Ngày 4-2, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) tỉnh Lâm Đồng đã có công văn gửi Bộ VH-TT&DL, báo cáo về tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của di tích danh lam thắng cảnh hồ Xuân Hương, trái tim xanh của Đà Lạt, nơi lưu giữ ký ức đô thị hơn một thế kỷ.
Một góc hồ Xuân Hương thơ mộng.
Trước đó, ngày 21-1, Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng khu vực Đà Lạt đã báo cáo, đề nghị xác nhận hiện trạng xuống cấp của di tích để làm cơ sở lập dự án sửa chữa, tu bổ hồ Xuân Hương trong thời gian tới.
Từ con đập đến biểu tượng của Đà Lạt
Lịch sử hồ Xuân Hương bắt đầu từ năm 1919, khi theo đề xuất của Công sứ Cunhac, kỹ sư công chánh Labbé tiến hành xây dựng con đập đầu tiên, ngăn dòng suối Cam Ly, tạo nên hồ nước nhân tạo giữa thung lũng Đà Lạt, đoạn từ khu vực Thủy Tạ đến ngã ba Đinh Tiên Hoàng – Trần Quốc Toản ngày nay.
Một đoạn kè xuống cấp, sạt lở.
Đến năm 1923, chính quyền Đà Lạt tiếp tục xây thêm một con đập phía hạ lưu, tại vị trí đập Ông Đạo hiện nay, hình thành hai hồ riêng biệt. Tuy nhiên, cơn bão lớn năm 1932 đã phá hủy cả hai con đập, để lại một khoảng trống lớn trong cấu trúc cảnh quan đô thị non trẻ.
Giai đoạn 1934–1935, một con đập đá kiên cố được xây dựng lại, tạo nên đập Ông Đạo công trình tồn tại đến năm 1998 mới được cải tạo. Năm 1953, hồ chính thức mang tên Xuân Hương, thay cho tên gọi Grand Lac, trở thành biểu tượng thơ mộng gắn với ký ức và tâm hồn Đà Lạt.
Các đoạn kè bị sụp, sạt lở.
Năm 1988, hồ Xuân Hương được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là di tích danh thắng cấp quốc gia, không chỉ bởi giá trị cảnh quan mà còn vì chiều sâu di sản văn hóa, lịch sử mà hồ nước này mang lại.
Bờ kè trăm năm
Trong nhiều giai đoạn, đặc biệt từ năm 2016 đến 2020, cảnh quan và hạ tầng xung quanh hồ đã được chỉnh trang, cải tạo. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có một dự án tổng thể nào về cải tạo, tu bổ hệ thống bờ kè hồ được nghiên cứu và triển khai một cách bài bản.
Nhiều đoạn sạt lở rất nghiêm trọng.
Hệ thống kè bảo vệ bờ hồ hiện nay được xây dựng từ năm 1998, với tổng chiều dài 5.120 m quanh hồ và 510 m quanh hai đảo Thủy Tạ và Bích Câu. Năm 2010, kè được sửa chữa, gia cố phần chân và làm mới phần đỉnh. Sau đó, vào các năm 2017 và 2020, một số đoạn tiếp tục được gia cố do xói lở, nhưng đều mang tính tạm thời trong điều kiện ngập nước, nên độ ổn định không cao.
Sau 15 năm sử dụng kể từ lần sửa chữa gần nhất, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, mưa lũ vượt kỷ lục, kết quả kiểm tra cho thấy nhiều đoạn kè và ta-luy dọc bờ hồ đã hư hỏng, sụt lún nghiêm trọng. Phần đỉnh kè bằng gạch bê tông bị hở hàm ếch, sập mái nghiêng; nhiều vị trí có nguy cơ sạt lở…
Một đoạn kè sạt lở.
Đáng lo ngại nhất là khu vực trước Quảng trường Lâm Viên nơi kè bị xô nghiêng, đẩy ra phía lòng hồ, tạo thành các rãnh nứt kéo dài sát lề đường. Tại đây, nguy cơ sạt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào, đe dọa an toàn công trình, cảnh quan và cả không gian sinh hoạt cộng đồng của người dân và du khách.
Trước thực trạng trên, Ban Quản lý dự án đã lập hồ sơ để Sở VH-TT&DL đề nghị Bộ VH-TT&DL xem xét, xác nhận tình trạng xuống cấp của di tích. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương lập báo cáo nghiên cứu khả thi tu bổ, phục hồi di tích, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 100 tỉ đồng.
PHƯƠNG NAM