Israel đang theo đuổi chiến lược dài hạn nào tại Gaza?

2 giờ trướcBài gốc

Tòa nhà bị phá hủy sau các cuộc không kích của Israel xuống Dải Gaza. Ảnh: IRNA/TTXVN

Gaza vẫn chìm trong khủng hoảng

Theo trang The Al Jazeera, những diễn biến trên thực địa kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn tháng 10/2025 đang làm dấy lên tranh luận về khả năng Gaza bước vào một thực tế địa chính trị mới, khi phạm vi kiểm soát của Israel tiếp tục được mở rộng thay vì thu hẹp theo các cam kết ban đầu.

Theo nội dung thỏa thuận, quân đội Israel sẽ rút về phía sau ranh giới, được gọi là “Đường Vàng” (Yellow Line), đồng thời tiếp tục kiểm soát khoảng 58% diện tích Dải Gaza. Thời điểm rút quân hoàn toàn sẽ được các bên thống nhất sau đó.

Tuy nhiên, việc rút quân như dự kiến đã không diễn ra. Trong những tháng kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, các cuộc không kích gần như vẫn diễn ra hằng ngày tại Gaza, khiến ít nhất 922 người thiệt mạng. Cùng với đó, Israel tiếp tục mở rộng khu vực kiểm soát thêm khoảng 11% diện tích lãnh thổ.

Dữ liệu vệ tinh được thu thập vào tháng 3 cho thấy Israel đã thiết lập ít nhất 32 tiền đồn quân sự, xây dựng hệ thống rào chắn trên bộ, cùng nhiều công trình hạ tầng dọc theo tuyến ranh giới vốn được xác định chỉ mang tính tạm thời.

Từ tháng 10 năm ngoái đến nay, nhiều tổ chức nhân đạo quốc tế, trong đó có Oxfam, cáo buộc Israel đang làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Gaza thông qua việc hạn chế vận chuyển hàng cứu trợ và các nhu yếu phẩm vào khu vực này.

Trong khi đó, ngày 28/5, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiếp tục phát tín hiệu về khả năng mở rộng phạm vi kiểm soát tại Gaza.

Phát biểu tại một hội nghị, ông Netanyahu cho biết: “Chúng tôi đang gia tăng sức ép đối với Hamas. Hiện Israel kiểm soát khoảng 60% diện tích Dải Gaza, trong khi trước đây là 50%. Chỉ thị của tôi là tiến tới”.

Khi một người tham dự hô lớn “100%”, ông Netanyahu đáp lại: “Hãy từng bước một. Trước hết là 70%. Chúng tôi bắt đầu từ đó. Chúng tôi đang gây sức ép từ mọi hướng và sẽ xử lý những phần còn lại”.

Phát biểu của Thủ tướng Netanyahu được nhiều nhà quan sát xem là dấu hiệu cho thấy Israel không chỉ theo đuổi các mục tiêu quân sự ngắn hạn nhằm vào Hamas, mà còn có thể đang định hình một cấu trúc kiểm soát mới đối với Gaza. Điều này làm gia tăng tranh cãi về tính pháp lý cũng như những hệ lụy chính trị lâu dài đối với tương lai của vùng lãnh thổ này.

Tranh cãi về tính pháp lý

Tòa nhà tại phía Đông Nam thành phố Gaza bị phá hủy sau cuộc không kích của Israel. Ảnh: THX/TTXVN

Theo nhiều chuyên gia luật quốc tế, vấn đề gây tranh cãi không chỉ nằm ở các hoạt động quân sự đang diễn ra, mà còn ở khả năng những thay đổi trên thực địa có thể trở thành hiện trạng lâu dài sau khi xung đột kết thúc. Nếu việc mở rộng phạm vi kiểm soát được duy trì trong dài hạn, Israel có thể phải đối mặt với những tranh luận pháp lý liên quan đến nguyên tắc cấm chiếm đoạt lãnh thổ bằng vũ lực - một trong những nền tảng cơ bản của trật tự quốc tế hiện đại.

Ông Michael Becker, Giáo sư luật nhân quyền quốc tế tại Trinity College Dublin, cho rằng nếu mục tiêu cuối cùng của Israel là duy trì quyền kiểm soát lâu dài đối với toàn bộ Dải Gaza, điều này có thể bị xem là hành vi sáp nhập lãnh thổ trái với luật pháp quốc tế.

Kể từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Gaza vào tháng 10/2023, Israel đã nhiều lần bác bỏ các cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế và khẳng định các hoạt động quân sự nhằm đáp trả Hamas sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023.

