Nhiều chương trình trực tiếp trên sóng truyền hình hoặc sự kiện ở không gian ngoài trời hiện nay cho phép ca sĩ hát nhép, hát đè
Ranh giới giữa hỗ trợ kỹ thuật và lạm dụng hát nhép
Trong họp báo thường kỳ quý I của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch diễn ra tại Hà Nội, ông Trần Hướng Dương - Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn cho biết Cục đã gửi Công văn số 745 tới Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố nhằm chấn chỉnh tình trạng lạm dụng âm thanh bản ghi thay cho biểu diễn trực tiếp.
Theo nội dung công văn, việc sử dụng bản ghi âm thay cho hát live trên sân khấu có dấu hiệu lừa dối khán giả, xâm phạm quyền hưởng thụ văn hóa của công chúng, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật. Đáng chú ý, cơ quan quản lý nhận định hiện tượng này không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn "tác động tiêu cực đến đạo đức cộng đồng và tâm lý xã hội đối với hoạt động nghệ thuật biểu diễn".
NSƯT Phương Anh
Dưới góc độ người làm nghề, NSƯT Phương Anh cho rằng việc hạn chế hát nhép là phương án hợp lý, góp phần giúp người làm nghệ thuật nghiêm túc hơn với nghề. Khi giảm phụ thuộc vào bản ghi, ca sĩ sẽ có ý thức rèn luyện chuyên môn và trau dồi kỹ năng biểu diễn trực tiếp. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng chương trình mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động biểu diễn.
Tuy nhiên, theo NSƯT Phương Anh, trong một số chương trình lớn được truyền hình trực tiếp, đặc biệt là các dịp lễ kỷ niệm quan trọng, việc sử dụng hỗ trợ kỹ thuật là cần thiết để đảm bảo an toàn sóng truyền hình. Vấn đề nằm ở chỗ khi nhiều chương trình hoàn toàn có thể đảm bảo chất lượng âm thanh nhưng vẫn lạm dụng hát nhép.
Với kinh nghiệm nhiều năm hoạt động nghệ thuật, NSƯT Phương Anh cho biết bản thân luôn cố gắng rèn luyện chuyên môn và sức khỏe để sẵn sàng hát trực tiếp trong mọi tình huống. Yếu tố quan trọng nhất để giữ niềm tin của khán giả chính là sự tôn trọng công chúng. Khi nghệ sĩ lao động nghệ thuật nghiêm túc, nhiệt huyết và trách nhiệm, hình ảnh đẹp sẽ được tạo dựng một cách tự nhiên trong lòng người xem.
Ca sĩ Việt Sơn
Ca sĩ Việt Sơn cũng bày tỏ sự đồng tình với chủ trương hạn chế hát nhép. Anh cho biết bản thân trưởng thành trong môi trường âm nhạc chính thống, nơi việc hát trực tiếp được xem là yêu cầu cơ bản, nên thông tin chấn chỉnh hát nhép gần đây không ảnh hưởng nhiều đến công việc của mình. Việc tôn trọng âm nhạc và cảm xúc thật trên sân khấu là giá trị cốt lõi mà nghệ sĩ cần giữ.
Ở góc độ chuyên môn, ca sĩ Việt Sơn cho rằng việc sử dụng bản ghi chỉ nên diễn ra trong hai trường hợp. Thứ nhất là những chương trình có tính chất đặc biệt quan trọng, yêu cầu độ hoàn hảo cao nhưng điều kiện kỹ thuật chưa đáp ứng đầy đủ. Thứ hai là với một số dòng nhạc pop hiện đại có cấu trúc nhiều lớp giọng, nhiều bè chồng lên nhau, khi biểu diễn trực tiếp cần bản ghi hỗ trợ để giữ đúng ý đồ sáng tác. Ngoài hai trường hợp này, việc sử dụng bản ghi lộ liễu đều có thể xem là lạm dụng.
Trước yêu cầu ngày càng cao từ khán giả, ca sĩ Việt Sơn cho biết anh duy trì việc rèn luyện thể lực và luyện giọng thường xuyên để bảo đảm chất lượng biểu diễn trực tiếp. Nền tảng để giữ niềm tin của công chúng không gì khác ngoài “tài năng và đạo đức”. Khi nghệ sĩ có đủ năng lực và thái độ làm nghề nghiêm túc, sẽ có được khán giả đón nhận.
Cần giải pháp đồng bộ
Ở góc nhìn sáng tác, nhạc sĩ Ngọc Lê Ninh cho rằng, với ca sĩ được đào tạo chuyên nghiệp, hát trực tiếp đôi khi còn hay hơn hát nhép bởi có thể tạo cảm xúc và "phiêu" ngay trên sân khấu. Tuy nhiên, hát nhép thường được sử dụng khi ca sĩ chưa thực sự tự tin vào khả năng, nhằm đảm bảo an toàn cho các chương trình lớn.
Nhạc sĩ Ngọc Lê Ninh
Nhạc sĩ Ngọc Lê Ninh cho rằng để tránh tranh luận về hát nhép, ban tổ chức cần mời ca sĩ chuyên nghiệp, có khả năng hát trực tiếp ổn định, dù chi phí cát sê có thể cao hơn. Đồng thời, cơ quan quản lý nên có quy định rõ ràng về trường hợp được phép sử dụng bản ghi và khi nào cần hát trực tiếp, nhằm đảm bảo tính minh bạch và thống nhất.
Hiện tượng hát nhép còn liên quan đến thị trường biểu diễn và yêu cầu từ khán giả. Theo Trung tá, Nhà sản xuất, Nhạc sĩ Tạ Duy Tuấn (Nhà hát ca múa nhạc quân đội), một trong những nguyên nhân khiến hát nhép tồn tại là do kỹ năng biểu diễn live của một bộ phận ca sĩ trẻ chưa ổn định. Vì vậy, cần tăng cường đào tạo kỹ năng biểu diễn trực tiếp, giúp nghệ sĩ có đủ năng lực đứng sân khấu mà không phụ thuộc vào bản ghi.
Bên cạnh yếu tố chuyên môn, nhạc sĩ Tạ Duy Tuấn cho rằng thị trường cũng đóng vai trò quan trọng. Khi khán giả ưu tiên nghệ sĩ hát thật, thị trường sẽ tự điều chỉnh. Điều này đòi hỏi công chúng cần nâng cao "thẩm mỹ nghe", đánh giá cao những chương trình biểu diễn trung thực thay vì chỉ chú trọng yếu tố hình ảnh hay hiệu ứng sân khấu.
Nhạc sĩ Tạ Duy Tuấn
Thực tế, hát nhép không phải là hiện tượng mới trong đời sống âm nhạc, nhưng khi thị trường biểu diễn ngày càng mở rộng, vấn đề này trở nên đáng chú ý hơn. Một số chương trình vẫn lựa chọn hát nhép để đảm bảo an toàn kỹ thuật, trong khi nhiều nghệ sĩ chủ động hát live để khẳng định năng lực.
Chủ trương chấn chỉnh hát nhép của cơ quan quản lý vì thế được xem là bước điều chỉnh cần thiết để đưa hoạt động biểu diễn trở lại đúng giá trị cốt lõi. Khi bỏ tiền mua vé, công chúng có quyền kỳ vọng vào một phần trình diễn trực tiếp – nơi cảm xúc được tạo ra và lan tỏa ngay trên sân khấu, không phải qua hát nhép.
An Khê