Gỡ 'bức tường' chi phí tuân thủ: Mở lối cho doanh nghiệp bứt tốc

4 giờ trướcBài gốc

Ngay cả khi đã tiệt trùng và đóng gói kín, sản phẩm sữa vẫn phải…kiểm dịch khi vận chuyển giữa các tỉnh. Trong khi đó, hàng trăm nhà máy thủy sản trong khu công nghiệp chịu chi phí xử lý nước thải gấp đôi mức bình thường.

Chi phí cản bước, doanh nghiệp khó bứt phá

Đây chỉ là hai trong số hàng loạt “bức tường” thủ tục đang ngăn doanh nghiệp (DN) bứt tốc, kéo dài thời gian, đội chi phí và làm chậm cơ hội tăng trưởng.

Môi trường pháp lý và thủ tục hành chính vẫn là “bức tường” trực tiếp ảnh hưởng đến nhịp độ phát triển của DN, đặc biệt là các DN nhỏ và vừa.

Cụ thể, mới đây Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có dẫn lại phản ánh của Hiệp hội Sữa Việt Nam về việc các sản phẩm sữa đã tiệt trùng, đóng gói kín vẫn bị yêu cầu kiểm dịch động vật khi vận chuyển ra khỏi địa bàn tỉnh nơi đặt nhà máy theo Phụ lục II Thông tư số 01/2026/TT-BNNMT.

Điều này mâu thuẫn với tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH). Nhất là phát sinh chi phí tuân thủ lớn mà không thực sự nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh. Hệ quả là chi phí vận chuyển tăng, thời gian lưu thông chậm, năng lực cạnh tranh giảm, đồng thời tăng gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp (DN).

Nếu câu chuyện kiểm dịch sữa chỉ gây ngạc nhiên, thì con số từ ngành thủy sản thực sự gây sốc. VCCI dẫn phản ánh của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) về quy định bắt buộc DN hoạt động trong khu công nghiệp phải đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp tại Điều 53 và Điều 86 Luật Bảo vệ Môi trường 202.

Việc này đang tạo ra cơ chế hai cấp xử lý nước thải, khiến tổng chi phí xử lý nước thải của DN thủy sản trong khu công nghiệp lên tới 21.000 – 23.500 đồng/m³, cao gấp khoảng 2 lần so với trường hợp DN tự đầu tư hệ thống xử lý đạt chuẩn cột A ngay từ đầu (chỉ khoảng 10.000 – 12.000 đồng/m³).

Theo đó, với khoảng 700 nhà máy chế biến thủy sản quy mô công nghiệp nằm trong các khu công nghiệp, chi phí phát sinh thêm ước tính khoảng 200 tỷ đồng/tháng cho toàn ngành. Như thế tức hơn 2.400 tỷ đồng mỗi năm. Đây là con số không hề nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu khốc liệt.

Trong bối cảnh ngành thủy sản đang cạnh tranh từng xu với đối thủ từ Thái Lan, Ấn Độ, Ecuador, con số 2.400 tỷ đồng mỗi năm không chỉ là gánh nặng tài chính, mà còn là sự chênh lệch có thể quyết định một DN thắng hay thua trên thị trường quốc tế.

Những tưởng rằng gánh nặng này chỉ đè lên DN quy mô lớn, kết quả khảo sát của VCCI về hộ kinh doanh đưa ra hồi tháng 4/2026 làm nhiều người giật mình. Đó là với các hộ kinh doanh, chi phí tuân thủ hiện trở thành áp lực gần ngang với chi phí đầu vào sản xuất kinh doanh.

Kết quả khảo sát cho thấy 39,5% hộ kinh doanh chịu chi phí tuân thủ thuế và kế toán, trong khi 43,8% phải gánh chi phí nguyên liệu và hàng hóa. Điều đáng chú ý là mức độ khó khăn có xu hướng gia tăng theo quy mô doanh thu. Khi hộ kinh doanh phát triển lớn hơn, thay vì cảm thấy thuận lợi hơn trong việc chính quy hóa, nhiều hộ lại nhận thấy chi phí tuân thủ và độ phức tạp thể chế tăng nhanh hơn năng lực hấp thụ của mình.

