Giữ ký ức và dáng hình Hà Nội

9 giờ trướcBài gốc

1. Theo phương án được chính quyền TP đưa ra, tàu hỏa sẽ “ngừng đi qua” đoạn đường sắt vắt ngang khu vực dân cư đông đúc giữa ga Hà Nội và ga Long Biên. Tàu khách từ phía Nam sẽ dừng tại ga Hà Nội, còn tàu khách từ phía Bắc sẽ dừng ở ga Gia Lâm. Việc trung chuyển hành khách giữa hai ga sẽ được giới chuyên môn nghiên cứu và đưa ra phương án hợp lý. Các nhà quản lý khẳng định, đó không chỉ là giải pháp bảo đảm an toàn giao thông, trật tự đô thị, mà còn mở ra một chương mới cho việc tái thiết không gian di sản ở lõi đô thị lịch sử.

Quả thực trong nhiều năm, đoạn đường sắt len lỏi qua khu dân cư - nơi hình thành “phố cà phê đường tàu” vừa là một hiện tượng du lịch tự phát, cũng vừa là một nỗi lo không nguôi của nhà quản lý. Từ năm 2018, các quán cà phê mọc ven đường tàu đi qua các phố Lê Duẩn, Khâm Thiên, Trần Phú, Phùng Hưng ấy luôn đông nghịt khách du lịch. Dù có lệnh cấm và các rào chắn cố định tại đầu phố Trần Phú, mỗi ngày vẫn có hàng nghìn lượt khách tìm cách vào bên trong để tận mắt chứng kiến con tàu đi sát vách nhà. Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cũng không ít lần đề nghị UBND TP Hà Nội xử lý dứt điểm tình trạng vi phạm hành lang an toàn đường sắt tại đây… Việc điều chỉnh chạy tàu, vì thế, không chỉ nhằm chấm dứt những rủi ro đã được cảnh báo, chấm dứt nỗi lo âm ỉ và dai dẳng bấy lâu trên đoạn phố áp sát thân tàu thơm nức hương cà phê, mà còn là bước đi cần thiết để Hà Nội chủ động tổ chức lại không gian đô thị theo hướng văn minh, bền vững.

Đoàn tàu du lịch Hà Nội 5 cửa ô. Ảnh: Hoài Nam

Cùng với quyết định dừng tàu ở phố “cà phê đường tàu”, TP còn đề nghị Bộ Xây dựng bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia đoạn từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội, hoàn thành trong quý II/2026. Khi quyền quản lý được chuyển giao, Hà Nội sẽ có điều kiện triển khai đồng bộ các dự án chỉnh trang, cải tạo không gian lịch sử - văn hóa phía Tây khu phố cổ và phía Đông Hoàng thành Thăng Long. Đây là khu vực mang giá trị đặc biệt, nơi các lớp trầm tích lịch sử từ kinh thành Thăng Long ngàn năm đến đô thị thời Pháp thuộc cùng tồn tại, đan xen.

Đáng chú ý, TP cũng đặt ra yêu cầu rất rõ ràng khi nghiên cứu phương án kiến trúc tuyến đường sắt đô thị số 1 đi qua khu phố cổ, khu phố cũ: tuyệt đối không làm phá hủy cấu trúc không gian, cảnh quan vùng di sản. Điều đó cho thấy, trong tư duy phát triển hạ tầng giao thông hiện đại, yếu tố bảo tồn vẫn được đặt ở vị trí trung tâm, chứ không phải là “phần phụ” để hy sinh cho đô thị hóa.

2. Tôi nhớ không ít lần đàm đạo chuyện Hà Nội, những giáo chức đầu pha khói sương chúng tôi “chạm” vào tuyến đường sắt trung tâm Hà Nội mà thiết tha nỗi niềm với cây cầu Long Biên lịch sử. Hơn một thế kỷ tồn tại, cây cầu thép bắc qua sông Hồng này không chỉ là công trình giao thông, mà còn là chứng nhân lịch sử, là biểu tượng văn hóa in sâu trong tâm thức người Hà thành. Từ những năm tháng bom đạn khốc liệt đến thời bình đổi mới, cầu Long Biên vẫn lặng lẽ gánh trên mình dòng người, dòng xe và cả những ký ức không lời. Việc bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử cầu Long Biên gắn với phát triển không gian văn hóa, dịch vụ, du lịch khu vực 131 ô vòm cầu đá - đoạn từ ga Hà Nội đến ga Long Biên - vì thế mang ý nghĩa thật đặc biệt.

