Hà Hồng — Người ghi nhật ký Hồ Gươm không chỉ bằng hình ảnh

một giờ trướcBài gốc

Nhà báo, nhà nghiên cứu Hà Hồng và Nhà văn Đặng Vương Hưng tại Hà Nội, tháng 5/2026.

Có những đam mê bắt đầu như một cuộc dạo chơi, rồi dần trở thành định mệnh. Với Hà Hồng, Hồ Gươm không chỉ là một thắng cảnh giữa lòng Thủ đô. Đó là một không gian văn hóa thiêng liêng, nơi mỗi gợn sóng đều chứa một lớp trầm tích lịch sử, nơi từng gốc cây, từng phiến đá ven hồ đều có thể kể lại những câu chuyện của nghìn năm Thăng Long. Và ông đã chọn cách lắng nghe những câu chuyện ấy bằng đôi mắt của một nhà báo, sự kiên nhẫn của một nhà nghiên cứu và tâm hồn của một người yêu Hà Nội đến tận cùng.

Suốt mấy chục năm qua, người đàn ông ấy gần như có mặt mỗi ngày bên Hồ Gươm. Hà Hồng đã chụp hàng trăm ngàn bức ảnh về Hồ Gươm. Ông đi quanh hồ vào lúc tinh mơ khi thành phố còn ngái ngủ, đứng hàng giờ dưới mưa phùn mùa đông hay giữa cái nắng oi ả mùa hạ chỉ để chờ một khoảnh khắc ánh sáng chạm xuống mặt nước. Máy ảnh của ông không chỉ chụp phong cảnh; nó ghi lại hơi thở của thời gian. Mỗi bức ảnh giống như một trang nhật ký thị giác, nơi Hồ Gươm hiện lên không phải như một thắng cảnh du lịch, mà như một sinh thể sống động đang âm thầm đối thoại với lịch sử.

Nhà nghiên cứu Hà Hồng trong một buổi nói chuyện về Hồ Gươm tại Câu lạc bộ Thăng Long.

Người ta gọi ông là “người giữ hồn Hồ Gươm”, bởi ông không chỉ lưu giữ hình ảnh mà còn gom nhặt những ký ức đang dần trôi xa khỏi đời sống hiện đại. Trong "Không gian văn hóa Hồ Gươm" mà ông dày công xây dựng, thời gian như chậm lại. Ở đó có những bức ảnh quý hiếm, những bài báo cũ đã úa màu, những hiện vật được nhặt nhạnh và gìn giữ qua nhiều năm tháng. Mỗi món đồ đều mang một đời sống riêng, như thể chúng không nằm im trong tủ kính mà đang lặng lẽ kể chuyện.

Đặc biệt hơn cả là những kỷ vật gắn với các “Cụ Rùa” Hồ Gươm — linh vật thiêng đã đi vào huyền thoại dân tộc. Với nhiều người, “Cụ Rùa” chỉ là một sinh vật quý hiếm. Nhưng với Hà Hồng, đó là biểu tượng của chiều sâu văn hóa và tâm linh Thăng Long. Ông đã dành nhiều năm sưu tầm tư liệu, ghi chép, chụp ảnh, lưu lại từng lần “Cụ” nổi lên mặt nước, từng câu chuyện dân gian, từng ký ức của những người từng gặp “Cụ”. Có lẽ hiếm ai kiên trì đến thế trong việc lưu giữ những dấu tích mong manh giữa thực và huyền thoại.

Nhà báo Hà Hồng với một đồng nghiệp trẻ của Đài phát thanh và Truyền hình Hà Nội.

Trong không gian ấy, những chiếc mai rùa, những bức ảnh cũ, những trang tư liệu không còn là vật vô tri. Chúng như được đánh thức bởi tình yêu và ký ức của người gìn giữ. Người xem có cảm giác các “Cụ Rùa” đang tự kể câu chuyện của mình: câu chuyện về Hồ Gươm xưa, về những mùa nước đổi màu, về những ngày Hà Nội bom đạn, về tiếng chuông nhà thờ vọng qua mặt hồ mỗi sớm mai. Hà Hồng không áp đặt cách kể; ông để hiện vật cất tiếng nói bằng chính chiều sâu của thời gian.

Điều đáng quý ở ông không chỉ là sự bền bỉ, mà còn là thái độ sống lặng lẽ và tận hiến. Trong thời đại mà mọi thứ chuyển động quá nhanh, vẫn có một người cần mẫn đi nhặt từng mảnh ký ức của Hà Nội, lau bụi cho từng bức ảnh cũ, nâng niu từng dòng tư liệu như nâng niu một phần linh hồn thành phố. Ông hiểu rằng ký ức nếu không được gìn giữ sẽ tan biến. Và khi ký ức mất đi, thành phố dù còn nguyên hình hài cũng sẽ trở nên trống rỗng.

