Hậu quả từ việc Mỹ rút khỏi 66 tổ chức quốc tế

14 giờ trướcBài gốc

"Đây là một hành động nguy hiểm", Nina Schwalbe - học giả cấp cao tại Trung tâm Chính sách và Chính trị Toàn cầu Georgetown - người từng chỉ trích việc chính quyền ông Trump cắt giảm ngân sách cho y tế toàn cầu đánh giá. "Ông ấy đã rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới [gần một năm trước], đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy ông ấy đang từ bỏ chủ nghĩa đa phương. Ông ấy đã chặt một cái cây. Giờ thì ông ấy đang chặt cả khu rừng".

Bà Schwalbe nói thêm: "Hệ lụy sẽ rất sâu rộng - từ giáo dục trẻ em đến biến đổi khí hậu, nghệ thuật và văn hóa. Ông ấy vừa dùng súng bazooka và thổi tung mọi thứ".

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Những người khác lại có quan điểm trái ngược. Brett Schaefer, một chuyên gia về Liên Hợp Quốc tại Viện Doanh nghiệp Mỹ lại muốn thấy Mỹ rút khỏi nhiều tổ chức hơn – và thậm chí là rút khỏi nhiều tổ chức quan trọng hơn.

“Tôi coi đây là một cơ hội bị bỏ lỡ”, ông Schaefer nói và nhắc lại lời hứa của ông Trump về việc đánh giá lại cách Mỹ tham gia vào các tổ chức quốc tế. “Theo tôi, đây chỉ là cắt giảm ở những chi tiết nhỏ. Các tổ chức nhận được nhiều tiền tài trợ nhất từ Mỹ trong hệ thống Liên Hợp Quốc hầu như không được đề cập đến trong sắc lệnh hành pháp này”.

Theo ông Schaefer, con số 66 rất ấn tượng nhưng nhiều tổ chức cụ thể lại “rất nhỏ và ít được biết đến. Tôi cảm thấy không mấy ấn tượng”.

Một tuyên bố từ Liên Hợp Quốc cho biết Tổng thư ký Antonio Guterres “lấy làm tiếc” về thông báo của Nhà Trắng và nói thêm: “Như chúng tôi đã luôn nhấn mạnh, các khoản đóng góp bắt buộc vào ngân sách thường xuyên của Liên Hợp Quốc và ngân sách gìn giữ hòa bình, được Đại hội đồng thông qua, là nghĩa vụ pháp lý theo Hiến chương Liên Hợp Quốc đối với tất cả các quốc gia thành viên, bao gồm cả Mỹ”.

Nội dung của sắc lệnh và lý lẽ Mỹ đưa ra

Sắc lệnh được ông Trump ký hôm 8/1 nói rằng các tổ chức mà ông rút khỏi "làm suy yếu nền độc lập của Mỹ và lãng phí tiền thuế của người dân vào những chương trình nghị sự không hiệu quả hoặc thù địch".

Trong số 66 tổ chức được nêu tên có 31 tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc. Một số tổ chức nổi tiếng hơn, như Cơ quan Phụ nữ Liên Hợp Quốc; Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, chuyên về sức khỏe tình dục và sinh sản… Mỹ cũng rút khỏi Công ước Khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu. Một số khác ít được biết đến hơn, như Văn phòng Đại diện Đặc biệt của Tổng thư ký về Bạo lực chống lại Trẻ em. Danh sách rút lui không bao gồm một số cơ quan lớn của Liên Hợp Quốc - như Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF).

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng các quyết định này không chỉ giúp tiết kiệm tiền thuế của người dân Mỹ mà còn giảm sự lãng phí năng lượng vô nghĩa tại các diễn đàn quốc tế.

“Việc gửi mồ hôi, nước mắt và của cải của người dân Mỹ vào những tổ chức này mà không thu được kết quả gì đáng kể là điều không thể chấp nhận được nữa”, ông Rubio nói trong một tuyên bố, đồng thời nhấn mạnh thêm rằng các tổ chức này “bị quản lý yếu kém, không cần thiết, lãng phí và điều hành tồi tệ”. Ông lặp lại tuyên bố của Tổng thống Trump rằng lợi ích của các tổ chức này “trái ngược” với lợi ích của Mỹ.

Điều này khiến Giám đốc nghiên cứu và công tác pháp lý tại Tổ chức Bác sĩ vì Nhân quyền Payal Shah bất ngờ: “Chúng ta thực sự phải tự hỏi: Đất nước chúng ta đang đại diện cho điều gì? Nếu chúng ta nói rằng những tổ chức này – nhằm mục đích thúc đẩy bình đẳng và bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương – lại trái ngược với lợi ích của chúng ta”.

Bà Schwalbe thì bày tỏ lo ngại về một hậu quả khác của việc Mỹ rút khỏi nhiều tổ chức quốc tế: “Nó mở rộng cánh cửa cho Trung Quốc thống trị hệ thống và các quy trình của Liên Hợp Quốc”.

