Giữ 'những đóa hoa lửa' nghìn năm rực rỡ trong kỷ nguyên số

3 giờ trướcBài gốc

Tại làng nghề Bàn Mạch tiếng búa nện nhịp nhàng trên sắt thép nóng đỏ tạo nên âm thanh rộn ràng, khắc họa hình ảnh những “đóa hoa lửa” rực rỡ.

Bản nhạc lao động từ trầm tích quá khứ

Vào những ngày cuối năm, trái ngược với không gian yên ắng của những làng quê thuần nông, ngay từ đầu cổng làng Bàn Mạch, một thứ âm thanh đặc trưng đã chiếm trọn tâm trí: tiếng búa nện nhịp nhàng trên đe thép hòa cùng tiếng máy mài rè rè. Tại đây, ánh lửa lò than đỏ rực dường như chưa bao giờ tắt, nhuộm hồng gương mặt những người thợ rèn can trường qua bao thế hệ.

Người dân nơi đây vẫn truyền tai nhau về điển tích Quan Quận Công xưa kia. Thấy dân làng nghèo khó, ông đã đích thân mở lò và đón thợ giỏi về dạy dân cách rèn dao, cuốc để tạo kế sinh nhai. Suốt hàng trăm năm, nghề rèn được “cha truyền con nối”. Năm 2006, Bàn Mạch chính thức được UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) công nhận là Làng nghề truyền thống, một cột mốc khẳng định vị thế của vùng đất “tay búa tay đe”.

Nhìn màu sắc của tia lửa khi sắt thép bị rèn, đập sẽ cho biết độ nóng và hàm lượng carbon trong thép, giúp người thợ điều chỉnh nhiệt độ than đốt

Nghề rèn vốn khắc nghiệt, đòi hỏi sức khỏe dẻo dai và sự tinh tế trong từng cảm quan. Anh Vũ Đức Thắng, thợ rèn với hơn 30 năm tuổi nghề chia sẻ: “Nghề này không có công thức tuyệt đối trên giấy tờ. Chỉ cần nhìn hoa lửa bắn ra hoặc nghe tiếng thép ’reo' khi nhúng vào nước tôi, người thợ sẽ biết ngay sản phẩm đang ở trạng thái nào. Thép già quá thì giòn, non quá thì mềm. Cái tài là ở chỗ tìm được điểm rơi hoàn hảo của nhiệt độ”.

Bí quyết làm nên thương hiệu Bàn Mạch nằm ở quy trình “bổ thép” - kỹ thuật kết hợp giữa lõi thép cứng và vỏ sắt mềm. Sự hòa quyện này tạo nên những con dao, chiếc liềm có độ sắc ngọt và bền bỉ mà hàng công nghiệp sản xuất hàng loạt khó lòng sánh kịp.

Hiện nay, làng duy trì song song hai phương thức: rèn lò điện để đạt năng suất cao và rèn lò than truyền thống cho những mặt hàng đặc thù như dao quắm, dao bầu... Ông Vũ Văn Tân, nghệ nhân có gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, tâm sự: “Dù máy móc hiện đại đến đâu, có những công đoạn thuộc về cảm nhận tâm hồn của người thợ vẫn không máy móc nào thay thế được”.

Làng rèn Bàn Mạch hiện kết hợp hiệu quả công nghệ hiện đại và kỹ thuật truyền thống.

Cuộc “cách mạng” trên không gian số

Làng rèn Bàn Mạch hôm nay đã lột xác. Không còn là những xưởng nhỏ bụi bặm, thay vào đó là những nhà cao tầng, xưởng sản xuất quy mô với máy dập, máy cán hiện đại. Sự chuyển mình mạnh mẽ nhất đến từ tư duy tiếp cận thị trường của thế hệ trẻ.

Thay vì thụ động chờ thương lái, các hộ sản xuất đã chủ động đưa “hơi thở của lửa” lên không gian mạng. Anh Trần Văn Trọng, một chủ cơ sở trẻ cho biết, việc tham gia các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada hay livestream trên TikTok đã mang lại hướng phát triển đột phá. Lượng đơn hàng trực tuyến hiện chiếm tới 30-40% tổng sản lượng.

Chị Đỗ Thị Thu Thủy, thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng số.

Đặc biệt, việc “cá nhân hóa” sản phẩm được chú trọng để tăng sức cạnh tranh. Chị Đỗ Thị Thu Thủy chia sẻ về dịch vụ khắc tên theo yêu cầu: “Khách hàng bây giờ không chỉ mua một công cụ lao động mà còn mua một giá trị tinh thần”. Hiện thương hiệu của chị đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, trở thành “tấm vé” để tiến sâu vào hệ thống bán lẻ hiện đại.

Tại xưởng của ông Vũ Văn Tân, quy mô sản xuất lên tới 800m2, tạo việc làm cho 15 nhân công với thu nhập từ 8 - 15 triệu đồng/tháng. Việc áp dụng máy móc giúp năng suất tăng gấp nhiều lần, hạ giá thành nhưng vẫn đảm bảo độ tinh xảo.

Hiện nay, thương hiệu của gia đình chị Đỗ Thị Thu Thủy đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao

Khát vọng du lịch trải nghiệm

Bên cạnh kinh tế, Bàn Mạch đang ấp ủ hướng đi mới: Phát triển du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm thực tế. Đây là mô hình nhằm tôn vinh giá trị văn hóa. Ông Bùi Văn Thành, du khách từ Hà Nội hào hứng sau khi trực tiếp quai búa: “Được tận mắt xem quy trình từ thanh thép thô trở thành con dao sắc lẹm là trải nghiệm thực tế rất cần thiết để thế hệ trẻ hiểu về giá trị lao động”.

Các hộ dân làng nghề Bàn Mạch chủ động đầu tư máy móc hiện đại vào sản xuất.

Để hiện thực hóa tiềm năng này, chính quyền và người dân đang trăn trở về một chiến lược bài bản: kết hợp tham quan xưởng với các di tích lịch sử và xây dựng khu trưng bày tập trung. Đồng thời, làng nghề đã được quy hoạch khu sản xuất riêng biệt để vừa nâng cao năng suất, vừa giải quyết bài toán ô nhiễm tiếng ồn cho hơn 900 hộ dân.

Mặc cho sự cạnh tranh khốc liệt từ hàng công nghiệp giá rẻ, Bàn Mạch vẫn kiên tâm “đỏ lửa”. Triết lý của họ giản đơn nhưng bền vững: Lấy chất lượng làm gốc, lấy uy tín làm thân. Mỗi sản phẩm không chỉ là một nông cụ vô tri, mà là sự gửi gắm tâm huyết, là bản sắc văn hóa được chắt chiu qua bao thế hệ.

Rời Bàn Mạch khi bóng chiều đã muộn, tiếng đe búa vẫn vang vọng đều đặn như nhịp đập trái tim làng nghề. Giữa kỷ nguyên số, ngọn lửa Bàn Mạch vẫn cháy mãi - một sợi dây liên kết bền chặt giữa quá khứ nghìn năm và tương lai hiện đại, khẳng định rằng giá trị của bàn tay lao động sẽ luôn có chỗ đứng trong mọi thời đại.

Ngọc Thắng

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/giu-nhung-doa-hoa-lua-nghin-nam-ruc-ro-trong-ky-nguyen-so-247557.htm