Hình tượng Long Mã trên công trình kiến trúc xứ Huế

3 giờ trướcBài gốc

Hình tượng Long Mã đối xứng ở bức bình phong tại di tích Cơ Mật Viện (Tam Tòa)

Du khách khi đến tham quan Huế, không khó để bắt gặp hình ảnh về Long Mã trên các công trình kiến trúc tại khu di sản Đại Nội Huế như Tứ Phương Vô Sự Lâu, Thái Bình Lâu, Cơ Mật Viện, …

Hay tại các lăng vua triều Nguyễn, các bức bình phòng ở di tích như Trường Quốc Học Huế, các đình làng Kim Long, làng Sình, làng Thế Lại… cho đến các công trình kiến trúc ở các chùa chiền, miếu thờ họ tộc, tư gia.

Theo các nhà nghiên cứu, hình tượng Long Mã là sự kết hợp giữa đầu rồng, vảy rồng và thân ngựa. Hình tượng này được mô tả với sừng và bờm mang dáng rồng, thân hươu thon dài, vảy kỳ lân, móng ngựa vững chãi.

Long Mã trên công trình di tích Thái Bình Lâu - Đại Nội Huế

Trong huyền thoại phương Đông, Long Mã luôn được xem là một trong những linh vật mang nhiều tầng ý nghĩa nhất, gắn liền với một truyền thuyết cổ xưa về sự khai mở tri thức, trật tự vũ trụ và nền tảng tư tưởng Á Đông.

Truyền thuyết “Long Mã phi Hà đồ” từ thời Phục Hy không chỉ là câu chuyện linh thiêng, mà còn mở ra hành trình tri thức của con người, sự vận động hài hòa trong trời đất bao la.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở VHTT TP. Huế, cho biết: ở góc nhìn văn hóa phương Đông, hình tượng Long Mã tượng trưng cho sự tung hoành của nam nhi, cho sự vận động của thời gian và không gian và cuộc tiến hóa của vạn vật.

Di tích Thái Bình Lâu dưới triều Nguyễn - nơi nhà vua nghỉ ngơi, ngắm cảnh và đọc sách

Long (rồng) thì bay lên cao, mạnh mẽ, linh hoạt với nghĩa là “tung”; Mã (ngựa) thì phi nhanh trên đường thẳng ngang, có sức bền bỉ, có nghĩa khí là “hoành”.

Ở Huế, khi tạo tác về Long Mã trên các bức bình phong, người xưa thường có kèm theo trang trí đám mây ở phía trên và bước sóng nước phía dưới, tạo nên hình tượng Long Mã như đang trong tư thế chuyển động, đầu ngẩng cao với tinh thần tiến bước về phía trước.

Theo ông Nguyễn Xuân Hoa, hình tượng Long Mã cũng biểu trưng cho hành trình khai mở tri thức của con người nên ở một số công trình di tích liên quan đến sự học có xuất hiện Long Mã như: Thái Bình Lâu - là nơi vua nghỉ ngơi và đọc sách; lầu Tứ Phương Vô Sự - nơi học tập của các hoàng tử; hay hình tượng Long Mã trên bức bình phong nổi tiếng tại Trường Quốc Học Huế - ngôi trường được xây dựng vào cuối thế kỷ 19 dưới thời vua Thành Thái của triều Nguyễn…

Hình tượng Long Mã tại bình phong Trường Quốc Học - ngôi trường được xây dựng dưới thời vua Thành Thái

Long Mã được cho là linh vật báo hiệu điềm lành, là biểu tượng của sự thông thái, trường thọ, sự cao quý và niềm hạnh phúc vô song, lại vừa có công dụng trừ bỏ, ngăn chặn những yếu tố bất lợi trong quan niệm về phong thủy. Do đó hình tượng Long Mã xuất hiện phổ biến trong kiến trúc, mỹ thuật cung đình và dân gian.

TS. Nguyễn Phước Hải Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, cho biết: Hình tượng long mã là sự tiếp biến giữa ngựa và rồng, thể hiện triết lý của văn hóa phương Đông nói chung.

Trong các công trình kiến trúc, trên các hiện vật của triều Nguyễn, hình tượng Long Mã được khắc họa rất rõ nét, đặc biệt là Long Mã được phối với Long – Ly – Quy - Phụng tạo nên các linh vật. Các linh vật này là có ý nghĩa trong đời sống thẩm mỹ cung đình triều Nguyễn, xuất hiện trên khắp các công trình kiến trúc.

Hình tượng Long Mã được tạo tác và trang trí bằng nghệ thuật khảm sành sứ trên di tích Thái Bình Lâu

Có thể thấy hình tượng Long Mã được tạo tác trên các công trình kiến trúc xứ Huế qua các loại hình nghệ thuật như khảm sành sứ, đắp bằng vôi vữa hoặc vẽ màu…, nhưng nổi bật nhất là khảm sành sứ.

Theo PGS.TS Phan Thanh Bình, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Nghệ thuật Huế, khảm sành sứ là nghệ thuật trang trí trên công trình kiến trúc có khắp mọi nơi, từ kinh thành đến dân gian, rất được cộng đồng ưa chuộng. Có thể thấy hầu như tất cả các di tích thời Nguyễn hiện nay được tu bổ, phục hồi thì 90% có khảm sành sứ, mật độ rất cao. Đây cũng là ghề rất độc đáo, đặc sắc ở Huế - tạo ra điểm nhấn của văn hóa Huế.

Hình tượng Long Mã tại di tích Lầu Tứ Phương Vô Sự - Đại Nội Huế

Long Mã là hình tượng rất phổ biến trong nghệ thuật khảm sành sứ, không chỉ nằm trên bể cạn ở các nhà dân, trên các bình phong mà ở các công trình kiến trúc cung đình, các công trình ở lăng vua triều Nguyễn.

Long Mã cũng xuất hiện rất nhiều trong các đồ dùng vật dụng cung đình vì đó là một sự thể hiện chứng giám, biểu thị cho khát vọng vươn lên, ý tưởng sáng tạo của nghệ thuật truyền thống, biểu hiện tung hoành - sự vận động, cốt lõi của triết học phương Đông.

Hình ảnh nhận diện của Festival Huế được lấy cảm hứng từ hình tượng Long Mã tại bức bình phong Trường Quốc Học

Trong đời sống đương đại, hình tượng Long Mã được nhận diện rộng rãi hơn thông qua các kỳ Festival Huế kể từ năm 2000 đến nay. Hình ảnh linh vật này được đưa vào hệ thống nhận diện xuyên suốt các kỳ lễ hội của Festival ở các giai đoạn sau này.

Hình tượng Long Mã nhận diện của Festival Huế được xây dựng từ phiên bản Long Mã tại bức bình phong nổi tiếng của Trường Quốc Học Huế.

SƠN THÙY

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/van-hoa/hinh-tuong-long-ma-tren-cong-trinh-kien-truc-xu-hue-204759.html