Mừng biết bao khi nghe nói Hà Nội đã phối hợp với Cơ quan Kinh tế, Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam triển khai Dự án hỗ trợ kỹ thuật “Nghiên cứu cải tạo cầu Long Biên”. Dự án không chỉ dừng ở việc khảo sát, đánh giá hiện trạng kết cấu, mà còn xây dựng các kịch bản phát huy giá trị di sản, bảo đảm an toàn giao thông, đồng thời mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa cho cộng đồng. Những ô vòm cầu đá dọc các tuyến Phùng Hưng - Gầm Cầu - cầu Long Biên từng là những không gian bị lãng quên, nay được định hướng trở thành chuỗi không gian văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, du lịch đặc sắc. Thực tế thời gian qua cho thấy, khi được đánh thức, những không gian này nhanh chóng thu hút người dân và du khách, trở thành điểm hẹn của các hoạt động sáng tạo, triển lãm, trình diễn nghệ thuật cộng đồng.

Điểm đáng chú ý trong tầm nhìn quy hoạch lần này là việc kết nối không gian phía Tây khu phố cổ với phía Đông trung tâm Hoàng thành Thăng Long, thông qua trục di sản gắn với cầu Long Biên và tuyến đường sắt lịch sử. Đây không chỉ là sự kết nối về mặt không gian, mà còn là sự nối dài của ký ức đô thị, nơi câu chuyện nghìn năm Thăng Long - Hà Nội được kể lại bằng ngôn ngữ của kiến trúc, cảnh quan và đời sống đương đại.

Khu vực này được định hướng phát triển đồng bộ, mang tầm vóc một không gian lịch sử - văn hóa - kiến trúc đặc biệt của Thủ đô. Ở đó, di sản không bị “đóng khung” trong bảo tàng, mà hiện diện sống động trong đời sống thường nhật. Người dân có thể dạo bước dưới những vòm cầu cổ, thưởng thức ẩm thực, tham gia các hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm lịch sử theo cách gần gũi, tự nhiên nhất. Và cây cầu Long Biên trong cách tiếp cận ấy, được ví như một “bảo tàng sống” - nơi quá khứ, hiện tại và tương lai cùng song hành. Việc bảo tồn không nhằm giữ nguyên mọi thứ một cách bất động, mà là giữ lại hồn cốt, đồng thời cho phép di sản thích ứng với nhịp sống mới của đô thị hiện đại.

3. Trong cơn lốc đô thị hóa, không ít TP trên thế giới đã phải trả giá khi đánh đổi di sản lấy những công trình bê tông vô hồn. Đi qua một chặng dài của hành trình tái thiết đô thị hiện đại, Hà Nội với bề dày nghìn năm văn hiến dường như hiểu rất rõ rằng bản sắc chính là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất. Và những quyết sách liên quan đến tuyến đường sắt trung tâm, cầu Long Biên và không gian di sản xung quanh càng cho thấy đất và người Hà thành đang nỗ lực tìm kiếm điểm cân bằng giữa bảo tồn và phát triển.

Việc hình thành không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch từ giải trí, ẩm thực đến trải nghiệm di sản, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị cầu Long Biên và tuyến đường dẫn phía Nam cầu, không chỉ đáp ứng nhu cầu của người dân, du khách, mà còn góp phần tái cấu trúc kinh tế đô thị theo hướng sáng tạo, bền vững. Khi di sản trở thành nguồn lực phát triển, việc bảo tồn sẽ không còn là gánh nặng, mà trở thành động lực, thành tiềm năng...

Hà Nội là thế! Giữa những tòa nhà cao tầng, những tuyến đường mới mở, người đô thị vẫn luôn dành một góc trong trái tim và dành không gian cho những nhịp cầu cũ, những vòm đá rêu phong, những không gian thấm đẫm ký ức. Sự trân trọng ấy không chỉ thể hiện tình yêu với quá khứ, mà còn là cách Hà Nội chuẩn bị cho tương lai - một tương lai hiện đại, năng động nhưng vẫn mang đậm dáng hình Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Nhật Minh

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/giu-ky-uc-va-dang-hinh-ha-noi.956168.html