Tết Nguyên đán thường gắn với hình ảnh mâm cỗ phong phú, nhiều món ăn truyền thống giàu năng lượng khiến không ít người lo ngại về nguy cơ tăng cân hay rối loạn tiêu hóa.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, không phải món ăn ngày Tết nào cũng “kém lành mạnh” như nhiều người vẫn nghĩ. Trên thực tế, nhiều thực phẩm quen thuộc trong dịp đầu năm lại chứa giá trị dinh dưỡng cao và mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe nếu được sử dụng hợp lý.
Bánh chưng, bánh tét: Nguồn năng lượng cân bằng
Bánh chưng, bánh tét - biểu tượng ẩm thực ngày Tết - thường bị xem là món ăn dễ gây tăng cân do chứa nhiều tinh bột và chất béo. Tuy nhiên, xét về cấu trúc dinh dưỡng, đây lại là món ăn khá cân đối.
Gạo nếp cung cấp carbohydrate - nguồn năng lượng chính cho cơ thể, trong khi đậu xanh bổ sung protein thực vật, chất xơ và vi chất dinh dưỡng. Thịt lợn cung cấp protein và chất béo cần thiết cho hoạt động của cơ thể. Theo khuyến nghị của World Health Organization (WHO), chế độ ăn cân bằng nên bao gồm carbohydrate, protein và chất béo ở tỷ lệ hợp lý, và các món ăn truyền thống như bánh chưng có thể đáp ứng cấu trúc này khi ăn với khẩu phần phù hợp.
Ngoài ra, đậu xanh còn chứa nhiều chất chống oxy hóa và khoáng chất có lợi cho tim mạch và hệ tiêu hóa.
Dưa hành, rau củ muối: Hỗ trợ tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột
Các món muối chua như dưa hành, củ kiệu hay cải muối thường được ăn kèm trong dịp Tết để giảm cảm giác ngấy. Từ góc độ dinh dưỡng, đây là lựa chọn có lợi cho hệ tiêu hóa.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng được tổng hợp bởi Harvard Medical School, thực phẩm lên men tự nhiên có thể cung cấp lợi khuẩn (probiotics), giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, cải thiện tiêu hóa và hỗ trợ miễn dịch. Việc bổ sung thực phẩm lên men còn có thể giúp giảm đầy bụng và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng khuyến nghị nên tiêu thụ ở mức vừa phải để tránh lượng muối cao.
Thịt gà: Protein chất lượng cao
Trong nhiều gia đình Việt Nam, thịt gà là món không thể thiếu trên mâm cỗ đầu năm. So với một số loại thịt đỏ, thịt gà - đặc biệt là phần ức - có hàm lượng protein cao và ít chất béo bão hòa hơn.
Theo American Heart Association, việc lựa chọn protein nạc như thịt gia cầm có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch khi thay thế cho các loại thịt nhiều chất béo bão hòa. Protein còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khối cơ, tăng cảm giác no và hỗ trợ chuyển hóa.
Trái cây ngày Tết: Tăng cường miễn dịch tự nhiên
Mâm ngũ quả ngày Tết không chỉ mang ý nghĩa phong tục mà còn cung cấp nguồn dinh dưỡng phong phú. Các loại trái cây như cam, quýt, bưởi, chuối hay đu đủ chứa nhiều vitamin C, chất xơ và chất chống oxy hóa.
Theo WHO, chế độ ăn giàu trái cây và rau củ có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ và một số loại ung thư. Vitamin C trong trái cây còn hỗ trợ hệ miễn dịch, đặc biệt hữu ích trong giai đoạn thời tiết lạnh hoặc thay đổi mùa.
Việc ăn trái cây tươi sau bữa ăn ngày Tết cũng giúp cân bằng khẩu phần dinh dưỡng và giảm cảm giác ngấy do thực phẩm nhiều dầu mỡ.
Các loại hạt: “Kho dinh dưỡng” nhỏ gọn
Tết cũng là dịp phổ biến các loại hạt như hạt dưa, hạt hướng dương, hạt điều, hạnh nhân hay óc chó. Dù chứa nhiều năng lượng, các loại hạt lại có giá trị dinh dưỡng cao.
Theo nghiên cứu dinh dưỡng được Mayo Clinic nhắc đến, các loại hạt chứa chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch, chất xơ, vitamin E và khoáng chất. Việc tiêu thụ hạt ở mức vừa phải có thể giúp giảm cholesterol xấu và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Lựa chọn ăn Tết lành mạnh
Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh rằng vấn đề không nằm ở bản thân món ăn mà ở khẩu phần và cách kết hợp thực phẩm. Việc ăn đa dạng, bổ sung rau xanh, trái cây, uống đủ nước và hạn chế rượu bia sẽ giúp cơ thể duy trì trạng thái cân bằng trong những ngày lễ.
Tết là dịp đặc biệt trong năm, và việc thưởng thức ẩm thực truyền thống cũng là một phần của niềm vui văn hóa. Khi được tiêu thụ hợp lý, nhiều món ăn ngày Tết không chỉ không gây hại mà còn có thể mang lại lợi ích dinh dưỡng đáng kể.
Thay vì lo lắng quá mức về cân nặng hay chế độ ăn, các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên tiếp cận ẩm thực ngày Tết với tâm lý cân bằng: thưởng thức vừa phải, vận động nhiều hơn và lắng nghe nhu cầu của cơ thể.
Những món ăn quen thuộc trên mâm cỗ đầu xuân vì vậy không chỉ mang ý nghĩa truyền thống mà còn có thể trở thành nguồn dinh dưỡng tốt cho sức khỏe. Khi được lựa chọn và sử dụng hợp lý, ẩm thực ngày Tết hoàn toàn có thể góp phần tạo nên một khởi đầu năm mới khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng.
Hồng Nhung