Không chỉ hộ kinh doanh và DN nội địa, các DN nước ngoài cũng liên tục phản ánh về gánh nặng thủ tục hành chính. Báo cáo Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý 1/2026 của Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) được công bố gần đây đã chỉ rõ thủ tục hành chính vẫn là rào cản lớn nhất, được 61% DN đề cập, tăng đáng kể so với 53% trong Quý IV/2025.

Theo EuroCham, các vấn đề thuộc môi trường pháp lý và hành chính là thách thức nhất quán nhất giữa các ngành, với gần 9 trên 10 DN ở phần lớn lĩnh vực cho biết đang gặp vướng mắc liên quan đến phê duyệt, giấy tờ, hải quan và việc triển khai chưa nhất quán.

Phá rào gánh nặng, mở đường tăng trưởng

Con số đi lên, không đi xuống - dù những cam kết cải cách liên tục được đưa ra. Các DN châu Âu mô tả thẳng thắn: “Chi phí cao khi cố gắng xin giấy phép và phê duyệt do thủ tục phức tạp và các quy trình chồng chéo. Lãng phí thời gian và quyết định chậm trễ làm ảnh hưởng đến triển khai dự án và niềm tin khách hàng”.

Rõ ràng, “bức tường” thủ tục hành chính không chỉ làm đội chi phí mà còn gây áp lực niềm tin của DN. Trước thực trạng này, Chính phủ và các bộ ngành đã và đang triển khai các giải pháp cắt giảm thủ tục, đơn giản hóa chi phí tuân thủ.

Điển hình, VCCI đã hoan nghênh Dự thảo Nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Đơn cử như giảm 75% phí chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Đây là biện pháp trực tiếp giảm chi phí tuân thủ cho DN, có ý nghĩa đối với DN xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

Trao đổi với VnBusiness, chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng nhấn mạnh hai yếu tố then chốt giúp DN bứt tốc: giảm gánh nặng thủ tục hành chính và đẩy nhanh phê duyệt hồ sơ, giấy phép. Khi thực hiện đồng bộ, DN sẽ vận hành thông suốt, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút thêm đầu tư. Thay vì chỉ xoay xở ứng phó thủ tục, họ có thể tập trung phát triển hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Cũng nên nhắc thêm, số liệu công bố mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) về tình hình đăng ký DN phản ánh sự năng động nhưng cũng đầy thách thức. Trong tháng 4/2026, gần 20.400 DN mới thành lập (tăng 33,9% so với cùng kỳ năm trước) và gần 9.500 DN quay lại hoạt động (tăng 5,1%).

Tính chung bốn tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 119,4 nghìn DN đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm trước. Tính bình quân một tháng có 29,9 nghìn DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong bốn tháng năm 2026 là gần 1,9 triệu tỷ đồng, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, theo Cục Thống kê, trong bốn tháng qua, số DN rút lui khỏi thị trường là 108,9 nghìn DN, tăng 12,8% so với cùng kỳ năm trước; bình quân một tháng có 27,2 nghìn DN rút lui khỏi thị trường. Những con số này cho thấy môi trường kinh doanh vẫn nhiều thách thức, đặc biệt với áp lực thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Rõ ràng, môi trường pháp lý và thủ tục hành chính vẫn là “bức tường” trực tiếp ảnh hưởng đến nhịp độ phát triển của DN, đặc biệt là các DN nhỏ và vừa.

Dẫu vậy, vấn đề chi phí tuân thủ cũng là cơ hội để đẩy mạnh cải thiện môi trường kinh doanh. Phá rào cản thủ tục, đẩy nhanh phê duyệt hồ sơ và giảm gánh nặng hành chính chính là “chìa khóa” giúp DN bứt tốc, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Thế Vinh

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/go-buc-tuong-chi-phi-tuan-thu-mo-loi-cho-doanh-nghiep-but-toc.html