Trong khi đó, theo số liệu được Al Jazeera dẫn lại, ít nhất 72.819 người đã thiệt mạng tại Gaza kể từ khi xung đột bùng phát, trong đó có phụ nữ và trẻ em. Ngoài ra, hàng nghìn người khác vẫn mất tích và được cho là đang nằm dưới các đống đổ nát.

Đến năm 2025, nạn đói đã hoành hành Gaza, trong khi phần lớn cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng.

Vai trò của Mỹ

Theo Al Jazeera, kỳ vọng về việc Mỹ buộc Israel tuân thủ đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn cũng chưa trở thành hiện thực.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố vào tháng 10/2025, Washington hầu như không có phản ứng đáng kể trước việc Israel tiếp tục mở rộng và củng cố sự hiện diện tại Gaza.

Đến tháng 4/2026, khoảng 2/3 diện tích Dải Gaza đã trở thành khu vực mà người dân không thể tiếp cận.

Khi Al Jazeera đề nghị bình luận, một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ không đề cập đến các cáo buộc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn mà cho rằng Hamas là lực lượng cản trở tiến trình hòa bình, giải giáp và tái thiết Gaza.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý đáng chú ý. Dù là bên đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy và bảo trợ thỏa thuận ngừng bắn năm 2025, Mỹ cho đến nay vẫn chưa thể hiện những biện pháp đủ mạnh nhằm bảo đảm các điều khoản của thỏa thuận được thực thi đầy đủ. Điều đó khiến nhiều nhà phân tích đặt câu hỏi về hiệu quả của các cơ chế bảo đảm hòa bình được xây dựng sau xung đột, cũng như khả năng duy trì ảnh hưởng của Washington đối với tiến trình giải quyết khủng hoảng Gaza.

Tương lai nào cho người dân Gaza?

Trẻ em nhận thức ăn cứu trợ tại thành phố Gaza. Ảnh: THX/TTXVN

Bên cạnh những tranh cãi liên quan đến lãnh thổ, an ninh và luật pháp quốc tế, vấn đề được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm là tương lai của trên 2 triệu người Palestine đang sinh sống tại Gaza.

Nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA), bày tỏ quan ngại về khả năng duy trì cuộc sống của người dân Gaza trong bối cảnh không gian sinh tồn ngày càng bị thu hẹp.

Về phía Israel, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz ngày 28/5 tuyên bố “kế hoạch di cư tự nguyện khỏi Gaza” sẽ được triển khai “vào thời điểm thích hợp và theo phương thức phù hợp”.

Song ông Becker cho rằng việc buộc người Palestine rời khỏi Gaza có thể bị xem là hành vi cưỡng bức di dời dân cư và vi phạm quyền tự quyết của người Palestine - một nguyên tắc được coi là nền tảng trong Hiến chương Liên hợp quốc.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, sự chú ý của cộng đồng quốc tế đang chuyển hướng sang các diễn biến liên quan đến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, cũng như các hoạt động quân sự của Israel tại Liban, nơi nước này đang hiện diện tại nhiều khu vực ở miền Nam.

Ông Becker nhận định dù Chính quyền Tổng thống Trump có thể tồn tại những khác biệt nhất định với Israel trong cách tiếp cận đối với cuộc xung đột với Iran, Washington dường như không còn dành nhiều ưu tiên cho vấn đề Gaza hoặc gây sức ép đáng kể nhằm kiềm chế các chính sách của Chính phủ Thủ tướng Netanyahu.

“Còn quá sớm để đánh giá vai trò của Hội đồng Hòa bình trong việc bảo đảm tương lai cho người Palestine tại Gaza”, ông nói.

Trong bối cảnh sự chú ý của cộng đồng quốc tế đang dần chuyển sang các điểm nóng khác tại Trung Đông, tương lai của Gaza vẫn là một ẩn số. Tuy nhiên, những thay đổi diễn ra trên thực địa trong nhiều tháng qua cho thấy cuộc tranh luận hiện nay không còn đơn thuần xoay quanh việc ai kiểm soát Gaza trong ngắn hạn, mà đang mở rộng sang câu hỏi liệu vùng lãnh thổ này có đang từng bước được định hình lại về mặt địa lý, chính trị và nhân khẩu học hay không.

Kết quả của quá trình đó sẽ không chỉ tác động đến đời sống của hàng triệu người Palestine, mà còn có thể ảnh hưởng sâu rộng đến triển vọng ổn định lâu dài của Trung Đông trong những năm tới.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/israel-dang-theo-duoi-chien-luoc-dai-han-nao-tai-gaza-20260530180604715.htm