Khi sinh viên hiểu đây chỉ là vài phút thư giãn để vào bài tốt hơn, không có sự phán xét, các bạn dần thoải mái và hợp tác hơn rất nhiều.

Sau một thời gian kiên trì áp dụng, thầy nhận thấy phương pháp này đã tạo ra những thay đổi cụ thể nào đối với không khí lớp học và sự tiếp thu của sinh viên?

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Điều tôi nhận thấy rõ rệt nhất là thái độ học tập và không khí lớp học tích cực hơn. Sinh viên bớt xao nhãng, tham gia bài giảng chủ động hơn và sự kết nối giữa thầy - trò cũng được cải thiện. Có những bạn đã trực tiếp chia sẻ rằng họ cảm thấy đầu óc nhẹ nhàng hơn sau vài phút hít thở và xin hướng dẫn để tự thực hành tại nhà.

Tuy nhiên, tôi cũng muốn chia sẻ thêm rằng trong chương trình đào tạo cử nhân Tâm lý học hiện nay đã có các học phần như "Tâm lý học Tích cực" và "Chánh niệm, yoga và sức khỏe tinh thần" được giảng dạy bài bản ở năm thứ hai và năm thứ ba. Còn hoạt động "ngồi yên" của tôi chỉ là những kỹ thuật bổ trợ nhỏ. Dù chưa có chương trình đánh giá chính thức về tác động đến điểm số, nhưng những chuyển biến tích cực về mặt tinh thần là điều tôi cảm nhận được rất rõ.

Hiện nay, nhiều bạn trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái "overthinking" (suy nghĩ quá mức) và lo âu. Thầy có lời khuyên nào cho các bạn sinh viên và thầy có dự định lan tỏa cách làm này rộng rãi hơn không?

Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Tôi không nghĩ có một phương pháp nào là chìa khóa vạn năng cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, sinh viên thực sự rất cần kỹ năng biết "dừng lại" và tự điều chỉnh. Những phút tĩnh lặng giúp các bạn nhận diện được mình đang căng thẳng hay mệt mỏi, từ đó có những khoảng nghỉ ngắn để phục hồi và quay lại việc học một cách chủ động hơn.

Về việc lan tỏa, tôi tin rằng mỗi giảng viên sẽ có phương pháp riêng phù hợp với môn học của mình. Nếu phương pháp này được nhân rộng, tôi mong nó được hiểu đúng bản chất: đây là ứng dụng kỹ thuật tâm lý học để giảm căng thẳng và tăng sự tập trung, chứ không phải là đưa tôn giáo vào giảng đường.

Xin trân trọng cảm ơn thầy!

Nguồn SVVN : https://svvn.tienphong.vn/giang-vien-cho-sinh-vien-thuc-hanh-chanh-niem-truoc-gio-hoc-de-tri-benh-xao-nhang-post1813715.tpo