Đòn giáng mạnh vào mối quan tâm về khí hậu

Mặc dù không bất ngờ, nhưng việc Mỹ rút khỏi Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) vẫn gây chú ý lớn. Trong ba thập kỷ qua, UNFCCC đã đóng vai trò là cơ sở pháp lý cho các nỗ lực toàn cầu nhằm hạn chế lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Hiệp ước yêu cầu các quốc gia giàu có phải báo cáo thường xuyên về các chính sách biến đổi khí hậu của họ và đệ trình bản kiểm kê hàng năm về lượng khí thải nhà kính.

UNFCCC đã được Thượng viện Mỹ phê chuẩn vào năm 1992 dưới thời cựu Tổng thống George H.W. Bush. Các nhà phê bình cho rằng việc rút khỏi hiệp ước này đồng nghĩa với việc Mỹ đánh mất khả năng định hình các sáng kiến khí hậu toàn cầu. Quỹ Bảo vệ Môi trường (Environmental Defense Fund) tuyên bố rằng "một khi việc rút lui có hiệu lực sau một năm kể từ khi ký kết, Mỹ sẽ là quốc gia duy nhất không tham gia UNFCCC".

Động thái này là bước đi mới nhất trong một loạt các bước mà chính quyền Trump đã thực hiện để tách Mỹ khỏi các tổ chức đa phương – các cơ chế tập hợp nhiều quốc gia hợp tác để giải quyết các vấn đề toàn cầu.

"Có một nhận thức [trong chính quyền] rằng nhiều tổ chức quốc tế này bị chi phối bởi một hệ tư tưởng tiến bộ - đặc biệt tập trung vào bình đẳng giới, các vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu", Thomas Bollyky - giám đốc chương trình Y tế Toàn cầu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết. "Nhưng những gì chúng ta nhận về là rất ít khi làm như vậy, chắc chắn không tiết kiệm được nhiều về mặt tài chính và cũng không tiết kiệm được nhiều về mặt nguồn lực".

Chính quyền Tổng thống Trump đang nhấn mạnh các thỏa thuận song phương - được đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và một quốc gia khác - như chiến lược mới của họ đối với những vấn đề này. Tuy nhiên, ông Bollyky cảnh báo rằng có những hạn chế: sau nhiều tháng đàm phán, chính quyền cho đến nay chỉ đạt được thỏa thuận với 9 quốc gia châu Phi chỉ riêng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Ông Bollyky nói rằng các nhóm đa phương đã nhận được sự đồng thuận từ nhiều quốc gia — ngay cả những quốc gia mà Mỹ không thân thiện.

Việc rút lui "sẽ có những tác động hàng ngày đến người dân Mỹ vì khó có thể đạt được tiến bộ trong các thách thức về sức khỏe, khí hậu, môi trường hoặc chống khủng bố, vốn dĩ vượt qua biên giới", ông Bollyky nói.

Hậu quả là gì?

Beth Schlachter – chuyên gia làm việc cho tổ chức từ thiện toàn cầu MSI Reproductive Choices nhằm mục đích cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ sinh sản ở 36 quốc gia đánh giá, việc rút lui của Mỹ sẽ có tác động trên thực tế. Trước đó, Mỹ đã ngừng tài trợ cho Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc trước khi chính thức rút lui vào tuần này.

"Nhiều phòng khám đã phải đóng cửa, bác sĩ mất việc, y tá và nhân viên y tế cộng đồng không có việc làm. Vật tư y tế không còn trên kệ nữa", bà Schlachter nói. "Chúng ta đang chứng kiến những phụ nữ mang thai truyền HIV cho con chưa sinh hoặc thai nhi. Đó là một thảm họa".

Bà cho rằng việc rút hoàn toàn khỏi tổ chức này sẽ làm suy yếu hơn nữa tính hợp pháp của nó. "Một cách vô cớ, [việc này] tiếp tục làm tổn hại đến tính liêm chính của chính Liên Hợp Quốc", bà Schlachter lưu ý.

Ngay cả khi Mỹ tiếp tục ở lại nhiều tổ chức quốc tế, bà Daniel Forti - trưởng bộ phận phụ trách các vấn đề Liên Hợp Quốc tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế cho rằng những động thái rút lui này gửi một thông điệp rõ ràng đến các quốc gia khác: "Ý nghĩa biểu tượng là không thể chối cãi. Điều đó có nghĩa là Mỹ thực sự muốn áp đặt các điều khoản của riêng mình lên phần còn lại của hệ thống đa phương và muốn hợp tác với Liên Hợp Quốc theo cách mà họ thực sự định hình chương trình nghị sự".

Hùng Cường/VOV.VN Tổng hợp

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/hau-qua-tu-viec-my-rut-khoi-66-to-chuc-quoc-te-post1260105.vov