Khi mùa thi gặp 'bão' thông tin: Làm sao để không bị cuốn vào nỗi sợ?

một giờ trướcBài gốc

Học viện Ngoại giao tham gia Ngày hội tư vấn, tuyển sinh đại học 2026. Ảnh: DAV

"Bẫy video 60 giây" và mặt trái của tuyển sinh đại học số hóa

Câu chuyện của Nam - một sinh viên đại học bước ra từ mùa thi với điểm số môn Toán cận kề mức tuyệt đối, nhưng mang theo một hội chứng tâm lý kéo dài - là một lát cắt điển hình cho thấy kỳ thi tuyển sinh đại học thời số hóa đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với bản lĩnh của sĩ tử.

Hành trình của Nam bắt đầu bằng một thói quen rất phổ biến của thế hệ Gen Z: Chủ động tìm kiếm tri thức trên không gian mạng để chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh đại học.

TikTok, với định dạng video ngắn, từng được nhiều học sinh xem là công cụ trực quan hóa các bài toán vận dụng cao, biến những công thức phức tạp thành các phương pháp giải nhanh trong 30 giây.

Tuy nhiên, ranh giới giữa việc chia sẻ kiến thức hữu ích và hoạt động tiếp thị sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội vốn rất mong manh.

Bản chất của các nền tảng số là thu hút sự chú ý của người dùng. Để chuyển đổi lượt xem thành các giao dịch thương mại (như bán các gói luyện đề, khóa học cấp tốc), nhiều kênh học thuật trực tuyến đã tận dụng triệt để tâm lý lo âu của sĩ tử trước mỗi mùa tuyển sinh đại học.

Họ đưa ra những dạng đề mới lạ, giải lửng lơ rồi định hướng người xem nhấn vào liên kết mua hàng để xem toàn bộ đáp án. Khi chọn phương án tự mày mò vì không muốn mua các gói dịch vụ, học sinh buộc phải đánh đổi bằng thời gian.

Hệ quả là một video ngắn vài chục giây có thể tiêu tốn cả một đêm trắng, kéo theo sự đảo lộn trong quỹ thời gian dành cho các môn học khác. Giáo dục, khi bị lồng ghép các yếu tố thương mại hóa trên mạng xã hội, vô tình tạo ra một áp lực vô hình và vắt kiệt sức lực của người học.

Thuật toán thao túng tâm lý sĩ tử trước thềm tuyển sinh đại học

Tại sao một ứng dụng giải trí lại có thể trở thành nguồn cơn của những áp lực tâm lý sâu sắc, khiến một nam sinh không dám đăng nhập vì lo sợ trước giai đoạn bước ngoặt này? Câu trả lời nằm ở cơ chế phân phối nội dung của thuật toán và hội chứng sợ bị bỏ lỡ.

Khi hệ thống nhận diện được một người dùng đang quan tâm đến nội dung xét tuyển và ôn thi, nó sẽ liên tục gợi ý các video có chủ đề tương tự.

Người học dễ rơi vào trạng thái băn khoăn với hàng loạt câu hỏi: liệu dạng đề này có xuất hiện trong kỳ thi chính thức hay không, hoặc liệu các thí sinh khác đã nắm được phương pháp này còn bản thân thì chưa.

Sự lo âu kéo dài này vô tình biến quá trình học tập từ việc tích lũy tư duy chủ động thành một phản xạ bị động - tiếp cận thông tin mới, nảy sinh cảm giác hoang mang, cố gắng tìm lời giải và dẫn đến kiệt sức.

Vòng xoáy lặp đi lặp lại ấy bào mòn sức khỏe tinh thần của những người trẻ đang ở độ tuổi nhạy cảm, khiến giai đoạn chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh vốn đã căng thẳng lại càng trở nên áp lực hơn khi tâm lý so sánh bị tác động liên tục qua màn hình điện thoại, máy tính.

Những nghịch lý nhức nhối trong bức tranh tuyển sinh đại học hiện nay

Bước ra khỏi phòng thi với kết quả ấn tượng để chuẩn bị nhập học tại một trường đại học top đầu, Nam đã đạt được mục tiêu về mặt điểm số, nhưng những áp lực tâm lý từ việc phụ thuộc vào công nghệ vẫn cần nhiều thời gian để cân bằng. Thực tế, đây là thực trạng chung mà nhiều thí sinh phải đối mặt trong các kỳ tuyển sinh đại học thời số hóa.

Nhìn rộng ra toàn cảnh hiện nay, người học đang phải đối diện với những nghịch lý lớn. Trước đây, rào cản lớn nhất của học sinh là tiếp cận nguồn tài liệu; ngày nay, thách thức lại nằm ở sự quá tải thông tin.

Sự xuất hiện tràn lan của các phương pháp giải chưa qua kiểm chứng hoặc các nội dung phỏng đoán đề thi mang tính may rủi dễ khiến học sinh hoang mang, gặp khó khăn trong việc sàng lọc đâu là kiến thức nền tảng cốt lõi theo chương trình chuẩn giáo dục.

Các chiến dịch marketing thường tập trung khai thác tâm lý lo âu của phụ huynh và học sinh. Những thông điệp quảng cáo mang tính cam kết tuyệt đối như "bộ đề độc quyền chắc chắn trúng tủ" có xu hướng tạo ra một cuộc cạnh tranh không đáng có về mặt đầu tư chi phí học thêm.

Điều này vô tình gây ra áp lực tâm lý cho những học sinh lựa chọn phương thức tự học, khiến các em dễ xuất hiện tâm lý lo ngại bản thân bị tụt hậu so với xu hướng chung.

Bản lĩnh "ngắt kết nối" để bước vào giảng đường đại học

Mục tiêu bước chân vào giảng đường đại học vốn dĩ đã mang sẵn sức ép từ một cột mốc quyết định. Nhưng áp lực đó nên là động lực để người học tự khám phá giới hạn và tư duy của bản thân, thay vì trở thành đối tượng bị thao túng bởi các thuật toán định hướng hành vi trực tuyến.

Câu chuyện "ám ảnh TikTok" của Nam là một hồi chuông cảnh báo cho cả gia đình, nhà trường và chính bản thân học sinh trước mỗi mùa tuyển sinh đại học.

Công nghệ chỉ nên dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ, không thể thay thế cho một lộ trình học tập bài bản, khoa học và sự tự học có định hướng tại trường lớp.

Để không còn những rào cản tâm lý bủa vây cơ hội bước vào giảng đường, điều quan trọng nhất mà các sĩ tử cần trang bị trong thời đại số không phải là thêm một mẹo giải nhanh, mà là năng lực "ngắt kết nối" đúng lúc và tư duy tỉnh táo để làm chủ công nghệ, thay vì để công nghệ thao túng nỗi sợ của chính mình.

Hồng Phong

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/khi-mua-thi-gap-bao-thong-tin-lam-sao-de-khong-bi-cuon-vao-noi-so-179260518120417084.htm