Giữ nếp 'mua muối, mua vôi' trong Tết Việt hiện đại

7 giờ trướcBài gốc

Tục mua muối đầu năm xuất hiện từ lâu trong đời sống người Việt, đặc biệt phổ biến ở các vùng nông thôn. Ngay sau thời khắc giao thừa hoặc sáng mùng Một Tết, trên khắp các con ngõ, đền chùa, người ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh những gói “muối lộc” nhỏ xinh được bày bán. Người mua không đặt nặng số lượng, chỉ cần một nhúm muối tượng trưng mang về nhà, với niềm tin rằng vị mặn ấy sẽ giữ lại may mắn, tài lộc và sự đủ đầy cho cả năm.

Những gói muối nhỏ được gói ghém cẩn thận, giản dị mà đong đầy niềm tin về sự khởi đầu may mắn trong năm mới.

Trong quan niệm dân gian, muối không chỉ là gia vị thiết yếu mà còn mang ý nghĩa biểu tượng. Vị mặn của muối gợi nhắc đến sự đậm đà, bền chặt trong tình cảm. “Đầu năm mua muối” vì thế còn là lời cầu chúc cho gia đình hòa thuận, vợ chồng đồng lòng, anh em gắn bó, con cháu sum vầy. Nơi cộng đồng làng bản có sự gắn kết, nhúm muối đầu năm còn như lời ước mong cho quan hệ xóm giềng thêm thân tình, sẻ chia. Người xưa cũng tin rằng muối có khả năng xua đi điều không may, giữ cho không gian sống được thanh sạch, ấm áp. Bát muối đầy đặt trong nhà ngày đầu năm vì thế không chỉ tượng trưng cho sự no đủ, mà còn gửi gắm niềm tin vào một năm mới đủ đầy vật chất, trọn vẹn yêu thương và “đậm đà” nghĩa tình, để cuộc sống không nhạt nhòa, trống vắng.

Ngay sau khoảnh khắc giao thừa tại chùa phố Cũ, trong làn khói hương bảng lảng, nhiều người dân thành kính dâng lễ rồi ghé mua một gói muối nhỏ mang về. Tay nâng niu túi muối lộc, cô Lê Lan (phường Tân Giang) chia sẻ: Năm nào tôi cũng đi chùa đầu năm, thắp nén hương cầu bình an rồi mua một ít muối về đặt lên bàn thờ. Muối mặn để gia đình mình thêm gắn bó, con cháu thuận hòa. Tục mua muối đầu năm khiến tôi thấy yên tâm hơn, như giữ được lộc đầu năm.

Nếu muối tượng trưng cho sự khởi đầu may mắn thì vôi lại gắn với khoảnh khắc khép lại năm cũ. Theo quan niệm của cha ông, vôi tượng trưng cho sự tẩy uế và xây dựng. Cuối năm, khi công việc đồng áng tạm lắng, nhiều gia đình lại tất bật sửa sang nhà cửa, quét dọn sân vườn. Mua vôi về quét tường, làm mới những mảng đã ố màu theo thời gian là việc quen thuộc. Lớp vôi trắng sáng không chỉ khiến không gian thêm sạch sẽ mà còn mang ý nghĩa gột rửa điều chưa may, xóa đi dấu vết cũ kỹ của một năm nhiều biến động.

Ông Thiên Chính (phường Tân Giang) chia sẻ: Ngày trước, cứ mỗi độ cuối năm là tôi lại mua vài bao vôi về quét lại tường rào, gốc cây, bờ sân. Không chỉ để cho nhà cửa sáng sủa hơn mà còn mang ý nghĩa tẩy uế, làm sạch không gian sống sau năm đã qua.

Trong văn hóa truyền thống, vôi còn gắn với tục ăn trầu - nét sinh hoạt từng rất phổ biến. Hình ảnh “ông bình vôi” hiện diện trong nhiều gia đình xưa, dùng để đựng vôi têm trầu. Thông thường, việc “tiếp vôi” cho bình diễn ra vào dịp cuối năm, như một cách chuẩn bị cho chu kỳ mới. Người xưa kiêng cho thêm vôi vào đầu năm bởi quan niệm “bạc như vôi”, sợ điều không may mắn, lạnh lẽo sẽ ảnh hưởng đến vận khí gia đình. Vì vậy, “cuối năm mua vôi” vừa là hành động thực tế, vừa là lựa chọn có tính biểu tượng, khép lại cái cũ để đón chờ điều mới.

Nhiều gia đình đến chùa dâng lễ và mua muối ngay sau thời khắc giao thừa, gửi gắm ước mong bình an, tài lộc cho cả năm.

Nhìn rộng hơn, tục “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” thể hiện rõ tư duy vòng tròn về thời gian của người Việt. Không phải là một đường thẳng có điểm kết thúc tuyệt đối, thời gian trong quan niệm dân gian luôn tuần hoàn: hết lại bắt đầu, tàn phai rồi tái sinh. Kết thúc không phải là chấm hết, mà là giai đoạn thanh lọc, chuẩn bị cho sự mở đầu tiếp theo. Việc mua vôi vào cuối năm chính là hành động thanh tẩy, làm sạch, còn mua muối đầu năm là gieo mầm cho sự gắn kết, đủ đầy.

Triết lý ấy càng trở nên ý nghĩa trong bối cảnh hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp. Nhiều phong tục xưa có thể đã giản lược, nhưng tinh thần của chúng vẫn còn đó. Dù không phải gia đình nào cũng còn quét vôi trắng tường nhà như trước, việc tổng vệ sinh, sửa sang nhà cửa cuối năm vẫn được duy trì như một nghi thức làm mới không gian sống. Tương tự, những gói muối nhỏ ngày mùng Một vẫn được trao tay như lời chúc đầu xuân, nhắc nhở mỗi người về giá trị của sự hòa thuận, yêu thương.

Phong tục “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” cũng như nhiều tập quán ngày Tết khác, là kết tinh của kinh nghiệm sống và triết lý dân gian được đúc rút qua bao thế hệ. Trong vị mặn của muối và sắc trắng của vôi là cả một quan niệm sâu sắc về đời người: muốn khởi đầu tốt đẹp phải biết gìn giữ sự gắn kết. Giữa nhịp sống đổi thay, những phong tục ấy vẫn lặng lẽ nhắc nhở chúng ta về giá trị bền vững của gia đình, cộng đồng và niềm tin vào sự tái sinh trong vòng quay bất tận của thời gian.

P.V

Nguồn Cao Bằng : https://baocaobang.vn/giu-nep-mua-muoi-mua-voi-trong-tet-viet-hien-dai-3185528.html