Hoàn thiện pháp luật về tài chính đất đai đồng bộ, minh bạch và khả thi

2 giờ trướcBài gốc

Ngày 11-2, Bộ Tài chính cho biết, để thể chế hóa Nghị quyết số 254/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, về quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành Luật Đất đai, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 50/2026/NĐ-CP ngày 31-1-2026 quy định chi tiết các nội dung liên quan đến tiền sử dụng đất, tiền thuê đất.

Cùng với Nghị định số 49/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Nghị quyết số 254/2025/ QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn khác, hệ thống pháp luật về tài chính đất đai nói chung và về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nói riêng được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn.

Mục tiêu xuyên suốt của các chính sách mới là tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Đất đai năm 2024; khơi thông và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Đổi mới chính sách tiền thuê đất đối với lĩnh vực xã hội hóa

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị định số 50/2026/NĐ-CP là việc đổi mới căn bản chính sách tính và ưu đãi tiền thuê đất đối với các dự án trong lĩnh vực xã hội hóa. Chính sách này nhằm thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục – đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường và giám định tư pháp.

Theo quy định mới, phạm vi áp dụng ưu đãi được mở rộng, bao gồm cả các dự án xã hội hóa thuộc và không thuộc lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư theo pháp luật về đầu tư. Điểm nổi bật là việc phân cấp mạnh mẽ cho địa phương: UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định mức ưu đãi miễn tiền thuê đất đối với từng khu vực, lĩnh vực để áp dụng đối với dự án xã hội hóa thuộc danh mục loại hình và tiêu chí xã hội hóa do Thủ tướng Chính phủ ban hành cho phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.

Nguyên tắc xác định ưu đãi được thiết kế linh hoạt, với mức tối thiểu theo quy định chung và mức tối đa là miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê. Điều này giúp nhà đầu tư giảm đáng kể chi phí tiếp cận đất đai, tạo điều kiện tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ Nhân dân.

Chính sách cũng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở xã hội hóa. Sau khi dự án đi vào hoạt động, cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra việc đáp ứng các tiêu chí xã hội hóa đã cam kết. Trường hợp không đáp ứng điều kiện hoặc sử dụng đất sai mục đích, đơn vị vi phạm sẽ bị thu hồi toàn bộ số tiền thuê đất đã được miễn, giảm và phải nộp thêm khoản tiền chậm nộp theo quy định pháp luật về quản lý thuế.

Ưu đãi tiền thuê đất đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, chính sách mới đã dành những ưu đãi đặc biệt chưa từng có về tiền thuê đất cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo đó, nhiều loại hình cơ sở khoa học và công nghệ được miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê, bao gồm: Đất xây dựng phòng thí nghiệm, cơ sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ; cơ sở thực nghiệm, sản xuất thử nghiệm; các viện, trung tâm nghiên cứu – phát triển công nghệ số; dự án sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, phần mềm, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và các Khu công nghệ số tập trung được hưởng cơ chế miễn tiền thuê đất trọn đời. Chủ đầu tư hạ tầng Khu công nghệ số tập trung không được tính tiền thuê đất được miễn vào giá cho thuê hạ tầng, qua đó góp phần giảm chi phí đầu vào và tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư công nghệ cao.

Đối với các dự án đầu tư trong Khu công nghệ cao, mức miễn tiền thuê đất từ 15 đến 19 năm sau thời gian xây dựng cơ bản được áp dụng rộng rãi; riêng các dự án thuộc danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư có thể được miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê.

Nhà nước đồng thời cam kết bảo đảm quỹ đất cho phát triển khoa học và công nghệ, song yêu cầu các đơn vị thụ hưởng phải sử dụng đất đúng mục đích. Trường hợp vi phạm, toàn bộ số tiền thuê đất đã được miễn, giảm sẽ bị thu hồi kèm tiền chậm nộp.

Giảm nghĩa vụ về tiền sử dụng đất cho hộ gia đình, cá nhân khi chuyển mục đích sử dụng

Một nội dung có tác động xã hội sâu rộng là quy định mới về tính tiền sử dụng đất khi hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích từ đất vườn, ao, đất nông nghiệp sang đất ở. Theo quy định tại Nghị quyết 254/2025/QH15 và Nghị định số 50/2026/NĐ-CP, mức thu tiền sử dụng đất được xác định theo tỷ lệ phần trăm chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp tại thời điểm cho phép chuyển mục đích, cụ thể: 30% chênh lệch đối với diện tích trong hạn mức giao đất ở; 50% chênh lệch đối với diện tích vượt hạn mức nhưng không quá 1 lần hạn mức; 100% chênh lệch đối với diện tích vượt quá 1 lần hạn mức. Từ đó, giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho người dân.

Quy định này chỉ được áp dụng một lần cho mỗi hộ gia đình, cá nhân trên một thửa đất; người sử dụng đất được quyền lựa chọn 1 thửa đất để hưởng chính sách ưu đãi này và phải cam kết trong đơn đề nghị chuyển mục đích sử dụng đất.

Để bảo đảm công bằng trong giai đoạn chuyển tiếp, các trường hợp đã có quyết định cho phép chuyển mục đích từ ngày 1-8-2024 đến trước ngày 1-1-2026 được phép đề nghị tính lại tiền sử dụng đất theo quy định mới. Nếu đã nộp tiền, người dân được yêu cầu hoàn trả phần chênh lệch hoặc bù trừ vào nghĩa vụ tài chính khác, với điều kiện nộp hồ sơ đề nghị chậm nhất trước ngày 1-1-2027.

Cải cách thủ tục hành chính về tiền thuê đất

Nhằm giảm tối đa thủ tục và chi phí tuân thủ, pháp luật mới quy định người sử dụng đất thuộc diện được miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê không phải thực hiện thủ tục xác định giá đất và không cần làm hồ sơ đề nghị miễn. Đối với trường hợp được giảm tiền thuê đất, hồ sơ được xử lý theo cơ chế một cửa liên thông, góp phần rút ngắn thời gian và tăng tính minh bạch.

UBND cấp tỉnh được giao chủ động quy định thủ tục hành chính về đất đai trong đó có quy trình luân chuyển hồ sơ xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai, dựa trên một số nguyên tắc quy định.

Giải quyết tồn tại về tiền thuê đất của đơn vị sự nghiệp công lập

Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị định số 50/2026/NĐ-CP đưa ra giải pháp mang tính đột phá để xử lý các tồn tại về tiền thuê đất của đơn vị sự nghiệp công lập trong giai đoạn chuyển tiếp sang Luật Đất đai năm 2024.

Theo đó, đối với diện tích đất xây dựng công trình sự nghiệp chuyển từ thuê đất sang giao đất không thu tiền sử dụng đất, nếu đơn vị chưa nộp hoặc chưa nộp đủ tiền thuê đất thì không phải nộp tiền thuê đất và tiền chậm nộp đối với thời gian sử dụng đất trước ngày 1-1-2026.

Đối với diện tích đất sử dụng vào mục đích sản xuất, kinh doanh, liên doanh, liên kết, đơn vị cũng không phải nộp nghĩa vụ nộp tiền thuê đất từ ngày 01/8/2024 cho đến khi hoàn thành thủ tục chuyển hình thức sử dụng đất.

UBND cấp tỉnh được giao trách nhiệm chỉ đạo cơ quan thuế rà soát, điều chỉnh các thông báo nộp tiền thuê đất đã ban hành, hoàn thành trước ngày 1-1-2027.

Hương Thủy

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/hoan-thien-phap-luat-ve-tai-chinh-dat-dai-dong-bo-minh-bach-va-kha-thi-733145.html