"Rùa quý nơi đất thiêng" - Cuốn sách mới của tác giả Hà Hồng.

Bởi thế, "Không gian văn hóa Hồ Gươm" không đơn thuần là một nơi trưng bày. Đó là một cuộc trò chuyện kéo dài giữa quá khứ và hiện tại. Người trẻ bước vào đó có thể nhìn thấy một Hồ Gươm khác — không ồn ào, không chỉ là nơi check-in hay dạo phố, mà là nơi kết tinh văn hóa, lịch sử và tâm thức dân tộc. Còn những người Hà Nội cũ, khi đứng giữa không gian ấy, dễ thấy lòng mình rung lên bởi một mùi hương ký ức tưởng đã thất lạc từ lâu.

Nhà báo Hà Hồng đã chọn cho mình một hành trình không dễ dàng: hành trình đi ngược lại sự lãng quên. Ông không ồn ào xuất hiện trước công chúng, không xem công việc của mình như một thành tựu để phô bày. Ông lặng lẽ như chính mặt hồ mỗi sớm tinh mơ. Nhưng cũng chính sự lặng lẽ ấy đã khiến công việc của ông mang giá trị bền lâu. Những gì ông lưu giữ hôm nay có thể sẽ trở thành di sản quý giá cho mai sau, để những thế hệ tiếp theo hiểu rằng Hồ Gươm không chỉ nằm ở trung tâm Hà Nội, mà còn nằm ở trung tâm ký ức văn hóa Việt Nam.

Mới đây, Hà Hồng tiếp tục dành tặng cho những người yêu Hà Nội một công trình đầy tâm huyết: cuốn sách Rùa quý nơi đất thiêng do Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành. Cuốn sách có khổ vuông 15cm x 15cm nhỏ nhắn nhưng chứa đựng bên trong là cả một kho tư liệu quý giá về Hồ Gươm và các “Cụ Rùa” huyền thoại. Từ những bức ảnh hiếm, các câu chuyện dân gian, tư liệu báo chí cho đến những ghi chép công phu suốt nhiều năm, tất cả được tác giả chắt lọc bằng tình yêu sâu nặng với Hồ Gươm và văn hóa Thăng Long.

"Vùng đất văn hóa Hồ Gươm và ngôi trường Hồ Đình" phim tài liệu củaTruyền hình
Hà Nội, do Hà Hồng viết kịch bản, kiêm người dẫn chuyện và trực tiếp đọc lời bình.

Đây không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà còn như một cánh cửa mở vào ký ức Hà Nội. Người đọc có thể cảm nhận được nhịp thở của Hồ Gươm qua từng trang sách, thấy được vẻ linh thiêng và bí ẩn của “Cụ Rùa” — biểu tượng đã đi vào tâm thức người Việt suốt bao thế hệ. Với bất kỳ ai quan tâm đến Hồ Gươm, đến lịch sử, văn hóa Hà Nội hay những câu chuyện quanh các “Cụ Rùa”, thì Rùa quý nơi đất thiêng là một cuốn sách rất nên đọc và rất đáng để lưu giữ.

Có lẽ, điều đẹp nhất ở Hà Hồng chính là cách ông yêu Hồ Gươm như yêu một con người thân thiết. Ông nhớ từng mùa cây thay lá, nhớ từng khoảng sáng trên mặt nước, nhớ cả những lần “Cụ Rùa” nổi lên rồi biến mất như một giấc mơ. Tình yêu ấy khiến ông không mệt mỏi trước thời gian, không chán nản trước sự đơn độc của công việc lưu giữ ký ức. Và nhờ có những con người như ông, Hồ Gươm không chỉ còn là một địa danh, mà trở thành một miền ký ức sống động, nơi lịch sử vẫn đang âm thầm thở trong từng làn nước.

Giữa nhịp sống hiện đại đầy xao động, nhà báo Hà Hồng giống như một người gác đền của ký ức Hà Nội. Ông đi qua năm tháng với chiếc máy ảnh, với những trang tư liệu và với trái tim luôn đau đáu về Hồ Gươm. Để rồi từ tình yêu bền bỉ ấy, một không gian văn hóa đã được dựng lên, nơi các kỷ vật không còn im lặng, nơi những “Cụ Rùa” linh thiêng như đang trở về kể lại câu chuyện của mình cho hôm nay và cho cả mai sau.

Hà Nội, 18/5/2026
Đặng Vương Hưng

Đặng Vương Hưng

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/ha-hong-nguoi-ghi-nhat-ky-ho-guom-khong-chi-bang-hinh-anh-a33256.html